Dũng ‘Trọc Hà Đông’ bị khởi tố: Phim giang hồ vượt ranh giới pháp luật khi nào?

Những bộ phim giang hồ phát hành trên mạng từng thu hút hàng triệu lượt xem. Khi nhiều người tham gia sản xuất các nội dung dạng này bị khởi tố, câu hỏi đặt ra là ranh giới nào giữa một sản phẩm hư cấu và nội dung có thể bị xử lý theo pháp luật?

Ngày 22/9 vừa qua, Cơ quan CSĐT Bộ Công an khởi tố 17 bị can về tội Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông, trong số này có Nguyễn Văn Dũng, tức Dũng “Trọc Hà Đông”.

Theo Bộ Công an, Phạm Tiến Mạnh và Nguyễn Ngọc Túy lập kênh YouTube “Đời TV”, thuê ê-kíp đạo diễn, quay phim, chuẩn bị đạo cụ, đồng thời mời Dũng “Trọc”, Giang “Rồng” cùng nhiều người khác tham gia diễn xuất.

Các phim như “Kẻ phản bội”, “Cuộc chơi sắp đặt”, “Phi vụ cuối cùng” có nội dung băng nhóm, sử dụng dao, kiếm, súng để giải quyết mâu thuẫn và đạt hàng triệu lượt xem.

Cơ quan điều tra xác định việc sản xuất, phát tán các nội dung trên nhằm câu lượt xem, tăng tương tác và kiếm tiền từ YouTube.

Đây không phải vụ án đầu tiên liên quan đến việc sản xuất, phát tán các phim ngắn mang màu sắc giang hồ trên mạng.

TikToker Phạm Tuấn bị khởi tố. Ảnh: Công an Hà Nội

Trước đó, tháng 8/2026, Công an TP Hà Nội khởi tố Phạm Tuấn cùng 9 người liên quan về tội Đưa trái phép thông tin trên mạng máy tính, mạng viễn thông, theo khoản 2 Điều 288 Bộ luật Hình sự.

Theo cơ quan công an, Phạm Tuấn quản lý kênh YouTube “Phạm Tuấn ENTERTAINMENT” với hơn 1 triệu người đăng ký. Nhóm này bị xác định đã sản xuất, đăng tải nhiều phim ngắn tự dàn dựng có nội dung bạo lực, sử dụng vũ khí thô sơ, súng đạn để giải quyết mâu thuẫn nhằm thu hút tương tác và thu lợi.

Một tập phim có cảnh dàn dựng học sinh đánh nhau, cưỡng đoạt tài sản, thanh toán giữa các băng nhóm đạt hơn 2,7 triệu lượt xem. Số tiền cơ quan điều tra xác định nhóm này thu lợi từ việc phát tán các nội dung trên là hơn 500 triệu đồng.

Thời điểm bị phát hiện, Phạm Tuấn còn đang chuẩn bị sản xuất video có tên “Phim Come Back để chào mừng anh Khá trở về”. Cơ quan công an cho rằng nội dung này nhằm tiếp tục tung hô hình tượng “giang hồ mạng” Ngô Bá Khá, tức Khá “Bảnh”.

Ranh giới nằm ở nội dung, cách thể hiện và thông điệp của tác phẩm

Trao đổi với VietNamNet, luật sư Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Công ty Luật TNHH An Hoàng Gia, cho rằng pháp luật không cấm tác phẩm hư cấu có nhân vật giang hồ, cảnh đánh nhau hoặc sử dụng vũ khí. Theo luật sư Hải, ranh giới cần xem xét nằm ở nội dung, cách thể hiện và thông điệp của tác phẩm.

“Đưa hành vi phạm tội lên phim để phản ánh, phê phán khác với việc tô vẽ bạo lực, biến những người coi thường pháp luật thành hình mẫu để người xem ngưỡng mộ, bắt chước”, luật sư Hải phân tích.

Điểm h khoản 1 Điều 9 Luật Điện ảnh năm 2022 nghiêm cấm nội dung kích động bạo lực, hành vi tội ác thông qua việc thể hiện chi tiết cách thức thực hiện, hình ảnh, âm thanh, lời thoại, cảnh đánh đập, tra tấn, giết người dã man, tàn bạo và những hành vi khác xúc phạm nhân phẩm.

