Anh tính xây lá chắn 13 tỷ USD sau “hồi chuông báo động” từ Ukraine và Iran

Anh đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc mở rộng quy mô lớn nhất về năng lực phòng không trong nhiều thập kỷ, khi đảng Bảo thủ đối lập vừa công bố đề xuất Lá chắn Britannia trị giá hơn 13 tỷ USD

Công nghệ của Lá chắn Britannia có thể sẽ tương tự như hệ thống Vòm Sắt (Iron Dome) của Israel (Ảnh: Reuters).

Kế hoạch này nhằm xây dựng một mạng lưới phòng không mới, bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu và các căn cứ quân sự, đồng thời làm nổi bật những “lỗ hổng” nghiêm trọng trong năng lực quân sự hiện có của Anh trước các mối đe dọa từ trên không ngày càng gia tăng.

Đề xuất “Britannia Shield – Lá chắn Britannia” sẽ được đưa vào quy trình mua sắm của Bộ Quốc phòng Anh nếu đảng Bảo thủ trở lại nắm quyền sau cuộc tổng tuyển cử sắp tới.

Khoản đầu tư này dự kiến sẽ được phân bổ trong vòng một thập kỷ, với năng lực phòng không ban đầu hình thành ngay trong nhiệm kỳ đầu tiên của chính phủ Bảo thủ tương lai, và mạng lưới hoàn chỉnh sẽ được thiết lập sau đó.

Hồi chuông báo động từ Ukraine và Iran

Sáng kiến này ra đời trong bối cảnh tính chất của các mối đe dọa từ trên không đối với châu Âu đã thay đổi mạnh mẽ. Cuộc xung đột Ukraine đã phơi bày quy mô sử dụng máy bay không người lái (UAV) giá rẻ kết hợp với tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo.

Tương tự, các cuộc giao tranh gần đây giữa Mỹ – Israel và Iran ở Trung Đông cũng cho thấy chi phí khổng lồ để duy trì một hệ thống phòng không đa tầng, hiện đại trước các đợt tấn công dồn dập.

Mối đe dọa hiện nay không còn giới hạn ở các loại vũ khí do quân đội các cường quốc sở hữu, các công nghệ UAV nhỏ, phổ biến có thể dễ dàng được các chủ thể phi nhà nước vũ khí hóa, tạo ra phương thức tấn công chi phí thấp nhưng có khả năng triển khai với quy mô lớn.

Đối với Anh – quốc gia vốn phụ thuộc nhiều vào máy bay chiến đấu, hệ thống phòng không trên biển, lợi thế địa lý và sự bảo vệ từ NATO – ngày càng có nhiều hoài nghi về việc liệu các năng lực hiện tại có đủ khả năng bảo vệ những cơ sở hạ tầng trọng yếu trong một cuộc xung đột quy mô lớn hay không.

“Lá chắn Britannia” khác biệt với “Vòm sắt” của Israel

Mặc dù tên gọi Lá chắn Britannia gợi liên tưởng đến hệ thống Vòm sắt (Iron Dome) của Israel, lãnh đạo đảng Bảo thủ, bà Kemi Badenoch, đã nỗ lực làm rõ sự khác biệt.

Bà Badenoch lập luận rằng Anh không phải đối mặt với các mối đe dọa dai dẳng từ tên lửa và rocket giống như Israel, do đó không cần một hệ thống phòng thủ có phạm vi bao phủ tương đương.

Thay vào đó, đề xuất của đảng Bảo thủ nhằm kết hợp các hệ thống radar cải tiến, năng lực chỉ huy và kiểm soát, tên lửa đánh chặn cùng khả năng chống UAV thành một mạng lưới tích hợp, được thiết kế để đối phó với những mối đe dọa mà Anh có nguy cơ cao phải đối mặt.

Hệ thống Iron Dome của Israel, dù hiệu quả, được thiết kế để bảo vệ một quốc gia có diện tích chỉ bằng 1/12 Vương quốc Anh và chủ yếu đối phó với tên lửa tầm ngắn, đạn pháo và đạn cối.

Trong khi đó, Lá chắn Britannia sẽ tập trung vào việc bảo vệ các cơ sở hạ tầng và quân sự quan trọng nhất đối với khả năng phục hồi quốc gia, bao gồm các căn cứ không quân lớn, cảng biển, cơ sở hạ tầng năng lượng, hệ thống thông tin liên lạc và các điểm nút trọng yếu khác, thay vì cố gắng tạo ra một “bong bóng” phòng thủ bao trùm liên tục lên toàn bộ lãnh thổ.

Anh hiện đã sở hữu một số thành phần có thể được tận dụng, như tàu khu trục Type 45 của Hải quân Hoàng gia với tên lửa Sea Viper, hệ thống Sky Sabre của Lục quân với tên lửa CAMM, và năng lực giám sát trên không của Không quân Hoàng gia (RAF).

Một tổ hợp tên lửa phòng không Sky Sabre của quân đội Anh (Ảnh: Crown/TWZ).

