Xung đột, thời tiết cực đoan đe dọa đẩy giá lương thực toàn cầu

Giá lương thực thế giới có thể tăng 11,8% trong năm 2026 và tiếp tục tăng 4,8% trong năm 2027 khi các cuộc xung đột tại Ukraine, Trung Đông cùng nắng nóng, hạn hán kéo dài gây sức ép ngày càng lớn đối với sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là lúa mì.

Nông dân thu hoạch lúa mì tại Marjeyoun, Liban. Sản lượng lúa mì tại nhiều khu vực ở Liban năm nay giảm đáng kể do tình trạng hạn hán nghiêm trọng. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Oxford Economics, nhóm chịu tác động mạnh nhất sẽ là ngũ cốc, rau quả và các sản phẩm sữa. Tại châu Âu, nắng nóng và hạn hán đã làm giảm triển vọng mùa màng. Hiệp hội thương mại ngũ cốc và hạt có dầu châu Âu Coceral hồi tháng 7 hạ dự báo sản lượng ngũ cốc của EU và Anh năm nay từ 295,5 triệu tấn xuống 286,6 triệu tấn, thấp hơn nhiều so với 310 triệu tấn năm 2025. Tại Đức, sản lượng ngũ cốc được dự báo giảm 7%, xuống 41,9 triệu tấn do hạn hán và nắng nóng.

Lúa mì là mặt hàng chịu sức ép lớn nhất. Nga và Ukraine chiếm gần 30% lượng lúa mì xuất khẩu toàn cầu và hơn 10% lượng ngô xuất khẩu. Các cuộc tấn công nhằm vào cảng, cơ sở bốc dỡ và tàu thuyền, cùng gián đoạn xuất khẩu qua Biển Đen và Biển Azov, có thể ảnh hưởng tới khoảng 86 triệu tấn năng lực xuất khẩu ngũ cốc mỗi năm, tương đương gần 17% lượng xuất khẩu toàn cầu.

Lúa mì được dự báo chịu sức ép lớn nhất do phụ thuộc nhiều vào phân bón. Oxford Economics dự báo giá lúa mì quý III/2026 có thể tăng 36%, lên 6,92 USD/giạ (27,22 kg). Giá lúa mì tăng sẽ tác động tới nhiều thực phẩm phổ biến như bánh mì, mì ống, ngũ cốc ăn sáng và bánh quy. Giá rau quả tươi có thể phản ánh tác động của cú sốc nguồn cung trong 2-3 tháng, trong khi thực phẩm chế biến có thể chịu ảnh hưởng rõ nhất sau 6-9 tháng. Điều này đồng nghĩa giá bánh mì và mì ống có thể chịu sức ép đáng kể trong đầu năm 2027.

FAO cho biết giá hàng hóa lương thực toàn cầu tháng 7 tăng 1% so với cùng kỳ năm trước, trong đó giá ngũ cốc tăng 6,9% và dầu thực vật tăng 17,3%.

Economics cảnh báo cú sốc giá có thể nghiêm trọng hơn nếu các cuộc tấn công tại khu vực Biển Đen tiếp tục gia tăng và El Nio gây thêm thiệt hại cho mùa màng. Tuy nhiên, giá lúa mì cao hơn cũng có thể thúc đẩy các tuyến xuất khẩu thay thế, qua đó phần nào giảm áp lực nguồn cung.

Trong khi nguồn cung suy giảm, chi phí sản xuất cũng tăng. Giá diesel toàn cầu tháng 7 tăng 36% so với cùng kỳ năm trước, còn giá phân bón được dự báo tăng 22% trong năm nay. Theo Oxford Economics, những gián đoạn liên quan dầu mỏ, khí đốt và phân bón do xung đột cũng đang làm gia tăng áp lực đối với giá lương thực.