81% ca tử vong do bệnh không lây nhiễm: Cần môi trường thực phẩm lành mạnh

Trước sự gia tăng bệnh không lây nhiễm, WHO khuyến cáo xây dựng một môi trường thực phẩm lành mạnh, giúp người dân dễ dàng nhận biết và đưa ra lựa chọn thực phẩm sáng suốt hơn.

Người dân ngày càng quan tâm đến việc ăn sạch, ăn khỏe thay vì chỉ ăn no như trước đây. Trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm (BKLN) đang là gánh nặng lớn, xây dựng một môi trường thực phẩm lành mạnh, trong đó người dân có thể dễ dàng nhận biết và lựa chọn thực phẩm phù hợp, trở thành một vấn đề chính sách y tế đáng quan tâm.

Chế độ ăn, lối sống thiếu lành mạnh tăng nguy cơ BKLN

BKLN đang chiếm phần lớn gánh nặng bệnh tật và tử vong tại Việt Nam. Theo Bộ Y tế, BKLN chiếm khoảng 73,7% tổng gánh nặng bệnh tật và tử vong toàn quốc và là nguyên nhân của 81,4% tổng số ca tử vong. Các bệnh chủ yếu gồm tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính.

Quy mô của những bệnh lý này cho thấy đây không còn là câu chuyện riêng của từng cá nhân. Việt Nam hiện có khoảng 17 triệu người tăng huyết áp, 4,5 triệu người mắc đái tháo đường và mỗi năm có khoảng 180.000 ca ung thư mới. Trong khi đó, các yếu tố nguy cơ liên quan đến lối sống vẫn ở mức cao.

Thực phẩm chế biến, đóng gói sẵn ngày càng phổ biến trong đời sống. Ảnh minh họa AI.

Kết quả điều tra STEPS 2021 chỉ ra, lượng muối tiêu thụ trung bình của người Việt Nam là 8,1 g/ngày, cao hơn đáng kể so với mức dưới 5 g/ngày mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị; khoảng 60% người trưởng thành không ăn đủ rau và trái cây. Tỷ lệ người trưởng thành thừa cân cũng ở mức 19,5%.

Đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý khi thực phẩm chế biến, đóng gói sẵn ngày càng phổ biến trong đời sống. Người tiêu dùng không chỉ đứng trước lựa chọn giữa thực phẩm “an toàn” và “không an toàn”, mà còn phải cân nhắc thực phẩm nào phù hợp hơn với sức khỏe và nên sử dụng ở mức nào.

Theo các khuyến nghị về chế độ ăn lành mạnh của WHO, cần hạn chế những thành phần dinh dưỡng nếu tiêu thụ quá mức có thể làm tăng nguy cơ bệnh tật, trong đó có đường tự do, natri, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa; đồng thời tăng cường rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, chất xơ và các thực phẩm có giá trị dinh dưỡng.

Nhãn cảnh báo: Đưa thông tin quan trọng đến đúng chỗ

BSCKI Trần Thị Thanh Nga, Phụ trách Khoa Dinh dưỡng tiết chế, Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Phú Thọ cho rằng, người tiêu dùng cần có công cụ để nhận biết rõ hơn giá trị thực của sản phẩm.

Theo bác sĩ Nga, nhãn dinh dưỡng có thể được ví như một “tờ kết quả xét nghiệm” của thực phẩm, cung cấp những thông tin quan trọng về năng lượng, protein, carbohydrate, chất béo, đường, natri và các thành phần dinh dưỡng khác. Đây là cơ sở để người tiêu dùng so sánh và đưa ra lựa chọn phù hợp hơn.

“Trong bối cảnh thị trường ngập tràn các loại thực phẩm siêu chế biến với những lời quảng cáo mặt trước rất hoa mỹ như ‘tốt cho trí não’, ‘bổ sung vitamin’, thì nhãn dinh dưỡng giúp người tiêu dùng nhìn rõ hơn thành phần thực tế của sản phẩm”, bác sĩ Nga phân tích.

