Trước Sơn Tùng M-TP, ca sĩ nổi tiếng nhất Việt Nam thập niên 2000s đã làm điều này với biểu tượng chim Lạc

Sân khấu cách đây hơn 20 năm của Đan Trường nóng lại sau MV của Sơn Tùng.

Nóng nhất hiện tại là MV Come My Way của Sơn Tùng M-TP. Bên cạnh phần âm nhạc sử dụng tiếng Anh và màu sắc quốc tế rõ nét, sản phẩm còn gây chú ý bởi những chi tiết lồng ghép yếu tố văn hóa Việt Nam. Trong đó, nổi bật nhất là hình ảnh chim Lạc được đưa vào bối cảnh hiện đại tại Los Angeles. Đây là biểu tượng quen thuộc gắn với trống đồng Đông Sơn và thường được nhắc đến như một dấu ấn văn hóa Việt.

Chi tiết gây tranh luận của Sơn Tùng

Tuy nhiên, phân cảnh Sơn Tùng M-TP đứng trên mô hình chim Lạc đã tạo ra nhiều ý kiến trái chiều. Một bộ phận khán giả cho rằng chim Lạc là biểu tượng mang ý nghĩa thiêng liêng, vì vậy cách thể hiện này dễ gây cảm giác thiếu trang trọng. Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến nhìn nhận đây là lựa chọn nghệ thuật trong một sản phẩm biểu diễn, nhằm đặt biểu tượng Việt Nam vào không gian âm nhạc đại chúng và bối cảnh quốc tế.

Giữa lúc tranh luận lan rộng trên mạng xã hội, nhiều khán giả bất ngờ “đào lại” một sân khấu cách đây hơn hai thập kỷ của Đan Trường. Điều đáng nói là nam ca sĩ từng có cách tiếp cận khá tương đồng với hình tượng chim Lạc trong một chương trình được xem là dấu mốc của sự nghiệp.

Ca khúc Bản Hùng Ca Chim Lạc do nhạc sĩ Lê Quang sáng tác được Đan Trường trình diễn lần đầu tiên trong liveshow Mãi Mãi Một Tình Yêu diễn ra vào ngày 25 – 26/12/2004 tại Nhà thi đấu Phan Đình Phùng (TP.HCM). Thời điểm ấy, Đan Trường đầu tư sân khấu hoành tráng với mô hình chim Lạc khổng lồ cùng dàn vũ công đông đảo. Nam ca sĩ xuất hiện trên phần lưng mô hình chim Lạc, từ từ di chuyển ra trung tâm sân khấu trong tiếng nhạc hào hùng, tạo nên một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất của liveshow. Nếu đặt trong bối cảnh công nghệ sân khấu Việt Nam năm 2004 còn nhiều hạn chế, đây được xem là ý tưởng táo bạo và tạo nên hiệu ứng thị giác mạnh mẽ.

Đan Trường di chuyển ra sân khấu bằng mô hình chim Lạc

Anh cũng đứng phía trên mô hình, được chim Lạc nâng đỡ

Sau này, Bản Hùng Ca Chim Lạc trở thành một trong những tiết mục mang tính biểu tượng trong sự nghiệp Đan Trường, thường được nhắc đến khi nói về những ca khúc khai thác chủ đề văn hóa dân tộc, quê hương đất nước.

Nhìn lại, có thể thấy cách đây hơn 20 năm, Đan Trường cũng từng đưa chim Lạc ra khỏi không gian mang tính biểu tượng truyền thống để trở thành một phần của sân khấu biểu diễn đại chúng. Điều này khiến nhiều người liên hệ đến tranh cãi hiện nay xoay quanh Come My Way .

Thực tế, ở cả hai trường hợp, hình tượng chim Lạc đều không được tái hiện theo nguyên mẫu hoa văn trên trống đồng Đông Sơn. Thay vào đó, đây là những phiên bản được chuyển thể sang mô hình 3D, phục vụ nhu cầu trình diễn sân khấu hoặc kể chuyện bằng ngôn ngữ hình ảnh hiện đại. Chính quá trình sáng tạo này khiến tạo hình chim Lạc của mỗi nghệ sĩ có những khác biệt nhất định và mang dấu ấn cá nhân riêng.

Ở năm 2004, Đan Trường không chỉ là một ca sĩ nổi tiếng, mà còn được xem là hiện tượng lớn nhất của thị trường nhạc Việt

Việc sân khấu của Đan Trường bất ngờ được nhắc lại cũng khiến công chúng nhìn nhận rộng hơn về bối cảnh lịch sử của hình thức sáng tạo này. Hơn 2 thập kỷ trước, ca sĩ hot nhất Việt Nam cũng đã đột phá trong cách khai thác hình tượng văn hoá. Ở năm 2004, Đan Trường không chỉ là một ca sĩ nổi tiếng, mà còn được xem là hiện tượng lớn nhất của thị trường nhạc Việt. Nam ca sĩ là một trong những biểu tượng tiêu biểu nhất của thời kỳ hoàng kim Làn Sóng Xanh, sở hữu sức ảnh hưởng vượt xa phạm vi âm nhạc đơn thuần.

Một trong những đóng góp quan trọng nhất của Đan Trường là vai trò tiên phong trong việc hình thành văn hóa fandom tại Việt Nam. Trước khi làn sóng Kpop phổ biến và khái niệm “fandom” trở thành một phần quen thuộc của văn hóa đại chúng, FC Đan Trường đã vận hành theo mô hình tương đối chuyên nghiệp. Các fanclub xuất hiện từ Bắc tới Nam với ban điều hành riêng, thẻ thành viên, đồng phục, hoạt động offline định kỳ và những màn cổ vũ đồng bộ trong các chương trình biểu diễn. Đây được xem là một trong những cộng đồng người hâm mộ có tổ chức sớm nhất tại Việt Nam.

Đan Trường là một trong những biểu tượng nhạc Việt, duy trì độ nổi tiếng suốt 30 năm

Sự trung thành của lực lượng người hâm mộ trở thành nền tảng giúp Đan Trường duy trì sức nóng suốt nhiều năm. Trong thời kỳ băng cassette và CD còn là hình thức tiêu thụ âm nhạc chủ đạo, các sản phẩm của nam ca sĩ thường đạt doanh số rất cao. Các liveshow cá nhân cũng liên tục ghi nhận lượng khán giả đông đảo, trở thành bảo chứng cho vị thế ngôi sao hàng đầu thị trường. Bên cạnh đó, thập niên 2000 cũng là giai đoạn Đan Trường thiết lập hàng loạt cột mốc thương mại đáng chú ý. Anh là một trong những nghệ sĩ tiên phong thực hiện các liveshow quy mô lớn với mức đầu tư cao, biến chương trình ca nhạc thành những sự kiện giải trí mang tính hiện tượng. Không chỉ thành công về mặt truyền thông, Đan Trường còn thuộc nhóm nghệ sĩ có cát-xê cao nhất thị trường thời điểm đó. Nhiều giai đoạn, thù lao biểu diễn của nam ca sĩ được tính bằng vàng – một chi tiết thường xuyên được nhắc lại khi nói về thời kỳ đỉnh cao của “anh Bo”.

Chính vì vậy, việc sân khấu Bản Hùng Ca Chim Lạc được khán giả nhắc lại trong những ngày qua không đơn thuần là một câu chuyện hoài niệm. Biểu tượng chim Lạc đã nhiều lần xuất hiện trong các sản phẩm nghệ thuật đại chúng và luôn tạo ra những cách diễn giải khác nhau tùy theo bối cảnh lịch sử, ngôn ngữ sáng tạo cũng như góc nhìn tiếp nhận của công chúng. Và điểm chung là 2 nghệ sĩ đại diện cho 2 thời đại Vpop đều có cùng cách tiếp cận biểu tượng.

