Dấu son Champa dưới bóng tháp Dương Long

Giữa không gian khoáng đạt của đồng quê Bình An, ba ngọn tháp cổ Dương Long (xã Bình An, tỉnh Gia Lai) sừng sững trên một gò đất cao, nổi bật giữa màu xanh của ruộng đồng và màu lam của bầu trời mùa hạ.

Cụm tháp Dương Long dưới nắng hè. Ảnh: Tư liệu

Từ xa nhìn lại, cụm tháp giống như ba cột mốc thời gian, lặng lẽ kể câu chuyện về một nền văn minh từng rực rỡ trên dải đất miền Trung.

Lối về một miền di sản

Con đường dẫn về Bình An trải dài giữa những cánh đồng đang vào mùa xanh nhất. Nắng hè đổ xuống mặt đất một màu vàng óng, những đám mây trắng lững lờ trôi trên nền trời cao rộng, còn gió từ những triền đồi xa xa cứ miên man thổi qua cửa kính xe. Nơi đây có một sự bình yên rất riêng, đủ để người ta chậm lại và lắng nghe tiếng bước chân của thời gian.

Theo các nhà nghiên cứu, cụm tháp Dương Long được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XII đến đầu thế kỷ XIII, dưới thời kỳ phát triển hưng thịnh của vương quốc Champa. Đây được xem là một trong những công trình kiến trúc Chăm tiêu biểu còn tồn tại đến ngày nay.

Tên gọi Dương Long đã xuất hiện từ rất lâu trong các tài liệu lịch sử. Người dân địa phương vẫn quen gọi nơi đây bằng cái tên gần gũi là “tháp Ngà”, bởi sắc màu đặc biệt của những khối đá trang trí trên thân tháp khi ánh nắng chiếu vào. Trải qua hàng trăm năm cùng những biến động lịch sử, chiến tranh, thiên tai và sự khắc nghiệt của thời tiết, ba ngọn tháp vẫn tồn tại như một minh chứng sống động cho trình độ kiến trúc, nghệ thuật và kỹ thuật xây dựng đáng kinh ngạc của người Chăm cổ.

Kiến trúc độc đáo

Ấn tượng đầu tiên khi đặt chân đến cụm tháp Dương Long chính là quy mô đồ sộ của công trình. Ba ngọn tháp được xây dựng thẳng hàng trên một gò đất cao, trong đó ngọn tháp trung tâm cao nhất, hai tháp còn lại thấp hơn và nằm cân đối ở hai bên. Sự sắp đặt ấy tạo nên tổng thể hài hòa cho công trình.

Dưới cái nắng vàng của mùa hè Gia Lai, những bức tường gạch cổ hiện lên với sắc đỏ trầm mặc. Điều khiến giới nghiên cứu đặc biệt quan tâm là kỹ thuật xây dựng của người Chăm cổ. Cho đến nay, cách thức kết dính những viên gạch gần như không để lộ mạch vữa vẫn là một trong những bí ẩn của kiến trúc Champa.

Nếu quan sát kỹ, du khách sẽ nhận thấy một nét đặc biệt khác của tháp Dương Long là sự kết hợp giữa gạch nung và đá sa thạch. Những mảng phù điêu, tượng trang trí và hoa văn điêu khắc trên đá vẫn còn lưu giữ nhiều chi tiết tinh xảo dù đã trải qua hàng trăm năm phong hóa. Các hình tượng thần linh, hoa lá, linh vật cùng những đường nét kiến trúc giàu tính biểu tượng phản ánh đời sống tín ngưỡng phong phú của người Chăm xưa.

Từ chân tháp ngước nhìn lên, từng tầng kiến trúc chồng lớp vươn cao giữa nền trời xanh biếc khiến người ta không khỏi thán phục tài năng của những nghệ nhân cổ đại. Không chỉ là một công trình tôn giáo, Dương Long còn là một tác phẩm nghệ thuật khổng lồ được tạo nên từ sự sáng tạo và trí tuệ của con người.

Giá trị lịch sử vượt thời gian

Điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của cụm tháp Dương Long không chỉ nằm ở kiến trúc mà còn ở giá trị lịch sử công trình mang theo.

Ba ngọn tháp là chứng tích của một giai đoạn phát triển rực rỡ trong lịch sử Champa. Chúng phản ánh trình độ kỹ thuật xây dựng, mỹ thuật và đời sống tâm linh của cư dân cổ trên vùng đất này. Qua từng viên gạch, từng hoa văn chạm khắc, người xem có thể hình dung được phần nào diện mạo của một nền văn minh từng giao lưu mạnh mẽ với nhiều nền văn hóa trong khu vực.

Trong suốt nhiều thế kỷ, những ngọn tháp vẫn đứng đó, chứng kiến biết bao đổi thay của lịch sử. Những triều đại hưng thịnh rồi suy tàn, những cuộc di dân, những cuộc chiến tranh và sự chuyển mình của vùng đất đều đã đi qua dưới bóng những công trình cổ kính này.

Chính vì giá trị đặc biệt ấy, cụm tháp Dương Long được đánh giá là một trong những di sản kiến trúc Chăm quan trọng của Việt Nam, góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa dân tộc.

Mùa hè là thời điểm lý tưởng để ghé thăm nơi này. Những ngày nắng đẹp giúp du khách dễ dàng chiêm ngưỡng toàn bộ vẻ uy nghi của các ngọn tháp giữa nền trời trong xanh. Từ khu vực di tích nhìn ra xa là những cánh đồng rộng lớn, những hàng cây xanh ngắt và khung cảnh thanh bình đặc trưng của vùng đất này.

Nhiều bạn trẻ tìm đến đây để chụp ảnh, khám phá văn hóa bản địa hoặc đơn giản là tìm một khoảng không gian yên tĩnh sau những ngày làm việc căng thẳng. Dưới ánh chiều tà, khi mặt trời nhuộm vàng các bức tường gạch cổ, cả khu di tích như khoác lên mình vẻ đẹp huyền ảo, vừa cổ kính vừa đầy sức sống.

Rời cụm tháp Dương Long khi nắng chiều dần tắt, tôi vẫn còn ngoái nhìn ba ngọn tháp thêm nhiều lần. Giữa đất trời Gia Lai lộng gió, những công trình cổ kính ấy vẫn đứng sừng sững như những người kể chuyện thầm lặng của lịch sử.

Có những điểm đến khiến người ta nhớ bởi cảnh đẹp. Có những nơi khiến người ta lưu luyến bởi con người. Riêng cụm tháp Dương Long để lại trong lòng du khách cảm giác được chạm vào một phần ký ức của vùng đất, được lắng nghe tiếng vọng từ quá khứ giữa không gian mùa hè ngập nắng.

Và có lẽ, đó cũng là giá trị lớn nhất của di sản. Không chỉ lưu giữ những dấu vết của cha ông, mà còn giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về cội nguồn văn hóa, để từ đó biết trân trọng hơn những gì đang có và gìn giữ cho các thế hệ mai sau.