Vợ chồng già biến nhà sàn bên suối thành homestay hút khách

Ở tuổi ngoài 70, 80, khi nhiều người chọn cuộc sống an nhàn, ông Phạm Văn Lá và vợ lại dành hai năm cải tạo ngôi nhà sàn cũ bên suối Đang thành homestay, góp phần đưa bản Chiềng Ngày, xã Văn Phú trở thành điểm du lịch cộng đồng.

Homestay Suối Đang nằm giữa không gian núi rừng, ruộng bậc thang và dòng suối trong xanh của bản Chiềng Ngày.

Sáng sớm, màn sương vẫn còn phủ mờ những thửa ruộng bậc thang dưới chân núi. Tiếng nước từ suối Đang chảy qua bản Chiềng Ngày hòa với tiếng gà gáy và mùi khói bếp từ những ngôi nhà sàn của người Thái.

Trong căn bếp ở Homestay Suối Đang, bà Lữ Thị Khuyên, 74 tuổi, đang chuẩn bị bữa sáng cho đoàn khách vừa thức dậy. Ngoài hiên, chồng bà, ông Phạm Văn Lá, 81 tuổi, pha ấm trà nóng, vừa trò chuyện vừa chỉ cho khách những con đường đi dạo quanh bản. Đó là công việc lặp lại gần như mỗi ngày của đôi vợ chồng người Thái suốt ba năm qua.

Ít ai nghĩ rằng nơi đón hàng chục, có ngày hàng trăm lượt khách này trước đây chỉ là ngôi nhà sàn cũ của gia đình.

Ở tuổi ngoài 70, ông Phạm Văn Lá và bà Lữ Thị Khuyên vẫn cùng nhau làm du lịch, từ đón khách, chuẩn bị bữa ăn đến giới thiệu những nét đẹp trong đời sống của người Thái bản Chiềng Ngày.

Từ ý định sửa nhà đến làm du lịch

Ông Lá từng có nhiều năm công tác xa quê. Khi nghỉ hưu, ông trở về bản Chiềng Ngày với mong muốn sống những năm tháng bình yên bên gia đình.

Đầu năm 2021, trong thời gian dịch COVID-19, các con dự định sửa lại căn nhà sàn để cả gia đình có chỗ sum họp vào cuối tuần và dịp lễ, tết.

Khi phát dọn khu vườn, cả nhà bất ngờ nhận ra vẻ đẹp của nơi mình sinh sống. Phía trước là dòng suối Đang quanh năm trong xanh, phía sau là những triền rừng, xung quanh là ruộng bậc thang, thác nước và những lối mòn dẫn vào rừng nguyên sinh.

“Ngày nào cũng nhìn thấy nên nhiều khi mình quên mất quê mình đẹp”, ông Lá nhớ lại. Ông bảo điều khiến gia đình quyết định đầu tư không phải vì nhìn thấy cơ hội kinh doanh, mà vì muốn nhiều người biết đến bản làng của mình hơn. Ý nghĩ mở một homestay xuất hiện từ đó.

“Nếu khách đến, họ sẽ biết người Thái sống thế nào, ăn gì, múa xòe ra sao, nghe tiếng cồng chiêng giữa núi rừng như thế nào. Đó mới là điều chúng tôi mong giữ lại”, ông nói.

Thay vì xây mới, ông Lá giữ gần như nguyên vẹn kiến trúc nhà sàn truyền thống. Những hạng mục xuống cấp được sửa chữa, bổ sung thêm khu vệ sinh, phòng nghỉ và các tiện ích cần thiết nhưng vẫn sử dụng chủ yếu tre, luồng, gỗ và đá lấy tại địa phương.

Những nếp nhà sàn truyền thống được ông Lá giữ lại trong quá trình cải tạo thành homestay.

Giữa năm 2023, Homestay Suối Đang đón những vị khách đầu tiên. Sau ba năm, từ một ngôi nhà sàn cũ, khu homestay đã mở rộng thành 3 nhà sàn, 9 bungalow và một khu hội trường có thể phục vụ gần 150 khách.

Khách đến đây không chỉ nghỉ qua đêm mà còn theo người dân xuống suối bắt cá, đi bộ ngắm những cánh đồng bậc thang vào mùa lúa chín. Buổi tối, họ quây quần bên bếp lửa, thưởng thức gà đồi, vịt suối, lợn bản, măng rừng, trâu gác bếp, nghe những làn điệu khặp và cùng người dân nắm tay trong điệu xòe.

Một homestay, nhiều sinh kế

Theo ông Lá, lượng khách tăng dần cũng kéo theo nhiều thay đổi trong bản. Những hộ từng chỉ chăn nuôi để phục vụ gia đình nay nuôi thêm gà, vịt, lợn bản để bán cho homestay. Một số hộ trồng rau sạch, khai thác mật ong, làm măng khô hoặc dệt thổ cẩm phục vụ khách du lịch.

“Nếu trước đây chỉ gia đình mình làm thì sẽ không đủ. Muốn giữ khách, cả bản phải cùng làm”, ông nói.

Du khách cùng người dân bản Chiềng Ngày quây quần bên bếp lửa, hòa mình vào điệu xòe và những làn điệu truyền thống của đồng bào Thái.

Ông Vi Văn Quang, Phó Chủ tịch UBND xã Văn Phú cho biết, năm 2025 Homestay Suối Đang đón hơn 15.000 lượt khách tham quan và lưu trú. Nhiều dịp cuối tuần và ngày lễ, cơ sở phải từ chối bớt khách vì hết phòng.

Theo ông Quang, địa phương đang xây dựng Chiềng Ngày theo mô hình bản du lịch cộng đồng gắn với tiêu chí “sáng, xanh, sạch, đẹp”, đồng thời bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào Thái. Mục tiêu trong những năm tới là thu hút khoảng 25.000 – 30.000 lượt khách mỗi năm, đưa du lịch trở thành một trong những nguồn thu quan trọng của người dân.

Điều giữ chân du khách

Nhiều người hỏi ông Lá về bí quyết để homestay đông khách. Ông cười và bảo mình không có công thức nào đặc biệt. Khách đến vì cảnh đẹp thì sẽ có ngày họ quên. Nhưng nếu họ nhớ sự chân thành của người dân bản, nhớ bữa cơm, nhớ tiếng suối, nhớ buổi tối ngồi bên bếp lửa thì họ sẽ quay lại.

Những món ăn từ sản vật địa phương được chế biến để phục vụ du khách.

Ở tuổi ngoài 80, người đàn ông ấy vẫn tự tay đón khách mỗi sáng, giới thiệu từng góc bản làng như giới thiệu chính ngôi nhà của mình.

Ông không nói mình đang làm du lịch. Ông chỉ nghĩ đơn giản rằng, nếu một ngày nào đó nhiều người biết đến Chiềng Ngày hơn, yêu bản làng hơn, thì căn nhà sàn cũ bên suối Đang đã hoàn thành sứ mệnh của nó.