Tòa Tối cao Mỹ hủy thuế, 133 tỷ USD gây cuộc chiến pháp lý mới

Phán quyết bác bỏ chương trình thuế quan của Tổng thống Trump không chỉ giáng đòn vào chính sách thương mại, mà còn mở ra câu hỏi lớn về 133 tỷ USD tiền thuế đã thu.

Doanh nghiệp đồng loạt yêu cầu hoàn tiền, báo hiệu một cuộc chiến pháp lý phức tạp và kéo dài.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh tại Nhà Trắng. Ảnh tư liệu: Getty Images/TTXVN

Theo trang tomorrowsaffairs, Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2 đã bác bỏ những mức thuế quan lớn nhất và táo bạo nhất của Tổng thống Donald Trump. Nhưng các thẩm phán đã để lại một câu hỏi trị giá 133 tỷ USD chưa có lời đáp: Điều gì sẽ xảy ra với số tiền mà chính phủ đã thu từ các loại thuế nhập khẩu nay bị tuyên là trái luật?

Các doanh nghiệp đã xếp hàng chờ hoàn tiền. Nhưng con đường phía trước có thể đầy hỗn loạn.

Khi mọi việc lắng xuống, theo các luật sư thương mại, các nhà nhập khẩu nhiều khả năng sẽ được hoàn tiền – dù không phải ngay lập tức. “Mọi chuyện sẽ khá gập ghềnh trong một thời gian”, luật sư thương mại Joyce Adetutu, đối tác tại hãng luật Vinson & Elkins, nhận định.

Theo một bản ghi chú gửi khách hàng của hãng luật Clark Hill, quy trình hoàn tiền có thể sẽ do sự phối hợp giữa Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP), Tòa Thương mại Quốc tế chuyên trách tại New York và các tòa cấp dưới khác giải quyết.

“Số tiền là rất lớn”, luật sư Adetutu nói, “Tòa án sẽ gặp khó. Các nhà nhập khẩu cũng sẽ gặp khó”.

Tuy vậy, bà cho rằng “rất khó để không có một hình thức hoàn tiền nào đó”, xét đến việc Tòa án Tối cao đã bác bỏ thuế quan của ông Trump một cách dứt khoát.

Trong phán quyết với tỉ lệ 6-3 hôm 20/2, tòa cho rằng việc ông Trump viện dẫn luật quyền hạn khẩn cấp để áp thuế là không hợp lệ.

Hai trong số ba thẩm phán do ông Trump bổ nhiệm đã đứng về phía đa số trong việc bác bỏ mảnh ghép lớn đầu tiên của chương trình nghị sự nhiệm kỳ hai của ông được đưa ra trước tòa.

Vấn đề nằm ở các mức thuế hai con số mà ông Trump áp lên gần như mọi quốc gia năm ngoái, dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 (IEEPA).

Tòa án Tối cao kết luận rằng đạo luật này không trao cho tổng thống quyền đánh thuế nhập khẩu – quyền lực vốn thuộc về Quốc hội.

Quy trình hoàn tiền có thể rối ren

Tính đến giữa tháng 12/2025, cơ quan hải quan Mỹ đã thu 133 tỷ USD tiền thuế theo IEEPA.

Tuy nhiên, người tiêu dùng hy vọng được hoàn tiền có thể sẽ thất vọng, vì rất khó được bồi hoàn phần giá cao hơn mà họ đã phải trả khi doanh nghiệp chuyển gánh nặng thuế sang người mua; số tiền hoàn lại nhiều khả năng sẽ thuộc về chính các công ty.

Cảng hàng hóa Los Angeles, bang California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Trong ý kiến phản đối, Thẩm phán Brett Kavanaugh chỉ trích các đồng nghiệp vì né tránh vấn đề hoàn tiền: “Hôm nay, Tòa án không nói gì về việc, liệu, và nếu có thì bằng cách nào, Chính phủ nên hoàn trả hàng tỷ USD đã thu từ các nhà nhập khẩu”.

Mượn lại từ mà Thẩm phán Amy Coney Barrett – người đứng về phía đa số – từng dùng trong phiên điều trần tháng 11, ông Kavanaugh cảnh báo rằng “quy trình hoàn tiền có thể sẽ là một ‘mớ hỗn độn’”.

“Tôi đoán chuyện này sẽ còn phải kiện tụng thêm hai năm nữa”, ông Trump nói với các phóng viên tại họp báo hôm 20/2, nơi ông chỉ trích quyết định của tòa và nói rằng ông “cực kỳ xấu hổ” về một số thẩm phán đã bỏ phiếu chống lại biện pháp thuế quan của ông. “Chúng tôi có thể sẽ ra tòa trong năm năm tới”, nhà lãnh đạo Mỹ nói.

Giảm áp lực lạm phát

Việc chấm dứt thuế quan theo IEEPA có thể hỗ trợ nền kinh tế bằng cách giảm áp lực lạm phát.