Biểu tượng chim Lạc đã nhiều lần xuất hiện trong các sản phẩm nghệ thuật đại chúng và luôn tạo ra những cách diễn giải khác nhau tùy theo bối cảnh lịch sử, ngôn ngữ sáng tạo cũng như góc nhìn tiếp nhận của công chúng

Về tranh cãi liên quan đến hình tượng chim Lạc trong MV Come My Way , thời gian qua một số trang mạng xã hội chính thống cũng chia sẻ những góc nhìn theo hướng cởi mở hơn về việc tiếp cận di sản văn hóa. Trên trang chính thức của VTV3, đơn vị này đăng tải nội dung : “Truyền thống chỉ thực sự sống khi nó còn khả năng trò chuyện với hiện tại. Hãy giữ lấy phần tinh túy nhất để tiếp tục thắp lên những sáng tạo mới. Một dân tộc biết trân trọng gốc rễ và không ngừng hướng về phía trước chính là một dân tộc sở hữu nguồn nội lực bất tận tràn đầy kiêu hãnh”.

Dù không nhắc trực tiếp đến Sơn Tùng M-TP hay bất kỳ trường hợp cụ thể nào, bài đăng vẫn được nhiều người liên hệ đến cuộc tranh luận đang diễn ra. Quan điểm này nhấn mạnh khả năng thích ứng của di sản trong đời sống đương đại thay vì chỉ tồn tại dưới những hình thức cố định.

Ngày 29/5, trong cuộc trao đổi với chúng tôi, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cũng cho rằng không nên vội vàng quy kết hình ảnh Sơn Tùng đứng trên chim Lạc là phản cảm. Ông nhận định: “Trong trường hợp MV của Sơn Tùng M-TP, tôi không nghĩ nên vội vàng quy kết là phản cảm. Có thể xem đây là một cách tiếp cận mới mẻ, phá cách của một nghệ sĩ trẻ khi đưa biểu tượng truyền thống vào không gian âm nhạc đại chúng, thời trang, vũ đạo và ngôn ngữ hiện đại. Di sản văn hóa muốn sống trong đời sống hôm nay thì không thể chỉ nằm trong bảo tàng, trong sách vở hay trong các nghi lễ trang trọng. Di sản cũng cần được đối thoại với người trẻ, với công nghệ, với sáng tạo đương đại”.

Trong khi đó, nhà nghiên cứu sử học Trần Quang Đức nhìn nhận hình ảnh này theo hướng biểu tượng học. Ông chia sẻ: “Nếu nhìn từ một góc độ khác, hình ảnh Sơn Tùng đứng trên lưng chim Lạc giữa một đô thị toàn cầu như Los Angeles hoàn toàn có thể hiểu được theo hướng tích cực: Văn hóa nguồn cội là bệ đỡ để người Việt Nam bước ra thế giới, tiến vào tương lai. Chim Lạc không bị chối bỏ, không bị phá hủy, không bị chế nhạo. Ngược lại, nó được đặt ở vị trí trung tâm của hình ảnh và trở thành phương tiện đưa nghệ sĩ Việt Nam tiến vào không gian quốc tế. Đó là cách kể chuyện mang tính biểu tượng rõ ràng”.

Từ sân khấu Bản Hùng Ca Chim Lạc của Đan Trường năm 2004 đến Come My Way của Sơn Tùng M-TP năm 2026, câu chuyện không chỉ nằm ở việc nghệ sĩ đứng trên một mô hình chim Lạc

Từ sân khấu Bản Hùng Ca Chim Lạc của Đan Trường năm 2004 đến Come My Way của Sơn Tùng M-TP năm 2026, câu chuyện không chỉ nằm ở việc nghệ sĩ đứng trên một mô hình chim Lạc. Điều đáng chú ý hơn là cách các thế hệ nghệ sĩ lựa chọn đưa biểu tượng văn hóa dân tộc vào ngôn ngữ giải trí đại chúng, qua đó tạo ra những cuộc đối thoại mới giữa truyền thống và hiện đại.