Xác định niên đại suy thoái sông băng lớn nhất tại dãy Himalaya

Theo phóng viên TTXVN tại Sydney, một nhóm các nhà khoa học quốc tế vừa xác định chính xác niên đại xảy ra sự suy thoái của một trong những sông băng lớn nhất từng được ghi nhận tại dãy Himalaya.

Các chuyên gia cho rằng sông băng trên dãy Himalaya đang tan nhanh với tốc độ báo động. Ảnh: AFP/TTXVN

Công trình nghiên cứu trên – do Tổ chức Khoa học và Công nghệ Hạt nhân Australia (ANSTO) phối hợp Đại học Manchester (Anh) thực hiện – là công trình đầu tiên trên thế giới xác định được niên đại chính xác cho dải sườn núi phía Nam dãy Himalaya dài khoảng 1.000 km về phía Đông đỉnh Everest – vùng đất vốn là một ẩn số lớn đối với bản đồ lịch sử sông băng từ trước đến nay.

Nhóm nghiên cứu – do Tiến sĩ Shashank Nitundil thuộc Đại học Manchester dẫn đầu – đã kết hợp bản đồ vệ tinh, mô hình kỹ thuật số và khảo sát thực địa để nhận diện các địa hình đặc trưng do sông băng để lại. Nhóm đã thu thập tổng cộng 63 mẫu đá tại các vùng địa hình lộ thiên này và vận chuyển sang Australia để phân tích. Các mẫu đá được nghiền nhỏ, xử lý hóa học thành Beryllium Oxide tinh khiết, sau đó đưa vào máy gia tốc SIRIUS siêu nhạy để đo nồng độ đồng vị hiếm Beryllium-10 tích tụ trong thạch anh.

Dựa trên lượng Beryllium-10 (đóng vai trò như chiếc “đồng hồ tự nhiên”), các nhà khoa học đã tính toán chính xác số tuổi của các lớp đá, từ đó thiết lập thành công niên đại và tốc độ tan chảy theo từng giai đoạn của sông băng. Kết quả phân tích cho thấy sông băng thung lũng Dri (vùng viễn Đông Himalaya) không thu hẹp đều đặn mà rút lui theo từng giai đoạn đột ngột. Trước mốc 58.500 năm, sông băng đạt chiều dài tối đa gần 100 km, đến khoảng 44.800 năm trước băng rút bớt một phần và vẫn duy trì khoảng 80 km vào thời kỳ Cực đại Băng hà cuối cùng (cách đây 19.600 năm). Tuy nhiên, sau đó sông băng suy giảm mạnh, chỉ còn khoảng 25 km vào khoảng 12.600 năm trước và hiện nay phần còn lại của sông băng dài chưa đầy 5 km.

Đáng chú ý, nghiên cứu đã bác bỏ giả định cho rằng lượng mưa gió mùa dồi dào giúp bảo vệ sông băng Đông Himalaya. Dữ liệu thực tế chứng minh nhiệt độ mới là yếu tố quyết định: trời lạnh, hơi ẩm hóa tuyết giúp tích tụ băng; khi nhiệt độ tăng, hơi ẩm chuyển thành mưa khiến băng tan nhanh hơn.

Các nhà khoa học cảnh báo, khi các sông băng ở Đông Himalaya rút đi, chúng để lại những vùng trũng tích tụ nước và hình thành các hồ băng mới với số lượng ngày càng tăng. Khi các hồ này bị tràn hoặc vỡ bờ, chúng có thể gây ra lũ lụt do vỡ hồ băng, đe dọa tàn phá các thung lũng hạ lưu. Đây là mối lo ngại đặc biệt nghiêm trọng đối với khu vực vốn là nơi tập trung các công trình thủy điện thuộc hàng dày đặc nhất thế giới này. Do vậy, việc tái hiện chính xác lịch sử sông băng cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng để hoàn thiện các mô hình dự báo biến đổi khí hậu trong tương lai.

Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí Quaternary Science Reviews.