Nhãn dinh dưỡng giúp người tiêu dùng nhìn rõ hơn thành phần thực tế của sản phẩm. Ảnh minh họa AI

Việc cung cấp thông tin đầy đủ và dễ hiểu đặc biệt quan trọng với những người cần kiểm soát chế độ ăn. Chẳng hạn, người có nguy cơ hoặc đang mắc tăng huyết áp cần quan tâm đến lượng natri; người cần kiểm soát cân nặng và đường huyết cần lưu ý năng lượng, carbohydrate, đường và chất xơ; trong khi lượng chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa cũng là những thông tin cần được quan tâm trong chế độ ăn có lợi cho sức khỏe tim mạch.

Tuy nhiên, bác sĩ cho rằng, vấn đề không chỉ nằm ở việc người dân có đọc nhãn hay không, mà còn là nhãn có đủ dễ hiểu để họ có thể nhanh chóng đưa ra quyết định hay không. Đây chính là khoảng trống mà ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì hướng tới.

Đơn giản hóa thông tin dinh dưỡng để người dân dễ lựa chọn

Khác với bảng thành phần dinh dưỡng thường được trình bày ở mặt sau hoặc bên cạnh bao bì, ghi nhãn cảnh báo dinh dưỡng mặt trước bao bì (FOPL) cung cấp thông tin một cách trực quan, giúp người tiêu dùng nhanh chóng nhận biết những sản phẩm có hàm lượng cao các chất dinh dưỡng cần hạn chế như đường, natri/muối hoặc chất béo không lành mạnh.

Điểm quan trọng của công cụ này là đơn giản hóa thông tin dinh dưỡng, giúp người tiêu dùng không nhất thiết phải có kiến thức chuyên sâu về dinh dưỡng vẫn có thể nhận biết sản phẩm cần lưu ý.

Ở góc độ chính sách, ghi nhãn mặt trước bao bì còn có ý nghĩa rộng hơn: tạo động lực để nhà sản xuất cải thiện thành phần dinh dưỡng của sản phẩm, qua đó góp phần thay đổi môi trường thực phẩm. WHO cũng xác định FOPL là một công cụ chính sách quan trọng nhằm giúp người tiêu dùng hiểu thông tin dinh dưỡng và đưa ra lựa chọn lành mạnh hơn, đồng thời có thể thúc đẩy cải thiện thành phần sản phẩm.

Mô hình Phân loại Dinh dưỡng (Nutrition Profiling Model) sẽ thiết lập các ngưỡng rõ ràng đối với những chất dinh dưỡng cần quan tâm như chất béo, đường và muối, trong các thực phẩm đóng gói sẵn. Đây là cơ sở để thúc đẩy triển khai ghi nhãn dinh dưỡng ở mặt trước bao bì cũng như các biện pháp can thiệp khác nhằm cải thiện dinh dưỡng cho người dân.

- TS Angela Pratt – Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam -

WHO đồng thời kêu gọi các chính phủ triển khai chính sách ghi nhãn dinh dưỡng, trong đó bảng khai báo dinh dưỡng đối với thực phẩm đóng gói sẵn cần được thực hiện đầy đủ và FOPL được sử dụng như thông tin bổ sung, dễ nhận biết ở mặt trước bao bì.

Trong bối cảnh Luật An toàn thực phẩm đang được sửa đổi, đây là thời điểm có ý nghĩa để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ sở pháp lý đối với ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì, trong đó có nhãn cảnh báo dinh dưỡng.

Nếu được thể chế hóa phù hợp, chính sách này không chỉ giúp người tiêu dùng nhận biết nhanh hơn những sản phẩm cần hạn chế, mà còn góp phần thúc đẩy doanh nghiệp quan tâm hơn đến cải thiện thành phần sản phẩm, từ đó từng bước hình thành môi trường thực phẩm lành mạnh.