Châu Âu ứng phó ra sao trước khủng hoảng năng lượng?

Giá năng lượng tại châu Âu tăng vọt sau khi xung đột tại Iran làm gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu, buộc các chính phủ phải triển khai hàng loạt biện pháp ứng phó khác nhau, trong bối cảnh Liên minh châu Âu (EU) chưa đưa ra được phản ứng thống nhất từ Brussels.

Một trạm xăng ở Berlin, Đức. Ảnh: THX/TTXVN

Theo kênh Euronews ngày 22/3, giá dầu Brent đã vượt mốc 100 euro/thùng sau khi Eo biển Hormuz bị phong tỏa, ảnh hưởng đến khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Chỉ trong vài ngày, giá dầu tăng từ khoảng 60 euro lên hơn 100 euro/thùng, kéo theo hiệu ứng dây chuyền lên giá nhiên liệu, khí đốt và điện. Tại châu Âu, giá khí đốt tăng khoảng 60%, trong khi giá nhiên liệu tại nhiều quốc gia tăng mạnh, có nơi vượt 2 euro/lít.

Tại Tây Ban Nha, giá nhiên liệu tăng hơn 34%, thuộc nhóm cao nhất khu vực. Trước áp lực này, Chính phủ Thủ tướng Pedro Sánchez đã thông qua gói hỗ trợ trị giá 5 tỷ euro, áp dụng đến cuối tháng 6/2026. Trọng tâm của gói là giảm thuế giá trị gia tăng đối với toàn bộ các loại năng lượng từ 21% xuống 10%, đồng thời áp trần giá khí butan. Chính phủ cũng trợ giá trực tiếp, đồng thời hỗ trợ thêm cho các ngành chịu tác động lớn như vận tải, nông nghiệp và thủy sản.

Madrid cũng cho phép giải phóng 11,5 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, trong khuôn khổ kế hoạch toàn cầu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Nhờ tỷ trọng năng lượng tái tạo chiếm hơn 60%, giá điện tại Tây Ban Nha vẫn ở mức thấp hơn đáng kể so với Đức và Italy.

Trong khi đó, Đức ghi nhận giá xăng tăng gần 18% chỉ trong hai tuần, lên mức khoảng 2,16 euro/lít. Berlin không lựa chọn trợ giá trực tiếp mà tập trung vào kiểm soát thị trường, đề xuất quy định mỗi cây xăng chỉ được tăng giá một lần mỗi ngày. Đồng thời, Đức tiếp tục bác bỏ khả năng nối lại nhập khẩu khí đốt từ Nga, coi đây là lựa chọn không thể chấp nhận.

Italy áp dụng cách tiếp cận khác, cân nhắc sử dụng nguồn thu thuế tăng thêm từ giá nhiên liệu để bù đắp cho người tiêu dùng, đồng thời tăng cường kiểm soát các doanh nghiệp bị nghi ngờ lợi dụng khủng hoảng để nâng giá. Chính phủ cũng kích hoạt các biện pháp tạm thời trong 20 ngày nhằm hạn chế tác động ngắn hạn.

Tại Bồ Đào Nha, chính phủ đã nhanh chóng giảm thuế diesel khoảng 3,55 cent/lít khi giá vượt ngưỡng cảnh báo. Đây là một cơ chế tự động nhằm hoàn trả phần thu thuế tăng thêm cho người dân.

Ở nhóm các nước thận trọng hơn, Pháp chưa triển khai các biện pháp giảm thuế quy mô lớn. Thay vào đó, phản ứng đáng chú ý đến từ doanh nghiệp khi TotalEnergies tự nguyện áp trần giá nhiên liệu đến hết tháng. Chính phủ Pháp ưu tiên giải pháp ngoại giao, thúc đẩy các đề xuất giảm leo thang xung đột nhằm hạn chế tác động đến hạ tầng năng lượng.

Ba Lan giữ lập trường dè dặt, cảnh báo rằng việc thay đổi chính sách quá nhanh có thể gây mất ổn định thị trường và ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư. Trong khi đó, Áo siết chặt kiểm soát giá, cho phép các nhà bán lẻ chỉ được tăng giá tối đa ba lần mỗi tuần.

Hungary áp dụng biện pháp mạnh nhất khi áp trần giá xăng ở mức 1,54 euro/lít và diesel ở mức 1,59 euro/lít, nhưng chỉ áp dụng cho xe mang biển số trong nước nhằm tránh tình trạng người dân các nước lân cận đổ sang mua nhiên liệu giá rẻ.

Ở cấp độ EU, Ủy viên năng lượng Dan Jorgensen cho biết EU đang cân nhắc các biện pháp khẩn cấp tạm thời nếu khủng hoảng giá trở nên nghiêm trọng hơn, song nhấn mạnh các biện pháp này phải có mục tiêu rõ ràng và không làm chậm quá trình chuyển đổi năng lượng sạch. EU cũng đã yêu cầu các quốc gia thành viên giảm mục tiêu lấp đầy kho dự trữ khí đốt xuống 80% công suất, nhằm tăng tính linh hoạt cho thị trường.

Diễn biến hiện nay cho thấy châu Âu đang phản ứng theo từng quốc gia thay vì một chiến lược thống nhất. Các biện pháp trải rộng từ không can thiệp đáng kể đến hỗ trợ hàng tỷ euro. Tương lai của cuộc khủng hoảng năng lượng sẽ phụ thuộc lớn vào diễn biến xung đột tại Trung Đông và tình trạng phong tỏa Eo biển Hormuz trong thời gian tới.