Tiêm nhắc, tiêm đuổi vaccine: ‘Lá chắn’ miễn dịch bền vững cho mọi lứa tuổi

Để đạt được hiệu quả bảo vệ tối ưu của vaccine, việc thực hiện đúng phác đồ tiêm chủng rất quan trọng.

Dưới đây là khái niệm để hiểu rõ, hiểu đúng về tiêm nhắc và tiêm đuổi vaccine.

Tầm quan trọng của việc duy trì miễn dịch trọn đời

Biến đối khí hậu, di biến động dân cư và đặc biệt là sự thay đổi về dịch tễ, đặc tính gây bệnh của mầm bệnh làm cho các bệnh dịch truyền nhiễm tiếp tục là thách thức lớn đối với sức khoẻ cộng đồng. Trong bối cảnh này, dự phòng chính là giải pháp cần được thực hiện sớm, thực hiện trước, thực hiện liên tục, toàn diện để giảm thiểu tối đa tác động của bệnh và vaccine chính là “lá chắn” then chốt giúp giảm mắc bệnh, giảm biến chứng tăng nặng, giảm nhập viện và ngăn ngừa rủi ro tử vong.

Biến đối khí hậu, di biến động dân cư và đặc biệt là sự thay đổi về dịch tễ, đặc tính gây bệnh của mầm bệnh làm cho các bệnh dịch truyền nhiễm tiếp tục là thách thức lớn đối với sức khoẻ cộng đồng.

Quan điểm về y học dự phòng ngày nay cũng có tính nhất quán rằng tiêm chủng không chỉ dành cho trẻ em mà là một hành trình “tiêm chủng trọn đời”. Việc duy trì miễn dịch suốt các giai đoạn từ trẻ nhỏ, trẻ vị thành niên đến người trưởng thành và người cao tuổi là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe bền vững. Đầu tư cho tiêm chủng chính là đầu tư cho tương lai, giúp mỗi cá nhân chủ động xây dựng hàng rào bảo vệ, từ đó kiến tạo một cộng đồng khỏe mạnh và an toàn hơn.

Hiểu đúng về “tiêm nhắc“ và “tiêm đuổi“ vaccine

Tiêm nhắc hay tiêm chủng nhắc lại là liều tiêm vaccine bổ sung (booster dose) sau khi tiêm liều cơ bản, nhằm kích thích hệ miễn dịch của cơ thể tái khởi động và tăng cường đáp ứng miễn dịch.

Tiêm đuổi hay tiêm chủng bù liều là liều tiêm cho đối tượng chưa được tiêm đủ liều hoặc bỏ lỡ lịch tiêm chủng, nhằm hoàn thành phác đồ bảo vệ bị gián đoạn, đảm bảo cơ thể có đủ kháng thể cần thiết.

Đáng chú ý, Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2026) đã quy định rõ quyền của người dân trong việc được bảo đảm công bằng khi tiếp cận vaccine theo lứa tuổi trong suốt đời. Việc kết hợp giữa tiêm chủng bắt buộc (tiêm chủng mở rộng – TCMR) và tiêm chủng tự nguyện (tiêm chủng dịch vụ) giúp mọi đối tượng đều có cơ hội thiết lập “hàng rào” miễn dịch vững chắc.

Tại sao cần phải “tiêm nhắc“ và “tiêm đuổi vaccine?

Việc tuân thủ lịch tiêm nhắc và tiêm đuổi không chỉ dựa trên khuyến cáo mà còn dựa trên các căn cứ khoa học xác thực:

• Sự suy giảm miễn dịch theo thời gian: Sau các mũi tiêm cơ bản, nồng độ kháng thể có xu hướng giảm dần. Liều nhắc lại đóng vai trò “tái khởi động” trí nhớ miễn dịch, giúp cơ thể phản ứng kịp thời khi gặp tác nhân gây bệnh thực sự.
• Bảo vệ trước các biến thể và nguy cơ bùng dịch: Các tác nhân gây bệnh, liên tục biến đổi. Với vi khuẩn có thể là sự thay đổi các type huyết thanh dưới tác động của vaccine (các type huyết thanh có trong vaccine được kiểm soát, các type không có trong vaccine có xu hướng trỗi dậy theo thời gian), hoặc là các đột biến dưới tác động của môi trường hay kháng sinh. Đối với virus biến thế mới được hình thành do nhưng thay đổi trong cấu trúc vật liệu di truyền (ví dụ thay đổi cấu trúc của sợi RNA) hoặc do tình trạng tái tổ hợp cấu trúc kháng nguyên giữa các chủng virus khác nhau (ví dụ tái tổ hợp tạo ra các biến thể virus cúm mới). Do đó cần duy trì “năng lực” bảo vệ của vaccine mới giúp ngăn chặn nguy cơ dịch bùng phát sớm và diễn tiến nặng.
• Lợi ích kinh tế và xã hội: Chi phí cho điều trị bệnh thường lớn gấp nhiều lần so với chi phí tiêm chủng. Tiêm chủng đầy đủ không chỉ giúp tiết kiệm tài chính mà còn ngăn ngừa nguy cơ “nghèo đói và bất công bằng xã hội” – tình trạng các hộ gia đình bị đẩy vào cảnh khánh kiệt do chi phí y tế quá lớn.
• Xây dựng miễn dịch cộng đồng: Một cộng đồng có tỷ lệ tiêm chủng cao sẽ khiến mầm bệnh được kiểm soát, tác nhân gây bệnh khó lây lan, từ đó bảo vệ gián tiếp cho những người có hệ miễn dịch yếu hoặc chưa đủ điều kiện tiêm chủng.

Khi phát hiện bỏ lỡ mũi tiêm, hãy liên hệ ngay với các cơ sở tiêm chủng thường xuyên hoặc dịch vụ để được hướng dẫn phác đồ “bắt kịp”. Ảnh minh họa

Khi nào cần “tiêm nhắc“ và “tiêm đuổi“?

Để không bỏ lỡ “thời điểm vàng” bảo vệ, người dân nên chủ động quản lý lịch sử tiêm chủng qua các kênh:

• Hệ thống thông tin tiêm chủng Quốc gia: Hệ thống quản lý theo mã định danh có thể giúp theo dõi lịch sử tiêm chủng suốt đời của mỗi cá nhân, bao gồm cả tiêm chủng mở rộng và dịch vụ.
• Tra cứu bảng lịch tiêm chủng theo khuyến cáo: Người dân có thể đối chiếu sổ tiêm chủng cá nhân với các bảng lịch tiêm Hội Y học Dự phòng Việt Nam khuyến cáo trên các cổng thông tin của ngành y tế.
• Tư vấn chuyên gia: Khi phát hiện bỏ lỡ mũi tiêm, hãy liên hệ ngay với các cơ sở tiêm chủng thường xuyên hoặc dịch vụ để được hướng dẫn phác đồ “bắt kịp” (catch-up) phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe.