2 cuộc chiến đang chia rẽ châu Âu và Mỹ thế nào?

Xung đột Iran và Ukraine đang đẩy liên minh xuyên Đại Tây Dương vào khủng hoảng. Châu Âu lo Mỹ “bỏ rơi” Kyiv, trong khi ông Trump gia tăng sức ép với các đồng minh.

Tên lửa Iran bị hệ thống phòng không Israel đánh chặn trên bầu trời thành phố Haifa ngày 7/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Politico.eu ngày 23/3, cuộc chiến của Mỹ tại Iran đang làm rung chuyển nền tảng của liên minh xuyên Đại Tây Dương. Nỗi lo lớn nhất của các nhà lãnh đạo châu Âu lúc này không chỉ là diễn biến tại Trung Đông, mà là viễn cảnh Tổng thống Donald Trump bỏ rơi Ukraine – hệ quả trực tiếp từ việc các nước EU từ chối đứng về phía Mỹ trong cuộc chiến với Iran.

Nỗi lo bị trả đũa

Theo 4 nhà ngoại giao EU nắm rõ các cuộc thảo luận nội bộ – những người yêu cầu được giấu tên do tính chất nhạy cảm của vấn đề – các chính phủ châu Âu lo ngại rằng ông Trump có thể trả đũa các đồng minh vì đã không đáp lại lời kêu gọi hỗ trợ ở Trung Đông, chủ yếu bằng cách cắt đứt phần viện trợ còn lại của Mỹ dành cho Kiev. Để tránh một sự đổ vỡ lâu dài trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương, các nhà lãnh đạo châu Âu đang hy vọng rằng việc thể hiện sự ủng hộ hạn chế đối với chiến dịch tấn công Iran sẽ đủ để thuyết phục ông Trump tiếp tục cam kết với Ukraine.

Phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh EU tuần trước ở Brussels, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh cuộc chiến ở Iran “không được làm chúng ta sao nhãng sự chú ý khỏi việc hỗ trợ Ukraine”.

Chính quyền công khai gây sức ép

Những lo ngại của châu Âu không phải là vô căn cứ. Trong những ngày gần đây, ông Trump liên tục chỉ trích các đồng minh EU vì không làm đủ để giúp phá thế phòng tỏa eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ thế giới, hiện đang bị Iran phong tỏa. Ông Trump công khai liên kết sự tham gia tiếp tục của Mỹ trong NATO với cuộc xung đột ở Trung Đông.

Trên mạng xã hội Truth Social cuối tuần qua, ông Trump đăng: “NATO chỉ là con hổ giấy! Họ than phiền về giá dầu cao mà họ buộc phải trả, nhưng lại không muốn giúp mở cửa eo biển Hormuz… [Mỹ] sẽ nhớ điều đó”.

Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb thừa nhận với tờ Daily Telegraph: “Hiện nay đang xuất hiện một vết nứt giữa châu Âu và Mỹ, điều mà, với tư cách là người ủng hộ mạnh mẽ mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương, tôi rất lấy làm tiếc. Nhưng đó là thực tế mà tôi phải chấp nhận. Và rõ ràng là tôi đang cố gắng cứu vãn những gì có thể”.

Bài toán vũ khí cho Ukraine

Một mối lo cụ thể và cấp bách hơn được các nhà ngoại giao EU nêu ra là cuộc chiến ở Iran đang tiêu hao tên lửa và đạn dược phòng không mà Ukraine đang rất cần để phòng thủ trước Nga. “Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất đang phóng tên lửa phòng không Patriot hàng loạt, trong khi Ukraine lại rất cần chúng.

Một nhà ngoại giao EU cảnh báo: “Khi bạn thấy những gì chính quyền Trump đã làm ở Greenland, việc Mỹ cắt chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine, luôn có nguy cơ ông Trump có thể rút lại sự hỗ trợ của Mỹ dành cho Ukraine”.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng trực tiếp lên tiếng về nguy cơ này. Trả lời phỏng vấn, ông cho biết mình có “linh cảm rất xấu” về tác động của cuộc chiến ở Trung Đông đối với Ukraine, đồng thời than thở rằng các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ dẫn đầu giữa Ukraine và Nga đang bị “liên tục trì hoãn”. Cuối tuần qua, các nhà đàm phán Ukraine đã đến Mỹ để hội đàm với đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner. Ông Kushner ca ngợi cuộc hội đàm là “mang tính xây dựng” trên mạng xã hội X, nhưng không đưa ra gợi ý nào về thời điểm các cuộc đàm phán với Nga sẽ tiếp tục.

Châu Âu nỗ lực “kiểm soát thiệt hại”

Trước áp lực ngày càng tăng, các nhà lãnh đạo châu Âu đang tích cực tìm cách thể hiện sự ủng hộ với mục tiêu của ông Trump tại eo biển Hormuz, dù không trực tiếp tham chiến.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte tuần trước gọi việc Mỹ và Israel phá hủy năng lực quân sự của Iran là “rất quan trọng” và liên kết điều đó với “an ninh châu Âu”. Ông Macron, sau hai cuộc điện đàm riêng với ông Trump trước thềm hội nghị EU, đã đảm bảo với Tổng thống Mỹ rằng Pháp sẽ giúp mở lại eo biển khi điều kiện cho phép – theo lời kể của chính ông Trump và một nhà ngoại giao EU được thông báo về các cuộc điện đàm này. Pháp cũng đang theo đuổi việc đệ trình một nghị quyết lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhằm đảm bảo tự do hàng hải tại tuyến đường thủy trên.

Thủ tướng Anh Keir Starmer thậm chí còn tiến xa hơn: sau khi có báo cáo Iran phóng tên lửa vào căn cứ Diego Garcia của Mỹ và Anh ở Ấn Độ Dương, ông đã bật đèn xanh cho Mỹ sử dụng các căn cứ Anh để tiến hành các cuộc tấn công vào mục tiêu của Iran nhắm vào eo biển Hormuz – vượt ra ngoài phạm vi phòng thủ mà ông cho phép trước đây. Ông Starmer cũng là người đề xuất chính của một tuyên bố được ký bởi 7 quốc gia, gồm Anh, Pháp, Đức, Italy, Hà Lan, Canada và Nhật Bản, trong đó họ bày tỏ “sự sẵn sàng đóng góp vào các nỗ lực thích hợp để đảm bảo an toàn cho việc đi lại qua eo biển”.

Dù vậy, tuyên bố này không hứa hẹn bất kỳ sự trợ giúp vật chất nào ngay lập tức. Một nhà ngoại giao EU lý giải thẳng thắn: “Đó là một phần của cùng một nỗ lực. Chúng tôi cần cho ông Trump thấy rằng chúng tôi đang tích cực hoạt động ở Trung Đông. Điều đó có lợi cho chúng ta, nhưng cũng có lợi cho Ukraine”. Cả ông Macron lẫn Thủ tướng Đức Friedrich Merz đều khẳng định họ không có ý định đưa quân tham chiến tại Iran.

Như một nhà ngoại giao EU nhận xét: “Đối với ông Trump, hình thức bề ngoài rất quan trọng – đôi khi còn quan trọng hơn cả nội dung”.