‘Thỏi nam châm’ Trung Á
Trung Á là vùng lãnh thổ rộng lớn, đóng vai trò then chốt trong việc phát triển cơ sở hạ tầng giao thông và thương mại quốc tế trên lục địa Á – Âu, đồng thời có trữ lượng tài nguyên thiên nhiên khổng lồ, bởi vậy, Trung Á đang nổi lên như một khu vực có ý nghĩa địa chính trị quan trọng.
Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN
Trong bối cảnh những biến đổi địa chính trị toàn cầu cũng như xung đột nổ ra ở nhiều nơi trên thế giới như hiện nay, các quốc gia Trung Á đang nỗ lực tăng cường hợp tác nội khối và phát triển các cách tiếp cận chung để đương đầu với những thách thức, qua đó thúc đẩy sự thịnh vượng.
Một giai đoạn mới trong sự phát triển hợp tác khu vực đã bắt đầu tháng 3/2018 với sự kiện Hội nghị tham vấn đầu tiên các nguyên thủ quốc gia 5 nước Trung Á gồm Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Turkmenistan, diễn ra tại thủ đô Astana (Kazakhstan), đóng vai trò là nền tảng mang tính xây dựng cho hợp tác và phát triển khu vực. Kể từ đó, các cuộc họp thượng đỉnh này diễn ra thường niên. Năm nay, Hội nghị tham vấn lần thứ sáu các nguyên thủ quốc gia Trung Á được tổ chức ở Astana ngày 9/8, với kỳ vọng sẽ tạo bước ngoặt cho sự phát triển của khu vực, quyết định động lực hơn nữa của hợp tác nhiều mặt.
Trọng tâm của hội nghị năm nay vẫn sẽ là phát triển hợp tác, ổn định và an ninh trong khu vực, bao gồm quan hệ đối tác kinh tế và thương mại, phát triển cơ sở hạ tầng giao thông và hậu cần.
Hội nghị dự kiến sẽ thông qua Chiến lược phát triển hợp tác khu vực “Trung Á-2024″. Văn kiện này được soạn thảo để mở rộng hợp tác giữa 5 nước và tăng cường vai trò quốc tế của Trung Á. Tổng thống Kazakhstan, ông Kassym-Jomart Tokayev đã bày tỏ tin tưởng việc thông qua văn kiện tại hội nghị sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với khu vực.
Tháng 7/2022, tại hội nghị thượng đỉnh lần thứ tư ở thành phố Cholpon-Ata của Kyrgyzstan, 5 tổng thống các nước Trung Á đã xem xét “Hiệp ước hữu nghị, láng giềng tốt và hợp tác vì sự phát triển của Trung Á trong thế kỷ 21″, song Tajikistan và Turkmenistan chưa đặt bút ký. Kazakhstan hy vọng tại hội nghị lần này sẽ thuyết phục 2 nước tham gia để hiệp ước nhanh chóng có hiệu lực.
Video đang HOT
Có thể thấy, trong 20 năm qua, GDP của Trung Á đã tăng 7 lần, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hằng năm là 6,2%, cao hơn 3,6% so với mức tăng trưởng kinh tế toàn cầu (2,6%). Tỷ trọng của Trung Á trong GDP thế giới đã tăng 1,8 lần, kim ngạch ngoại thương tăng 6 lần và khối lượng đầu tư trực tiếp nước ngoài vào khu vực tăng 17 lần. Trung Á không chỉ có truyền thống giao thoa lợi ích của các cường quốc hàng đầu trên thế giới mà khu vực này còn có lịch sử tương tác lâu dài với LB Nga cũng như đang là khu vực mà Trung Quốc tích cực theo đuổi thông qua sáng kiến “Vành đai và Con đường”.
Cả 5 nước cộng hòa thuộc Liên Xô trước đây, nằm ở vị trí địa chính trị quan trọng giữa Đông Á và châu Âu, vẫn duy trì mối quan hệ kinh tế và an ninh sâu sắc với Moskva, với 3 nước tham gia Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO) do Nga đứng đầu. Hàng triệu lao động Trung Á đang làm việc tại LB Nga, với khoảng 1,2 triệu người từ Tajikistan và 1 triệu người từ Kyrgyzstan di cư đến đó. Kiều hối từ Nga chiếm lần lượt khoảng 20% và 30% GDP của 2 quốc gia này. Bên cạnh đó là quan hệ hợp tác an ninh giữa Nga với các nước Trung Á.
