Xung đột Trung Đông thúc đẩy nhu cầu nhiên liệu thay thế

Xung đột tại Trung Đông đã làm gián đoạn khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu, dẫn đến nhu cầu mạnh mẽ hơn đối với các loại nhiên liệu thay thế, bao gồm cả nhiên liệu sinh học từ dầu cọ.

Nông dân thu hoạch cọ tại tỉnh Riau, Indonesia. Ảnh: AFP/TTXVN

Theo các nhà kinh tế, căng thẳng địa chính trị đã tạo ra hiệu ứng domino trên thị trường hàng hóa toàn cầu, khiến người mua năng lượng tìm kiếm các chất thay thế để giảm thiểu rủi ro về nguồn cung. Dầu cọ, được sử dụng rộng rãi làm nguyên liệu đầu vào cho nhiên liệu sinh học, đã nổi lên như một nhiên liệu thay thế quan trọng, giúp duy trì giá dầu cọ thô (CPO) ở mức cao trong ngắn hạn.

Những hạn chế về nguồn cung trên thị trường dầu mỏ đang củng cố nhu cầu đối với các nguyên liệu thay thế tái tạo như nhiên liệu sinh học từ dầu cọ, từ đó giữ cho giá CPO ở mức cao.

Tiến sĩ Yeah Kim Leng, giáo sư kinh tế tại Đại học Sunway (Malaysia), cho rằng sự gián đoạn nguồn cung đang làm thắt chặt thị trường năng lượng toàn cầu và góp phần vào xu hướng tăng giá dầu cọ khi nhu cầu chuyển sang các nhiên liệu thay thế. Ông nhấn mạnh, đợt tăng giá dầu cọ hiện tại dự kiến sẽ tiếp tục kéo dài chừng nào xung độtTrung Đông còn tiếp diễn và các cơ sở dầu khí chưa được khôi phục hoàn toàn, cùng với việc đảm bảo an toàn cho việc đi lại qua Eo biển Hormuz.

Sự gián đoạn trong nguồn cung cấp hóa chất nông nghiệp, đặc biệt là phân bón urê, cũng dự kiến sẽ làm tăng chi phí sản xuất dầu cọ và các loại dầu thực vật khác. Ông lưu ý rằng trừ khi sản lượng trong nước của các nước nhập khẩu tăng nhanh để bù đắp cho sự gia tăng nhập khẩu dầu cọ, các khách hàng lớn như Ấn Độ sẽ phải đối mặt với giá nhập khẩu cao trong khi điều chỉnh theo sự thay đổi của cung cầu.

Giám đốc quỹ Tradeview Capital, Neoh Jia Man, cho biết tính bền vững của đợt tăng giá dầu cọ thô gắn liền với những gián đoạn đang diễn ra xung quanh eo biển Hormuz, do vai trò quan trọng của nó trong dòng chảy thương mại năng lượng và phân bón toàn cầu.

Việc không có dấu hiệu cho thấy một giải pháp trong ngắn hạn khiến giá dầu thô duy trì ở mức cao và kéo theo nhu cầu dầu cọ liên quan đến nhiên liệu sinh học. Tuy nhiên, ông Neoh lưu ý rằng những dấu hiệu ban đầu về sự sụt giảm nhu cầu đang xuất hiện ở các thị trường nhạy cảm về giá như Ấn Độ.

Nhân viên đổ xăng vào ô tô cho khách hàng tại Mumbai, Ấn Độ ngày 21/5. Ảnh: Reuters

Trong khi đó, nhà phân tích kinh tế của Viện Kinh doanh thuộc trường Đại học Kuala Lumpur (UniKL), Phó Giáo sư-Tiến sỹ Aimi Zulhazmi Abdul Rashid cho rằng giá dầu thô duy trì ở mức cao có thể làm chậm hoạt động thương mại toàn cầu do chi phí tăng và nhu cầu yếu hơn.

Điều này có thể đẩy giá cả hàng hóa toàn cầu lên cao, bao gồm cả các mặt hàng lương thực thiết yếu như ngũ cốc, làm tăng chi phí trên toàn chuỗi giá trị toàn cầu và giảm sức mua của người tiêu dùng. Nhu cầu nhập khẩu giảm có thể buộc các nhà máy tập trung vào xuất khẩu phải cắt giảm sản lượng, trong khi chuỗi giá trị công nghiệp từ nhà cung cấp đến nhà bán lẻ có thể phải đối mặt với sự gián đoạn. Ông cảnh báo tỷ lệ thất nghiệp có khả năng tăng lên khi thế giới bước vào giai đoạn suy thoái kinh tế.

Theo giáo sư Yeah, việc sử dụng dầu cọ và các loại dầu thực vật khác làm nhiên liệu sẽ trở nên khả thi hơn về mặt kinh tế nếu tình trạng thiếu nhiên liệu hóa thạch toàn cầu kéo dài và giá dầu thô duy trì ở mức trên 100 USD/thùng trong vài tháng tới.

Ông nhấn mạnh rằng giá thị trường hiện hành đang báo hiệu sự mất cân bằng cung cầu, với sự biến động giá cả phản ánh những bất ổn của thị trường. Do đó, sự lạc quan về nhiên liệu sinh học phụ thuộc vào tính khả thi về mặt thương mại của việc thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng nhiên liệu sinh học.

Với khả năng sản lượng hướng dương và hạt cải dầu tăng mạnh trong chu kỳ 2026-2027, các nhà kinh tế đang đánh giá khả năng giá dầu thực vật sẽ điều chỉnh giảm mạnh vào giữa năm và nguy cơ dầu cọ đảo chiều khi áp lực nguồn cung xuất hiện. Nhà kinh tế Neoh nhận định sự tăng đột biến sản lượng các loại dầu thực vật khác có thể giúp kiềm chế lạm phát lương thực, vốn tăng theo giá năng lượng do xung đột ở Trung Đông.