Tuy nhiên, các năng lực này không được thiết kế để tạo ra một “chiếc ô” phòng thủ dày đặc và thường trực bao trùm các cơ sở hạ tầng trọng yếu, đặc biệt là thành phần phòng thủ mặt đất còn khá hạn chế.

Con số hơn 13 tỷ USD chưa phản ánh rõ nét quy mô năng lực của hệ thống. Tướng Sir Richard Barrons từng ước tính rằng một hệ thống cơ bản thuộc loại này có thể tiêu tốn khoảng 106 tỷ USD trong vòng một thập kỷ, cho thấy chi phí có thể leo thang nhanh chóng khi phạm vi yêu cầu mở rộng.

Việc bảo vệ các cơ sở ở Cyprus và quần đảo Falkland cũng đặt ra những yêu cầu rất khác biệt về mặt tác chiến và hậu cần, đòi hỏi hệ thống radar, bệ phóng, nhân sự và kho dự trữ đạn dược riêng biệt.

Một thách thức lớn khác là bài toán kinh tế trong việc đối phó với UAV. Việc sử dụng tên lửa đánh chặn tinh vi có giá hàng trăm nghìn, thậm chí lên tới vài triệu USD hoặc hơn nữa, để đối phó với UAV giá rẻ sẽ nhanh chóng trở nên không khả thi về mặt tài chính.

Do đó, bất kỳ hệ thống phòng thủ nghiêm túc nào cũng cần có nhiều lớp phòng vệ, bao gồm tác chiến điện tử, pháo phòng không, tên lửa đánh chặn chi phí thấp và các hệ thống chống UAV khác, có thể bao gồm cả vũ khí năng lượng định hướng.

Những lo ngại gần đây liên quan đến căn cứ Fairford, nơi Mỹ rút một số máy bay ném bom chiến lược B-1 do lo ngại về khả năng xảy ra một cuộc tấn công do Iran hậu thuẫn, cùng với các bài học từ “Chiến dịch Spiderweb” của Ukraine, đã làm rõ lý do tại sao vấn đề này ngày càng trở nên phức tạp.

Cuộc tấn công nghiêm trọng tiếp theo nhắm vào căn cứ quân sự của Anh có thể là sự kết hợp giữa vũ khí tầm xa, UAV giá rẻ, tác chiến điện tử và các hoạt động tác chiến hỗn hợp diễn ra ở khoảng cách gần mục tiêu hơn nhiều.

Hướng tới một mạng lưới phòng không toàn diện của châu Âu

Đề xuất này cũng vấp phải một hạn chế mang tính chính trị rõ ràng: khoản tiền hơn 13 tỷ USD hiện chưa có sẵn trong tài khoản mua sắm của chính phủ. Đảng Bảo thủ cần phải trở lại nắm quyền, chính thức đưa chương trình này vào danh mục yêu cầu bắt buộc, rồi sau đó mới đưa ra các quyết định liên quan đến chi tiêu và mua sắm.

Nếu Lá chắn Britannia được kỳ vọng sẽ cung cấp khả năng bảo vệ toàn quốc trước các cuộc tấn công dồn dập bằng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và số lượng lớn UAV, thì ngân sách này sẽ hoàn toàn không đáp ứng được yêu cầu.

Tuy nhiên, nếu hệ thống được thiết kế như một mạng lưới phòng thủ nhiều lớp nhằm bảo vệ các cơ sở hạ tầng trọng yếu và căn cứ quân sự cụ thể, đồng thời tích hợp với các hệ thống hiện có của Không quân, Hải quân, Lục quân Hoàng gia Anh và NATO, thì đề xuất này sẽ trở nên khả thi hơn, dù vẫn còn lỗ hổng đối với các mối đe dọa ở tầng cao hơn, chẳng hạn như tên lửa đạn đạo tầm xa.

Vương quốc Anh không xem xét vấn đề này một cách riêng lẻ. Trên khắp châu Âu, các chính phủ đang đẩy mạnh nỗ lực đa quốc gia nhằm tăng cường khả năng phòng không và phòng thủ tên lửa.

Lá chắn Britannia cần được xem xét không chỉ như một chương trình phòng không và chống UAV cấp quốc gia, mà còn là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn của châu Âu nhằm tái thiết hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa nhiều lớp, đủ sức đối phó với toàn bộ các mối đe dọa hiện đại.

Với đề xuất điều chỉnh các ưu tiên phòng không của Anh, đảng Bảo thủ đã định lượng bằng con số tài chính cụ thể và đặt tên cho một lỗ hổng năng lực vốn ngày càng khó có thể phớt lờ.

Nếu trở lại nắm quyền, họ sẽ phải giải quyết nhiều vấn đề hóc búa hơn, bao gồm: xác định các địa điểm cần được bảo vệ, số lượng lớp phòng thủ cần thiết, lượng đạn dược dự trữ, cũng như cách duy trì hệ thống trong điều kiện thời chiến.