Tiến sĩ Fauci trở lại tâm điểm tranh cãi về trách nhiệm với đại dịch COVID-19

Việc ông Fauci hơn 100 lần viện dẫn Tu chính án thứ 5 để từ chối trả lời chất vấn trước Thượng viện đã làm dấy lên cuộc tranh cãi mới về trách nhiệm đối với đại dịch Covid-19.

Tiến sĩ Anthony Fauci tại một cuộc họp ở Washington, DC, Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN (Không cho phép bên thứ ba khai thác, sử dụng)

Theo truyền thông Mỹ, phiên điều trần kéo dài gần ba giờ tại Ủy ban An ninh Nội địa Thượng viện Mỹ ngày 29/7 đã nhanh chóng biến thành một cuộc đối đầu gay gắt giữa cựu Giám đốc Viện Dị ứng và Bệnh truyền nhiễm Quốc gia (NIAID), Tiến sĩ Anthony Fauci với các nghị sĩ Cộng hòa.

Suốt phiên điều trần, mỗi khi nhận được câu hỏi, ông Fauci đều lặp lại một câu trả lời quen thuộc: “Theo lời khuyên của luật sư, với sự tôn trọng, tôi từ chối trả lời dựa trên các quyền của mình theo Tu chính án thứ 5 của Hiến pháp.”

Ông Fauci đã viện dẫn quyền này hơn 100 lần, từ chối trả lời mọi chất vấn của các thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa.

Kết thúc phiên họp, Chủ tịch Ủy ban An ninh Nội địa Thượng viện, Thượng nghị sĩ Rand Paul, tuyên bố ủy ban sẽ bỏ phiếu trong tuần tới để xem xét việc truy cứu trách nhiệm ông Fauci vì khinh thường Quốc hội, với lập luận rằng ông không có cơ sở pháp lý để từ chối trả lời trong hoàn cảnh hiện nay.

Vì sao ông Fauci chọn im lặng?

Trong phát biểu mở đầu ngắn gọn, ông Fauci cho biết trong gần 40 năm lãnh đạo NIAID, ông đã hơn 200 lần điều trần trước Quốc hội và luôn tôn trọng vai trò giám sát của cơ quan lập pháp.

Tuy nhiên, lần này ông cho rằng mục đích của phiên điều trần không phải để làm rõ sự thật mà nhằm tìm cách buộc ông đưa ra những phát ngôn có thể bị sử dụng để truy tố sau này.

Ông cáo buộc Thượng nghị sĩ Rand Paul nhiều năm qua liên tục công khai kêu gọi đưa ông vào tù, thậm chí gần đây còn công bố toàn bộ cuốn nhật ký cá nhân chưa biên tập của ông nhằm gây áp lực và bôi nhọ danh dự. Vì vậy, ông quyết định thực hiện quyền được Hiến pháp bảo vệ để không tự buộc tội chính mình.

Theo các chuyên gia pháp lý được báo New York Times dẫn lời, việc Tổng thống Joe Biden từng ký lệnh ân xá phòng ngừa cho ông Fauci đối với các hành vi trước ngày 19/1/2025 không đồng nghĩa ông được miễn trách nhiệm nếu khai man trước Quốc hội. Đây cũng là một trong những lý do khiến ông lựa chọn giữ im lặng.

Cuộc đối đầu kéo dài nhiều năm

Phiên điều trần tiếp tục cho thấy mối quan hệ đối đầu kéo dài giữa ông Fauci và Thượng nghị sĩ Rand Paul.

Ông Paul nhiều năm qua cáo buộc NIAID đã tài trợ cho các nghiên cứu tại Viện Virus học Vũ Hán (Trung Quốc), từ đó dẫn tới sự xuất hiện của virus SARS-CoV-2. Ông Fauci nhiều lần bác bỏ hoàn toàn cáo buộc này.

Tại phiên điều trần, nhiều nghị sĩ Cộng hòa tiếp tục quy trách nhiệm cho ông Fauci về các biện pháp phong tỏa, chiến dịch tiêm vaccine cũng như những tổn thất mà nước Mỹ phải gánh chịu trong đại dịch.

