Bài học từ nhiều thế kỷ trước cho các nhà đầu tư vàng, bạc ngày nay

Thị trường kim loại quý đã khởi đầu năm 2026 đầy bùng nổ với giá vàng và bạc liên tục tạo kỷ lục.

Trong giai đoạn “ nóng ” này, Deutsche Bank (Đức) nhận định các nhà đầu tư rót tiền vào vàng bạc do tin vào kịch bản USD tiếp tục mất giá, có thể tham khảo những bài học đắt giá từ cách đây nhiều thế kỷ.

Bức tranh chân dung Vua Henry VIII năm 1540. Ảnh: Getty Images

Giá vàng thế giới đã tăng hơn 3% và thiết lập mức cao kỷ lục mới trong phiên giao dịch ngày 27/1 (theo giờ Mỹ). Cụ thể, giá vàng giao ngay đã chạm mức đỉnh 5.181,84 USD/ounce vào lúc 20 giờ 57 phút GMT ngày 27/1 (tức khoảng 3 giờ 57 phút sáng ngày 28/1 theo giờ Việt Nam). Trước đó, trong phiên giao dịch 26/1, giá vàng đã lần đầu tiên vượt qua ngưỡng tâm lý quan trọng 5.000 USD/ounce.
Tính từ đầu năm 2026 đến nay, giá vàng đã tăng hơn 18%, tiếp nối đà tăng kỷ lục của năm 2025.

Trong khi đó, giá bạc giao ngay đã tăng 7,7% lên 111,84 USD/ounce trong phiên 27/1, sau khi lập kỷ lục 117,69 USD vào phiên 26/1. Tính từ đầu năm 2026 đến nay, giá bạc đã tăng hơn 50%.

Những diễn biến này làm dấy lên làn sóng bàn luận về giao dịch chống mất giá tiền tệ ( debasement trade ). Về bản chất, giao dịch chống mất giá tiền tệ là việc nhà đầu tư đặt cược rằng các quốc gia, trong đó có Mỹ, sẽ chủ động làm suy yếu giá trị đồng tiền của mình.

Những người theo trường phái này cho rằng điều đó có thể xảy ra khi các chính phủ gia tăng vay mượn và in thêm tiền nhằm giảm bớt gánh nặng nợ công. Khi đó, giới đầu tư sẽ hướng đến chuyển tiền mặt sang những tài sản như vàng, tiền điện tử, cổ phiếu và bất động sản để có thể giữ được giá trị của chúng.

Ông Alex Kuptsikevich tại FxPro nhận định: “Làn sóng mất niềm tin gia tăng đối với các đồng tiền pháp định – hay còn gọi là giao dịch chống mất giá tiền tệ – đã đẩy giá vàng lên những kỷ lục mới”.

Theo ông Kuptsikevich, mô hình danh mục đầu tư truyền thống 60/40 giữa cổ phiếu và trái phiếu đang dần mất đi vị thế. Ông lập luận: “Trong bối cảnh hiện nay, nhà đầu tư được khuyến nghị phân bổ khoảng 20% vào các tài sản thay thế như kim loại quý và tiền mã hóa”.

Lần đầu tiên trong gần 30 năm, các ngân hàng trung ương trên toàn cầu đang nắm giữ nhiều vàng hơn trái phiếu Kho bạc Mỹ, phản ánh xu hướng đa dạng hóa danh mục tài sản.

Trang sức vàng được bày bán tại tiệm kim hoàn ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: THX/TTXVN

Tuy nhiên, Deutsche Bank cho rằng khả năng xảy ra đợt phá giá tiền tệ quy mô lớn là khó xảy ra. Chiến lược gia vĩ mô Henry Allen tại Deutsche Bank chi nhánh ở London (Anh) đã đưa ra nhận định này dựa trên cả bài học lịch sử lẫn tín hiệu hiện tại của thị trường.

Trong một ghi chú công bố ngày 26/1, ông Allen cho biết khái niệm “làm giảm giá trị đồng tiền” đã xuất hiện từ hàng thế kỷ trước.

Năm 1544, Vua Henry VIII (Anh) quyết định phá giá đồng tiền nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu ngày càng tăng của nhà nước. Thời kỳ đó, biện pháp này được thực hiện bằng cách giảm hàm lượng kim loại quý trong các đồng tiền vàng và bạc đang lưu hành, đồng thời pha trộn thêm kim loại rẻ tiền hơn, như đồng.

Việc khiến tiền xu trở nên rẻ hơn trong khâu sản xuất đã khiến tổng lượng tiền được đúc tăng vọt, kéo theo lạm phát. Đến năm 1551, sau khi vua Henry VIII qua đời, chính sách giảm hàm lượng kim loại trong tiền tệ buộc phải đảo ngược do làn sóng phẫn nộ của người dân trước lạm phát, và những đồng tiền xu “pha loãng” đó cuối cùng bị loại khỏi lưu thông.

Ngoài trường hợp của nước Anh thế kỷ XV, ông Allen viết rằng vào năm 64 sau Công nguyên, Hoàng đế Nero của Đế chế La Mã, nhằm tăng nguồn thu mà không cần tăng thuế, đã cho giảm hàm lượng bạc trong tiền kim loại.

Xu hướng này kéo dài cho tới khi bạc chỉ còn chiếm hàm lượng khoảng 5% trong đồng tiền, dẫn đến lạm phát. Ông Allen cho rằng đây là yếu tố then chốt gây bất ổn kinh tế trong giai đoạn cuối của Đế chế La Mã. Dù cách nhau hàng thế kỷ, hai ví dụ này cho thấy những hệ lụy dai dẳng của việc phá giá tiền tệ.

Ông Allen lưu ý: “Bài học then chốt ở cả hai trường hợp là quá trình làm giảm giá trị đồng tiền không khởi phát bằng một cú sốc lớn và đột ngột. Đó là tiến trình diễn ra từ từ, trong đó hàm lượng kim loại quý bị cắt giảm từng chút một, nhưng được lặp đi lặp lại cho đến khi lạm phát lan rộng”.

Ông Allen lập luận rằng nếu lịch sử cho thấy việc phá giá tiền tệ dẫn đến lạm phát và phản ứng từ người dân, thì các nhà đầu tư ngày nay tham gia xu hướng này đang kỳ vọng rằng các quốc gia sẽ tránh được kịch bản bất ổn tương tự, dù vẫn tiếp tục tìm cách phá giá đồng tiền.

Diễn biến trên thị trường vàng và bạc phản ánh niềm tin rằng quá trình làm suy yếu tiền tệ này có thể kéo dài mà không gặp trở ngại. Nhưng, ông Allen cho rằng sự phản ứng đối với chính sách đó đang đến gần, nếu không muốn nói là đã manh nha xuất hiện.

Ông Allen cũng lưu ý rằng, có nhiều tín hiệu khác cho thấy nỗ lực làm suy yếu tiền tệ trên quy mô toàn cầu khó có thể duy trì. Ông dẫn chứng các hợp đồng hoán đổi lạm phát kỳ hạn 30 năm tại Mỹ và châu Âu cùng với lợi suất trái phiếu Kho bạc ổn định, cho thấy nguy cơ lạm phát tăng vọt trong thời gian tới là không lớn. Chính vì vậy, ông Allen cảnh báo rằng các nhà đầu tư đặt cược vào giao dịch chống mất giá tiền tệ có thể đang dựa trên giả định sai lầm.