EU tăng tốc đầu tư và củng cố hiện diện tại Bắc Cực

Lãnh đạo 12 nước thành viên EU ngày 14/9 đã kêu gọi toàn khối tăng cường đầu tư và có cách tiếp cận chiến lược, chủ động hơn tại Bắc Cực, trong bối cảnh khu vực này ngày càng có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh, năng lượng, giao thông vận tải và kinh tế châu Âu.

Trụ sở Ủy ban châu Âu tại Brussels, Bỉ. Ảnh: IRNA/TTXVN

Trong tuyên bố chung được đưa ra sau Hội nghị thượng đỉnh Bắc Cực châu Âu tại Rovaniemi (Phần Lan), các nước kêu gọi EU dành nguồn lực phù hợp cho những hành động cụ thể tại khu vực. Các lĩnh vực được đề cập gồm tăng cường khả năng cơ động quân sự, kết nối xuyên biên giới và cơ sở hạ tầng tại các khu vực cực Bắc của EU, đồng thời nâng cao năng lực giám sát, nhận thức tình hình trên biển và chia sẻ thông tin.

Phát biểu sau hội nghị, Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo cho rằng cách tiếp cận của châu Âu đối với an ninh Bắc Cực cần vượt ra ngoài phạm vi quân sự, bao gồm cả an ninh kinh tế, năng lượng, cơ sở hạ tầng, các tuyến thương mại và biến đổi khí hậu. Ông nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường đánh giá chung về các mối đe dọa, rủi ro và tầm quan trọng chiến lược ngày càng tăng của Bắc Cực.

Thủ tướng Orpo đồng thời đề xuất triển khai các dự án chung của châu Âu tại khu vực phía Bắc, trong đó có năng lực phóng vệ tinh, kết nối giao thông và khai thác, chế biến các khoáng sản quan trọng. Theo ông, EU cũng nên xem xét khả năng các nước thành viên cùng sở hữu tàu phá băng.

Đề xuất trên nhận được sự ủng hộ từ Đại diện cấp cao EU phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas. Phát biểu tại hội nghị, bà Kallas cho rằng EU cần các tàu phá băng hoặc những loại tàu có khả năng hoạt động trong điều kiện hàng hải khắc nghiệt để tăng cường năng lực tại Bắc Cực. Theo bà, biến đổi khí hậu đang làm thay đổi khu vực, trong khi sự mở rộng của các tuyến hàng hải khiến năng lực hoạt động tại vùng biển băng giá trở nên cần thiết hơn.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen trước đó cũng đề xuất EU dành một phần trong kế hoạch gia tăng chi tiêu quốc phòng cho việc xây dựng “năng lực tàu phá băng châu Âu”. Tàu phá băng ngày càng được coi là một trong những phương tiện cần thiết để tăng cường an ninh và khả năng hiện diện của châu Âu tại Bắc Cực.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng ủng hộ sáng kiến này, cho rằng nhu cầu về tàu phá băng không chỉ là vấn đề của Phần Lan, Na Uy hay Thụy Điển mà liên quan tới toàn EU.

Những động thái trên diễn ra trong bối cảnh Bắc Cực đang trở thành khu vực cạnh tranh chiến lược ngày càng rõ nét. Biến đổi khí hậu khiến băng biển tan nhanh, tạo điều kiện cho các tuyến hàng hải mới và hoạt động khai thác tài nguyên phát triển, đồng thời thu hút sự quan tâm ngày càng lớn của các cường quốc như Nga, Mỹ và Trung Quốc. Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa cho rằng EU cần điều chỉnh cách tiếp cận đối với an ninh Bắc Cực để phù hợp với những thay đổi về địa chính trị. Ông cho biết Hội đồng châu Âu và Cơ quan Hành động đối ngoại châu Âu đang cập nhật chiến lược Bắc Cực của EU nhằm ứng phó với những thách thức đang thay đổi về địa chính trị, kinh tế và môi trường.