Vì sao Hải quân Anh hủy dự án tàu khu trục Type 83 tối tân?

Quyết định hủy bỏ dự án đồng nghĩa với việc Hải quân Anh có thể không còn khu trục hạm nào vào năm 2040, hoặc thậm chí sớm hơn, do lớp tàu Type 45 dự kiến ngừng hoạt động từ năm 2038.

Đồ họa tàu khu trục Type 83 của Hải quân Anh (Ảnh: Military Watch Magazine).

Từ “xương sống tương lai” đến “không còn tàu khu trục”

Trước đây, đã có những tranh cãi về việc liệu Type 45 có được kế nhiệm hay không, hoặc liệu Hải quân Hoàng gia Anh có chuyển sang hạm đội chiến đấu mặt nước chỉ bao gồm các tàu hộ vệ và khinh hạm hạng nhẹ. Tuy nhiên, sự gia tăng chi tiêu quốc phòng từ năm 2022 và căng thẳng leo thang với Nga đã củng cố sự ủng hộ cho việc tăng ngân sách cho hải quân nước này.

Chương trình Type 83 bắt đầu được chú ý vào năm 2025, khi Quốc vụ khanh phụ trách công nghiệp quốc phòng Anh Luke Pollard tiết lộ đây sẽ là một tàu “có thủy thủ đoàn tối thiểu (hoặc tùy chọn)” và “dự kiến đi vào hoạt động từ giữa những năm 2030″.

Một trong những cải tiến đáng kể nhất so với Type 45 là việc tích hợp 70-128 ống phóng thẳng đứng, so với chỉ 48 ống trên Type 45, 96 ống trên tàu khu trục lớp Arleigh Burke của Hải quân Mỹ và 112 ống trên tàu khu trục lớp Type 055 của Trung Quốc. Điều này được kỳ vọng sẽ thu hẹp khoảng cách hỏa lực hiện tại giữa các tàu khu trục của Anh và các cường quốc hải quân hàng đầu.

Bối cảnh quốc tế và áp lực tài chính

Việc hủy bỏ chương trình Type 83 diễn ra trong bối cảnh các cường quốc đang nhanh chóng xây dựng hạm đội tàu chiến mặt nước cỡ lớn.

Trung Quốc đang sản xuất tàu khu trục với tốc độ tương đương với tất cả các quốc gia khác cộng lại. Triều Tiên vào năm 2025 đã hạ thủy 2 tàu khu trục đầu tiên và có kế hoạch hạ thủy 2 tàu mỗi năm, dự kiến vượt qua hạm đội của Anh về quy mô vào năm 2029 và đạt gấp đôi vào năm 2031. Trong khi đó, Mỹ tiếp tục phát triển cả tàu khu trục thế hệ tiếp theo DDG(X) và tàu chiến chủ lực chạy bằng năng lượng hạt nhân BBG(X).

Vị thế của các tàu chiến mặt nước của Anh, và của các quốc gia châu Âu nói chung, từ lâu đã suy giảm. Tàu khu trục Type 45 được coi là một trong những loại tàu khu trục kém hiệu quả và được trang bị vũ khí nhẹ nhất trên thế giới. Do đó, việc loại bỏ một hạm đội tàu khu trục hoàn toàn phù hợp với xu hướng hiện hành.

Một tàu khu trục thuộc dự án Type 45 (Ảnh: Hải quân Hoàng gia Anh).

Quyết định hủy bỏ Type 83 phản ánh áp lực tài chính ngày càng tăng đối với ngân sách quốc phòng của Anh. Trong những năm gần đây, chi phí tăng cao trong các chương trình răn đe hạt nhân, mua sắm máy bay chiến đấu và hiện đại hóa quân sự nói chung đã buộc họ phải đưa ra những lựa chọn khó khăn hơn về năng lực trong tương lai.

Điều này cũng xuất phát từ những câu hỏi ngày càng lớn về khả năng của ngành quốc phòng trong việc sản xuất các loại vũ khí phức tạp đúng thời hạn, hiệu quả về chi phí và với độ tin cậy chấp nhận được.

Các báo cáo trước đó cho rằng Type 83 có thể chỉ bị trì hoãn do hạn chế về ngân sách, nhưng kế hoạch đầu tư quốc phòng mới nhất đã từ bỏ hoàn toàn lớp tàu này để ủng hộ các nền tảng ít tốn kém hơn tập trung vào chiến tranh tự động. Tuy nhiên, các nhà phân tích đã cảnh báo rộng rãi rằng các hệ thống tự động không thể thay thế hoàn toàn các tàu khu trục lớn, được trang bị vũ khí hạng nặng.

Thách thức về năng lực và độ tin cậy

Tàu khu trục Type 83 được kỳ vọng sẽ sở hữu khả năng phát điện, năng lực cảm biến, quy mô kho chứa tên lửa và các thiết bị chỉ huy vượt trội hơn đáng kể so với Type 45, cho phép nó đối phó với các thế hệ tên lửa tầm xa trong tương lai và phối hợp các hoạt động phòng không phức tạp của hạm đội.

Các nhà phân tích đã lập luận rộng rãi rằng không có kiến trúc tự hành nào đang được hình dung có thể thay thế hoàn toàn một tàu khu trục chuyên dụng trong các cuộc chiến tranh trên biển cường độ cao chống lại các đối thủ ngang tầm.

Tuy nhiên, ngay từ đầu, việc liệu ngành công nghiệp Anh có thể phát triển một tàu khu trục thế hệ tiếp theo hay không đã là một câu hỏi lớn.

Tỷ lệ sẵn sàng hoạt động của khu trục hạm Type 45 nổi tiếng là kém do các tàu này thường xuyên gặp sự cố, đặc biệt là khi hoạt động ở vùng biển ấm.

Các tàu sân bay lớp Queen Elizabeth được đóng gần đây cũng gặp phải các vấn đề nghiêm trọng về hiệu suất, bao gồm nhiều trường hợp hỏng hóc và ngập nước. Khả năng duy trì hạm đội tàu ngầm của nước này vẫn rất kém với tỷ lệ sẵn sàng hoạt động thấp hơn nhiều so với mức chấp nhận được, và gần đây đã giảm xuống bằng không.