Tổng thống Trump thay đổi điều kiện kết thúc chiến sự Iran, chiến lược vẫn chưa rõ ràng

Bên trong Phòng Bầu dục tại Nhà Trắng tuần trước, Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã đặt ra câu hỏi mà nhiều lãnh đạo thế giới cũng đang trăn trở, đó là Tổng thống Mỹ Donald Trump hình dung cuộc xung đột với Iran sẽ kết thúc như thế nào?

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) gặp Thủ tướng Đức Friedrich Merz ngày 3/3/2026. Ảnh: Getty Images

Dẫn một nguồn tin am hiểu cuộc trao đổi, kênh CNN cho biết dù nhà lãnh đạo Đức nhiều lần gợi mở, câu trả lời từ ông Trump vẫn không thực sự rõ ràng. Đây cũng là điều đã lặp lại kể từ khi cuộc xung đột bùng phát cách đây khoảng một tuần.

Khi chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran bước sang giai đoạn mới sau loạt đòn tấn công mở màn ngày 28/2, kết cục của cuộc chiến vẫn là mối quan tâm lớn đối với các quan chức chính phủ, nghị sĩ Mỹ cũng như nhiều đồng minh của Washington.

Trong các cuộc họp kín với nghị sĩ và trợ lý Quốc hội gần đây, các quan chức Lầu Năm Góc nhấn mạnh mục tiêu quân sự của Mỹ hiện được giới hạn tương đối rõ: tập trung phá hủy năng lực phóng tên lửa đạn đạo của Iran. Theo những người tham dự các cuộc họp, chiến dịch không nhằm trực tiếp vào các cơ sở hạt nhân, cũng không đặt mục tiêu loại bỏ các nhân vật lãnh đạo chính trị- quân sự của Iran.

Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cũng nhiều lần bày tỏ quan điểm thận trọng đối với các chiến dịch can thiệp sâu vào nội bộ quốc gia khác, đặc biệt là những nỗ lực tái cấu trúc chính trị sau chiến tranh – điều từng gây nhiều tranh cãi trong các chiến dịch quân sự của Mỹ trước đây.

Tuy nhiên, những phát biểu của Tổng thống Trump đôi khi cho thấy tham vọng rộng hơn so với phạm vi chiến dịch quân sự mà Lầu Năm Góc đang triển khai. Trong một tuyên bố ngày 6/3, ông nói rằng cuộc chiến chỉ có thể kết thúc khi Iran “đầu hàng vô điều kiện”.

Khoảng cách giữa các mục tiêu quân sự được công bố và những tuyên bố mang tính chính trị này đã khiến giới quan sát đặt ra nhiều câu hỏi về chiến lược dài hạn của Washington. Điều này càng đáng chú ý trong bối cảnh cuộc xung đột hiện không nhận được nhiều sự ủng hộ trong dư luận Mỹ.

Trong các cuộc trao đổi với đối tác Mỹ, một số quan chức châu Âu và Trung Đông cho biết họ vẫn chưa nhận thấy rõ chiến lược kết thúc xung đột của Washington, hay liệu một chiến lược như vậy đã được định hình hay chưa.

Sau các cuộc họp kín với quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ tuần qua, nhiều nghị sĩ cũng thừa nhận họ vẫn chưa hiểu rõ khi nào Tổng thống Trump sẽ cho rằng các mục tiêu của chiến dịch đã đạt được, cũng như điều gì sẽ xảy ra sau đó.

Một số nhà lập pháp thậm chí tỏ ra lo ngại khi Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth không loại trừ hoàn toàn khả năng Mỹ có thể triển khai lực lượng bộ binh tại Iran trong tương lai.

Cánh cửa đối thoại vẫn chưa mở

Khói bốc lên sau một vụ nổ tại Tehran, Iran ngày 6/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Trong khi chiến dịch quân sự tiếp tục leo thang, kênh ngoại giao giữa Washington và Tehran gần như vẫn đóng băng.

Theo những nguồn tin quen thuộc với các thông điệp gián tiếp giữa hai bên, tình báo Iran trong tuần này đã gửi tín hiệu rằng Tehran có thể sẵn sàng thảo luận về cách chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ khẳng định hiện chưa có cuộc đàm phán nào được tiến hành và khả năng xuất hiện một “lối thoát ngoại giao” trong thời gian gần là khá thấp.

“Sau khi xung đột bùng phát, chúng tôi đã nhận được nhiều đề nghị trung gian”, một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ cho biết, đồng thời tiết lộ rằng gần một chục quốc gia đã bày tỏ mong muốn đóng vai trò hỗ trợ tìm giải pháp cho cuộc khủng hoảng.

Tuy vậy, cho đến nay những nỗ lực này vẫn chưa dẫn tới bất kỳ kênh trao đổi thực chất nào giữa Washington và Tehran.

“Chúng tôi không sử dụng bên thứ ba làm trung gian. Đây là một chiến dịch quân sự và nó sẽ diễn ra theo đúng tiến trình của nó”, quan chức này nói.

Người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết chính Tổng thống Trump sẽ là người quyết định khi nào Iran ở trạng thái “đầu hàng vô điều kiện”.

Theo bà, điều đó đồng nghĩa với việc tổng thống, với tư cách tổng tư lệnh quân đội Mỹ – sẽ xác định thời điểm Iran không còn gây ra mối đe dọa đối với Mỹ và các mục tiêu của chiến dịch quân sự đã được hoàn thành.

Bài toán quyền lực sau chiến tranh

Một trong những câu hỏi lớn khác liên quan tới kịch bản chính trị tại Iran nếu cuộc xung đột dẫn tới những thay đổi sâu rộng trong cấu trúc quyền lực.