Trong khi kim ngạch thương mại của Nga với các nước này ở mức 44 tỷ USD, tổng kim ngạch thương mại của Trung Quốc với 5 quốc gia Trung Á năm 2023 lên tới 89,4 tỷ USD (tăng 27% so với năm 2022), trong đó xuất khẩu của Trung Quốc sang khu vực là 61,4 tỷ USD. Mới đây, Trung Quốc vừa ký kết thỏa thuận xây dựng tuyến đường sắt quan trọng, kết nối nước này với Kyrgyzstan và Uzbekistan. Dự án được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đ.ánh giá là mang tính bước ngoặt đối với cả ba nước.
Một điểm đáng chú ý của hội nghị thượng đỉnh lần thứ sáu năm nay là sự hiện diện của Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida. Theo hình thức C5 1, 5 nước Trung Á và Nhật Bản dự kiến sẽ ra tuyên bố chung về hợp tác phát triển kinh tế bền vững tại hội nghị thượng đỉnh, bao gồm các lĩnh vực như cắt giảm khí thải carbon và phát triển nhân tài. Ông Kishida sẽ bày tỏ sự ủng hộ của Nhật Bản đối với các nỗ lực của khu vực nhằm đạt được mục tiêu trung hòa carbon, cung cấp công nghệ từ các công ty Nhật Bản như nhà máy điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch có lượng khí thải carbon thấp. Tokyo sẽ xem xét hỗ trợ các quốc gia này sản xuất các mặt hàng xuất khẩu có giá trị gia tăng, chẳng hạn như hydro và phân bón được sản xuất bằng khí đốt tự nhiên.
Không chỉ là địa bàn cạnh tranh ảnh hưởng giữa Nga và Trung Quốc, Trung Á ngày càng có tầm quan trọng chiến lược đối với các nước phương Tây. Tháng 9 năm ngoái, các nhà lãnh đạo Trung Á đã tham dự hội nghị thượng đỉnh “C5 1″ với Tổng thống Mỹ Joe Biden tại New Yorrk, đ.ánh dấu cuộc họp mặt đầu tiên theo khuôn khổ này nhằm thảo luận các cách thức mở rộng hợp tác giữa Mỹ và các nước trong khu vực. Liên minh châu Âu (EU) cũng đang tăng tốc trong nỗ lực “hướng tới” Trung Á khi mà trong vòng chưa đầy 1 năm đã diễn ra liên tiếp 2 hội nghị thượng đỉnh EU-Trung Á (tháng 10/2022 và tháng 6/2023). Tháng 10/2023, EU cũng đã thông qua Kế hoạch hành động chung nhằm tăng cường mối quan hệ với khu vực Trung Á.
Trữ lượng dầu khí dồi dào của Trung Á khiến cho việc hợp tác với khu vực này đồng nghĩa với các nước phương Tây có thêm một lựa chọn quan trọng giúp bảo đảm an ninh năng lượng. Đây cũng là khu vực giàu tài nguyên thiên nhiên và khoáng sản, đem lại những cơ hội hấp dẫn trong việc mở rộng chuỗi cung ứng. Sau khi xung đột Nga – Ukraine bùng phát, tuyến Hành lang vận tải quốc tế xuyên Caspi (TITR), một mạng lưới vận chuyển trải dài khắp Trung Á, biển Caspi và vùng Caucasus, đã trở thành giải pháp giúp kết nối thương mại giữa châu Á và châu Âu không bị đứt quãng. Đó là chưa kể vị trí “cầu nối” của Trung Á, liên kết 2 khu vực châu Âu với châu Á – Thái Bình Dương.
Có thể thấy Trung Á đang ngày càng trở thành “ thỏi nam châm” thu hút sự quan tâm các trung tâm chính trị hàng đầu thế giới và các cường quốc muốn tạo ảnh hưởng tại khu vực mang tầm chiến lược này. Trong bối cảnh đó, điều quan trọng đối với Trung Á không chỉ là nền tảng chính sách đối ngoại đa hướng của các nước trong khu vực, cho phép họ cân bằng trên trường quốc tế và xây dựng hợp tác trên mọi trục chính sách đối ngoại, mà còn là sự phối hợp, hợp tác nhịp nhàng của cả 5 nước để khu vực này có thể vươn tới thời kỳ “Con đường Tơ lụa mới”, đem lại thịnh vượng chung một cách lâu dài.
EU đang tập trung vào khu vực 'sân sau' của Nga?
Trong bối cảnh Nga bị chi phối bởi cuộc xung đột ở Ukraine, EU đang có những động thái tăng cường quan hệ với các nước Trung Á thuộc Liên Xô cũ.
Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Charles Michel và Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev gặp nhau tại New York, ngày 21/9. Ảnh: Akorda
Theo trang tin châu Âu Euractiv.com ngày 24/10, có những dấu hiệu cho thấy EU đang dành sự quan tâm lớn cho khu vực Trung Á, vốn được coi là khu vực "sân sau" của Nga, kể từ khi xung đột ở Ukraine nổ ra cách đây tròn 8 tháng.
Sự chú ý mới này không chỉ có hoạt động thương mại bình thường. Cuối tuần trước, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã tiến hành cuộc điện đàm với Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev. Ngày 26/10, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel sẽ đến Astana theo lời mời của ông Tokayev để tham dự một hội nghị của các nhà lãnh đạo Trung Á.
Sau cuộc điện đàm, bà Von der Leyen, người cũng đã gặp ông Tokayev ở New York, Mỹ vào tháng 9, cho biết hai bên hoan nghênh thỏa thuận về Quan hệ Đối tác Chiến lược về nguyên liệu thô bền vững, pin và hydro tái tạo. Điều này đ.ánh dấu sự phát triển nhanh chóng sau chuyến thăm vào tháng 11 năm ngoái của ông Tokayev tới Brussels và bày tỏ mong muốn thiết lập quan hệ đối tác với EU về năng lượng.
Bà Leyen cũng cho biết thêm rằng hai bên đã thảo luận về việc kết nối tốt hơn giữa châu Âu và Trung Á, thông qua Sáng kiến "Cửa ngõ/Cổng Toàn cầu" (Global Gateway) nhằm hỗ trợ và đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng trị giá 300 tỷ euro, một đối trọng của EU đối với Sáng kiến Vành đai, Con đường của Trung Quốc.
Tiếp đó ngày 26-27/10, Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Charles Michel sẽ đến Kazakhstan để tham gia hội nghị thượng đỉnh EU - Trung Á. Ngoài ra, ông Michel có kế hoạch thăm Uzbekistan vào ngày 28/10 để hội đàm với Tổng thống Shavkat Mirziyoyev.
Tại hội nghị thượng đỉnh EU - Trung Á, các bên sẽ thảo luận về sự hợp tác trên các lĩnh vực chính trị, thương mại, kinh tế, văn hóa và nhân đạo, đồng thời sẽ trao đổi quan điểm về các vấn đề quốc tế và khu vực đang mang tính thời sự hiện nay. Phát biểu trước khi lên đường dự hội nghị, ông Michel cho biết: "EU sẵn sàng làm sâu sắc hơn nữa quan hệ với Trung Á và hỗ trợ hợp tác nội khối".
Trung Á là một khu vực gồm 5 nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ: Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Turkmenistan. Khi xung đột ở Ukraine nổ ra, Nga đã hy vọng rằng họ sẽ nhận được sự ủng hộ của các nước Trung Á trong cuộc đối đầu với phương Tây. Nhưng dường như điều này đã không xảy ra theo kỳ vọng của Moskva.
Ví dụ Kazakhstan, quốc gia lớn nhất về lãnh thổ trong số 5 nước trên, đã thực hiện các bước để khẳng định chính sách đối ngoại độc lập của mình - mặc dù vẫn là thành viên của Liên minh Kinh tế Á-Âu và Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO) do Nga lãnh đạo.
Một trong những bước đi mới nhất của Astana là từ chối công nhận kết quả của "cuộc trưng cầu dân ý" ở 4 khu vực miền Đông Ukraine. Nước này cũng đã ngừng xuất khẩu vũ khí trong một năm để đảm bảo rằng các thiết bị quân sự của Kazakhstan không bị bên nào sử dụng trong cuộc xung đột.
Sau khi EU áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với dầu của Nga, Kazakhstan cũng đã nỗ lực điều chỉnh xuất khẩu dầu của mình hướng sang EU. Nhưng Nga có nhiều đòn bẩy đối với Kazakhstan, chẳng hạn như cảnh báo sẽ đóng đường ống dẫn dầu của Kazakhstan đến Biển Đen.
Tóm lại, những động thái trên có thể báo hiệu sự khởi đầu của một cách tiếp cận gắn kết hơn giữa EU và các nước láng giềng của Nga ở Trung Á.
CH Séc gây bất ngờ khi chọn công ty Hàn Quốc để xây lò phản ứng hạt nhân mới Chính phủ Séc đã gây ngạc nhiên khi chọn công ty của Hàn Quốc để xây dựng ít nhất hai lò phản ứng hạt nhân mới, vượt qua EDF của Pháp trong cuộc đấu thầu. Quyết định này đ.ánh dấu một bước ngoặt trong chiến lược năng lượng của Séc, dự kiến khởi công vào năm 2029 và hoàn thành vào năm 2036....