Ukraine tuyên bố “tắt nguồn” Starlink?

Chuyên gia nhận định Nga vẫn còn các hệ thống liên lạc thay thế sau khi Ukraine tuyên bố đã phối hợp cùng công ty Mỹ SpaceX chặn kết nối Starlink của Moscow.

Thiết bị Starlink (Ảnh: AFP).

Tuần này, Ukraine tuyên bố đã chặn các thiết bị đầu cuối Starlink của Nga và lực lượng Moscow đối mặt với thách thức về thông tin liên lạc. Dù vậy, theo các chuyên gia Ukraine, Nga vẫn có các giải pháp thay thế khi Starlink không hoạt động, nhưng có thể họ phải chấp nhận chúng có thể không thể hiệu quả bằng.

Một trong những lựa chọn thay thế chính của Nga là hệ thống vệ tinh liên lạc “Yamal”. Tuy nhiên, quỹ đạo địa tĩnh khiến độ trễ tín hiệu rất lớn, lên tới một giây hoặc hơn.

Thiết bị đầu cuối Starlink có thiết kế phẳng, không phải hình đĩa, nhờ vào ăng-ten mảng pha chủ động, cho phép chuyển đổi nhanh chóng giữa các vệ tinh mà không bị mất tín hiệu. Tốc độ kết nối đạt hơn 200Mbps và độ trễ khoảng 40ms.

Trong khi đó, các vệ tinh Yamal 601, Yamal-300K, Yamal-401 và Yamal-402 của Nga nằm trên quỹ đạo địa tĩnh, ở độ cao 36.000km so với bề mặt Trái đất. Mỗi vệ tinh gửi hàng loạt chùm tia xuống mặt đất, bao phủ lãnh thổ Liên bang Nga, bao gồm cả phần lãnh thổ Ukraine mà Moscow đang kiểm soát.

Tuy nhiên, hệ thống này có nhiều thiếu sót và vấn đề so với Starlink. Do các vệ tinh Yamal nằm trên quỹ đạo địa tĩnh, nên việc liên lạc qua chúng có độ trễ lớn từ 600-1200ms. Ngoài ra, để tín hiệu được thu nhận từ vệ tinh, thiết bị đầu cuối phải phát ra tín hiệu vô tuyến mạnh hơn nhiều so với Starlink và có nguy cơ bị tác chiến điện tử làm vô hiệu.

Mặt khác, vệ tinh Nga có băng thông thấp, dẫn tới việc không thể tạo được kết nối ổn định trong thời gian dài.

Phương án tiếp theo để thay thế Starlink trong ngành công nghiệp vũ trụ Nga là của công ty “Bureau 1440″. Họ đang phát triển một hệ thống thay thế tốc độ cao hoàn chỉnh cho Starlink, với các vệ tinh ở quỹ đạo Trái đất tầm thấp.

Công ty dự định bắt đầu vận hành thương mại hệ thống này vào năm 2027 với 288 vệ tinh đã được triển khai trên quỹ đạo vào thời điểm đó. Tuy nhiên, quá trình thực hiện còn nhiều vướng mắc và chưa rõ Nga có đáp ứng được tiến độ hay không.

Bên cạnh đó, cố vấn quốc phòng Ukraine Serhii “Flash” Beskrestnov cho biết, Nga đang tìm các giải pháp tình thế để kích hoạt lại Starlink. Ông Beskrestnov nghi ngờ rằng Nga đang tìm cách để thuê người nhằm đăng ký Starlink thông qua trung tâm dịch vụ nhà nước Ukraine.

Ông kêu gọi người Ukraine không lo lắng, nhấn mạnh rằng Bộ Quốc phòng đã dự liệu trước các rủi ro này và xây dựng biện pháp đối phó. Theo ông Beskrestnov, bất kỳ thiết bị Starlink nào được kích hoạt theo cách đó sẽ bị chặn, còn bất kỳ ai hỗ trợ đối thủ sẽ bị phạt.

Ngày 23/1 xuất hiện báo cáo rằng lực lượng Nga tăng cường sử dụng UAV gắn thiết bị Starlink để vượt qua phòng không Ukraine. Ngay sau đó, Bộ Chuyển đổi Số Ukraine công bố triển khai chế độ “danh sách trắng”, được phát triển cùng Bộ Quốc phòng và SpaceX.

Theo các biện pháp an ninh mới, thiết bị Starlink bị chuyển sang chế độ cố định và tốc độ bị giới hạn khi di chuyển. Các đơn vị quân đội Ukraine phải khẩn trương xác minh các thiết bị Starlink mà họ sử dụng cho mục đích phòng thủ để bảo đảm tiếp tục hoạt động sau khi áp đặt hạn chế.

Mặt khác, các chuyên gia cảnh báo nỗ lực của Ukraine có thể không ngăn được Nga tiếp tục tìm cách xoay sở.

Nga không chỉ dùng Starlink. Họ còn gắn SIM điện thoại Ukraine vào UAV để khai thác mạng di động địa phương.

Nga chưa bình luận về các tuyên bố của Ukraine liên quan tới Starlink.