Luật cũng phân biệt với trường hợp thể hiện những nội dung trên nhằm phê phán, tố cáo, lên án tội ác, đề cao chính nghĩa hoặc tôn vinh những giá trị tích cực.

Theo luật sư, vì vậy, một cảnh đánh nhau, sử dụng dao, súng hay xây dựng nhân vật giang hồ chưa đủ để kết luận một bộ phim vi phạm pháp luật.

Việc đánh giá phải căn cứ vào tổng thể nội dung, từ lời thoại, hình ảnh, diễn biến đến thông điệp mà tác phẩm truyền tải.

“Một dòng chữ ‘nội dung hư cấu’ hoặc cảnh báo người xem không phải căn cứ để loại trừ trách nhiệm nếu bản thân nội dung thuộc trường hợp pháp luật cấm”, luật sư Hải nói.

Đối với phim phát hành trên mạng, người sản xuất, phổ biến nội dung còn phải tuân thủ các quy định về phân loại phim, hiển thị kết quả phân loại và cảnh báo phù hợp. Khi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, hành vi đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin trên mạng có thể bị xem xét theo Điều 288 Bộ luật Hình sự.

Tuy nhiên, luật sư Hải lưu ý lượt xem lớn hoặc doanh thu cao không tự thân là căn cứ xác định một người phạm tội.

Cơ quan tố tụng phải chứng minh nội dung trái pháp luật, hành vi cụ thể, lỗi của người tham gia và các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Khoản thu lợi bất chính cũng phải được xác định từ hành vi vi phạm, không thể mặc nhiên coi mọi khoản thu của một kênh là bất hợp pháp.

Người chỉ tham gia diễn xuất có phải chịu trách nhiệm?

Vụ án liên quan “Đời TV” cũng đặt ra một vấn đề khác: Một phim phát hành trên mạng có nhiều người tham gia, từ lên ý tưởng, viết kịch bản, tổ chức sản xuất, quay dựng, diễn xuất đến quản lý kênh và đăng tải nội dung, trách nhiệm của từng người được xác định ra sao?

Theo luật sư Hải, trách nhiệm hình sự phải được xem xét đối với từng người dựa trên hành vi, lỗi và mức độ tham gia.

Không thể quy trách nhiệm cho toàn bộ ê-kíp chỉ vì cùng làm một bộ phim nhưng cũng không thể mặc nhiên cho rằng chỉ người quản lý kênh hoặc trực tiếp đăng video mới có thể chịu trách nhiệm.

Điều 17 Bộ luật Hình sự quy định đồng phạm là trường hợp có từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm, gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục và người giúp sức.

Do đó, cơ quan tố tụng cần làm rõ ai đề xuất và quyết định nội dung; ai chỉ đạo sản xuất, duyệt bản dựng; ai quản lý kênh, tổ chức phát tán; lợi ích được phân chia ra sao và từng người nhận thức thế nào về hành vi mà mình tham gia.

Đối với diễn viên, nếu biết rõ nội dung và kế hoạch phát tán trái pháp luật nhưng vẫn cố ý tham gia, góp sức vào việc thực hiện thì có thể bị xem xét trách nhiệm đồng phạm.

Ngược lại, người chỉ được thuê diễn một phân cảnh, không biết và không cố ý góp sức vào hành vi phạm tội, không thể bị buộc trách nhiệm chỉ vì xuất hiện trong phim.

Theo luật sư, tiền cát-xê hoặc khoản chia doanh thu là những yếu tố cần xem xét nhưng không thay thế được chứng cứ về lỗi. Nhận thù lao không đồng nghĩa đương nhiên là đồng phạm, trong khi chưa nhận tiền cũng không mặc nhiên loại trừ trách nhiệm nếu có căn cứ xác định người đó cố ý tham gia.

Luật sư Hải cũng lưu ý đối với các vụ án đang trong quá trình điều tra, việc khởi tố bị can chưa phải là kết luận có tội. Trách nhiệm của từng người phải được xác định trên cơ sở chứng cứ và bằng bản án có hiệu lực pháp luật của tòa án.