Các khoản hoàn thuế – giống như các khoản hoàn thuế khác – có thể kích thích chi tiêu và tăng trưởng. Tuy nhiên, tác động dự kiến sẽ ở mức khiêm tốn.

Phần lớn các quốc gia vẫn phải chịu mức thuế cao của Mỹ trong một số lĩnh vực cụ thể, và ông Trump dự định thay thế các mức thuế IEEPA bằng những công cụ khác.

Theo ước tính của TD Securities, các khoản hoàn tiền nếu có sẽ mất từ 12 đến 18 tháng để triển khai. Cơ quan hải quan Mỹ hiện có quy trình hoàn thuế khi nhà nhập khẩu chứng minh có sai sót.

Luật sư thương mại Dave Townsend, đối tác tại Dorsey & Whitney, cho rằng cơ quan này có thể xây dựng trên hệ thống hiện có để hoàn tiền các khoản thuế IEEPA.

Trước đây đã có tiền lệ để tòa án sắp xếp hoàn tiền trong các vụ việc thương mại. Vào những năm 1990, các tòa đã tuyên một khoản phí bảo trì cảng đối với hàng xuất khẩu là vi hiến và thiết lập hệ thống cho các nhà xuất khẩu nộp đơn xin hoàn tiền.

Tuy nhiên, tòa án và hải quan Mỹ chưa từng xử lý trường hợp nào tương tự – với hàng nghìn nhà nhập khẩu và hàng chục tỷ USD cùng lúc.

“Việc quy trình khó quản lý không có nghĩa chính phủ có quyền giữ lại các khoản phí đã thu trái luật”, luật sư thương mại Alexis Early, đối tác tại Bryan Cave Leighton Paisner, nói.

Ryan Majerus, đối tác tại King & Spalding và cựu quan chức thương mại Mỹ, cho rằng khó đoán chính phủ sẽ xử lý nhu cầu hoàn tiền khổng lồ này thế nào. Có thể họ sẽ tìm cách đơn giản hóa quy trình, chẳng hạn lập một trang web riêng để các nhà nhập khẩu nộp đơn.

Tuy nhiên, Adetutu cảnh báo rằng “chính phủ có vị thế thuận lợi để khiến quá trình này trở nên khó khăn nhất có thể với các nhà nhập khẩu. Tôi có thể hình dung họ đẩy càng nhiều trách nhiệm càng tốt sang phía doanh nghiệp” – thậm chí buộc họ phải ra tòa để đòi hoàn tiền.

Người tiêu dùng khó được hoàn tiền

Nhiều công ty, trong đó có Costco, Revlon và nhà sản xuất thực phẩm đóng hộp Bumble Bee Foods, đã nộp đơn kiện yêu cầu hoàn tiền ngay cả trước khi Tòa án Tối cao ra phán quyết, về cơ bản nhằm giành vị trí “đầu hàng” nếu thuế bị hủy bỏ.

Nhiều cuộc chiến pháp lý khác có thể đang chờ phía trước. Ví dụ, các nhà sản xuất có thể kiện để đòi chia phần tiền hoàn lại nếu các nhà cung cấp từng tăng giá nguyên liệu thô để bù thuế.

“Chúng ta có thể sẽ chứng kiến nhiều năm kiện tụng ở nhiều khu vực tài phán khác nhau”, luật sư Early nhận định.

Trong khi đó, người tiêu dùng khó có cơ hội hưởng lợi từ các khoản hoàn tiền. Mức giá cao hơn mà họ đã phải trả rất khó quy về một loại thuế cụ thể.

Người tiêu dùng Mỹ khó có cơ hội hưởng lợi từ các khoản hoàn tiền. Trong ảnh, người dân chọn mua hàng tại siêu thị ở Millbrae, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Liệu họ có nên theo đuổi việc hoàn tiền? Ông Early không khuyên nên tốn tiền thuê luật sư, nhưng nói: “Ở Mỹ, chúng ta có quyền nộp đơn kiện vì bất cứ điều gì mình muốn.”

Thống đốc bang Illinois JB Pritzker, một thành viên Dân chủ và là người chỉ trích ông Trump, đang yêu cầu hoàn tiền thay mặt cho 5,11 triệu hộ gia đình trong bang.

Trong một bức thư gửi ông Trump do chiến dịch của Pritzker công bố, thống đốc cho rằng thuế quan đã khiến mỗi hộ gia đình Illinois thiệt hại 1.700 USD – tương đương 8,7 tỷ USD toàn bang. Ông cảnh báo nếu không hoàn trả, sẽ có “hành động tiếp theo.”

Thủ quỹ bang Nevada Zach Conine cũng đã gửi yêu cầu thanh toán lên chính phủ liên bang đòi 2,1 tỷ USD để bù đắp chi phí thuế quan, văn phòng của ông thông báo hôm 20/2.

“Với tư cách là giám đốc đầu tư của Nevada, tôi có trách nhiệm cố gắng thu hồi từng đồng mà Chính quyền Trump đã lấy từ các gia đình Nevada”, ông Conine nói trong một tuyên bố.