Thượng nghị sĩ Josh Hawley thậm chí liên tục đặt những câu hỏi rất đơn giản như “Hôm nay là thứ mấy?”, “Ông đang đeo cà vạt màu gì?” chỉ để nhấn mạnh việc ông Fauci từ chối trả lời mọi câu hỏi. Sau đó, ông Hawley gọi ông Fauci là “kẻ tự cao và dối trá”, đồng thời cáo buộc ông bí mật hưởng lợi từ các giải thưởng tiền mặt trong thời gian làm việc cho chính phủ.

Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Rick Scott quy toàn bộ trách nhiệm về các đợt phong tỏa, số người tử vong, phản ứng phụ của vaccine và sự suy giảm niềm tin vào hệ thống y tế công cộng cho ông Fauci.

Ở chiều ngược lại, các nghị sĩ Dân chủ hầu như không chất vấn mà dành phần lớn thời gian để bảo vệ ông Fauci. Thượng nghị sĩ Maggie Hassan ca ngợi hơn 50 năm cống hiến của ông cho ngành y tế Mỹ và cho rằng phiên điều trần chỉ nhằm “gài bẫy” ông.

Tranh cãi về nguồn gốc COVID-19 chưa khép lại

Trọng tâm cuộc điều tra của Thượng nghị sĩ Rand Paul vẫn là câu hỏi đã gây tranh cãi suốt nhiều năm: virus SARS-CoV-2 xuất hiện từ tự nhiên hay rò rỉ từ phòng thí nghiệm?

Ông Paul tiếp tục cho rằng NIAID đã tài trợ cho các nghiên cứu tăng cường chức năng (gain-of-function) tại Vũ Hán – loại nghiên cứu làm thay đổi đặc tính của virus để giúp giới khoa học hiểu rõ hơn cách chúng tiến hóa. Theo ông Paul, chính những nghiên cứu này có thể đã tạo ra loại virus gây nên đại dịch.

Đáp lại, ông Fauci tiếp tục bác bỏ cáo buộc này.

Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) đã nhiều lần khẳng định các nghiên cứu mà Mỹ tài trợ tại phòng thí nghiệm Vũ Hán sử dụng các chủng virus khác với virus gây ra COVID-19. Tuy nhiên, ông Paul cho rằng ông Fauci đã sử dụng cách định nghĩa quá hẹp về nghiên cứu “gain-of-function”, khiến công chúng không nhận thức đầy đủ những rủi ro tiềm ẩn của các dự án được tài trợ.

Điều đáng chú ý là chỉ một ngày trước phiên điều trần, Tổng thống Donald Trump đã công bố các biện pháp siết chặt hơn đối với loại hình nghiên cứu này.

Phiên điều trần cho thấy, hơn 6 năm sau khi đại dịch COVID-19 bùng phát, những tranh cãi quanh vai trò của ông Anthony Fauci vẫn chưa hề lắng xuống.

Đối với phe Cộng hòa, ông Fauci là biểu tượng cho những sai lầm trong chính sách chống dịch, từ phong tỏa xã hội đến nghiên cứu virus tại Trung Quốc.

Trong khi đó, phe Dân chủ và nhiều chuyên gia y tế coi ông là nhà khoa học tận tụy đã phải đưa ra quyết định trong bối cảnh đại dịch diễn biến nhanh và kiến thức khoa học liên tục thay đổi.

Hơn 155 bác sĩ, nhà khoa học và chuyên gia y tế công cộng đã ký thư ngỏ công khai bảo vệ ông Fauci, lên án điều họ gọi là các cuộc tấn công mang động cơ chính trị nhằm vào giới khoa học.

Việc ông Fauci viện dẫn Tu chính án thứ 5 có thể giúp ông tránh những rủi ro pháp lý trước mắt, nhưng đồng thời cũng tạo thêm động lực để phe Cộng hòa tiếp tục thúc đẩy các cuộc điều tra về nguồn gốc đại dịch và vai trò của các cơ quan y tế Mỹ.

Dù kết quả cuộc điều tra ra sao, phiên điều trần này cho thấy COVID-19 vẫn là một trong những chủ đề gây chia rẽ sâu sắc nhất trong đời sống chính trị nước Mỹ, ngay cả khi đại dịch đã lùi xa nhiều năm.