Tổng thống Trump từng nói ông dự kiến tham gia vào quá trình lựa chọn lãnh đạo mới cho Iran nếu có biến động lớn về chính trị. Tuy nhiên, các cơ quan tình báo Mỹ từ lâu cảnh báo rằng kết quả của các kịch bản thay đổi chính quyền thường rất khó dự đoán.

Một số quan chức Mỹ và châu Âu cũng cho rằng hiện chưa có lựa chọn rõ ràng nào có thể thay thế bộ máy lãnh đạo hiện nay tại Iran.

Một số nguồn tin cho biết ông Trump dường như không loại trừ khả năng một chính quyền mới có thể hình thành từ các lực lượng quân sự – an ninh trong nước.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng việc thay đổi đột ngột cấu trúc quyền lực có thể dẫn tới những hệ quả khó lường, thậm chí khiến nước này rơi vào tình trạng bất ổn kéo dài.

Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen, thành viên cấp cao của Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, cho biết nhiều nghị sĩ đã nhận được những thông điệp khác nhau về chiến lược tổng thể của chính quyền.

“Chúng tôi đã nghe những thông điệp khá khác nhau về chiến lược, về mục tiêu cuối cùng và cách Mỹ sẽ rút khỏi Iran”, bà nói.

Theo bà Shaheen, điều khiến các nhà lập pháp quan tâm hiện nay không chỉ là mục tiêu quân sự, mà còn là thời gian xung đột có thể kéo dài và mức độ leo thang trong tương lai.

Các quan chức từ một số quốc gia đồng minh của Mỹ cũng chia sẻ mối lo tương tự. Theo họ, Washington vẫn chưa đưa ra một lộ trình rõ ràng cho giai đoạn kết thúc chiến dịch.

“Chúng tôi vẫn chưa rõ Mỹ muốn đạt được điều gì sau khi cuộc chiến kết thúc”, một nhà ngoại giao châu Âu nhận xét.

Những băn khoăn này làm dấy lên khả năng xung đột có thể kéo dài nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng.

Chiến dịch quân sự bước sang giai đoạn mới

Tổng thống Mỹ Donald Trump giám sát chiến dịch tấn công quân sự Iran tại Washington D.C., ngày 2/3/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Trong khi những câu hỏi chiến lược vẫn còn bỏ ngỏ, chiến dịch quân sự của Mỹ đang tiếp tục được mở rộng.

Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, cho biết khi chiến dịch bước sang giai đoạn mới, Quân đội Mỹ sẽ tiến hành các cuộc tấn công sâu hơn vào lãnh thổ Iran nhằm mở rộng không gian hoạt động cho lực lượng của mình.

Theo ông, số vụ phóng tên lửa đạn đạo từ phía Iran đã giảm đáng kể kể từ khi chiến dịch bắt đầu. Các vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái cũng giảm mạnh.

Tuy nhiên, một số nguồn tin cho rằng sự sụt giảm này phần lớn xuất phát từ các đòn tấn công ban đầu của Mỹ nhằm vào hệ thống chỉ huy và kiểm soát của Iran trong những giờ đầu của cuộc chiến.

Một vấn đề khác đang được các nhà hoạch định quân sự cân nhắc là kho urani đã làm giàu của Iran. Theo các nguồn tin, số vật liệu này được cất giữ trong các cơ sở ngầm sâu dưới lòng đất, vượt quá khả năng tấn công của nhiều loại vũ khí thông thường.

Điều đó đồng nghĩa với việc nếu muốn kiểm soát hoặc phá hủy hoàn toàn kho vật liệu này, lực lượng trên bộ có thể phải tham gia trực tiếp để xác định vị trí, thu hồi hoặc tiêu hủy chúng.

Hiện tại chưa có kế hoạch cụ thể nào cho kịch bản đó và các quan chức Mỹ cũng tránh thảo luận công khai về vấn đề này.

Trả lời câu hỏi của phóng viên trên chuyên cơ Không Lực Một về khả năng triển khai lực lượng mặt đất, Tổng thống Trump nói đây là “điều có thể xem xét trong tương lai”, nhưng không phải lựa chọn ở thời điểm hiện tại.

Yếu tố người Kurd

Song song với các tính toán quân sự, chính quyền Trump cũng từng cân nhắc khả năng phối hợp với một số lực lượng đối lập người Kurd trong khu vực.

Theo các nguồn tin, trong nhiều tháng qua Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã thảo luận với một số nhóm người Kurd về khả năng tiến hành các hoạt động trên bộ nhằm gây sức ép đối với chính quyền Iran.

Một số đề xuất cũng đề cập đến khả năng hỗ trợ hậu cần và không kích nếu các lực lượng này tiến hành chiến dịch quân sự.

Tuy nhiên, các nhóm này cho rằng bất kỳ thay đổi chính trị nào tại Iran cũng cần dựa trên tiến trình chính trị trong nước, chứ không thể chỉ dựa vào sức mạnh quân sự.

Trong những ngày gần đây, Tổng thống Trump đã có các cuộc điện đàm với một số lãnh đạo người Kurd. Tuy nhiên, ông sau đó cho biết không muốn mở rộng sự tham gia của các lực lượng này vào cuộc chiến.

“Chúng tôi có quan hệ tốt với người Kurd, nhưng không muốn khiến cuộc chiến trở nên phức tạp hơn”, ông Trump nói.

Theo ông, cuộc xung đột hiện nay đã đủ phức tạp và việc mở thêm các mặt trận mới có thể khiến tình hình trở nên khó kiểm soát hơn.