Thế đối đầu giằng co giữa Mỹ và Iran ở eo biển Hormuz

Bế tắc quanh eo biển Hormuz kéo dài khi Mỹ duy trì áp lực quân sự, kinh tế, còn Iran tìm cách buộc Washington nhượng bộ trong bối cảnh rủi ro xung đột ngày càng lớn.

Iran áp đặt các hạn chế đối với hoạt động quá cảnh qua eo biển Hormuz, sau khi Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào nước này từ ngày 28/2/2026. Ảnh: IRNA/TTXVN

Bình luận với hãng thông tấn quốc gia Israel ngày 3/10, Amine Ayoub, nghiên cứu viên tại Diễn đàn Trung Đông, cho rằng việc điều động ồ ạt ba nhóm tàu ​​sân bay tấn công của Mỹ và khoảng 10.000 binh sĩ bổ sung đến Vịnh Ba Tư đang được coi là một màn phô trương quyết tâm quân sự không lay chuyển. Tuy nhiên, thực tế Washington lại bị chi phối bởi lịch bầu cử cũng như học thuyết hải quân.

Chiến lược có chủ ý

Theo ông Ayoub, Iran gần đây đề nghị mở lại eo biển Hormuz để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt ngay lập tức, nhưng Nhà Trắng đã bác bỏ đề xuất này. Ông cho rằng việc bác bỏ cho thấy một chiến lược có chủ ý của Mỹ, gồm ba điểm: giữ vững lập trường cho đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới, duy trì áp lực kinh tế tối đa và trì hoãn các hoạt động quân sự có rủi ro cao.

Chuyên gia trên nhận định Tehran hiểu rất rõ thời điểm chính trị này. Theo ông, tình trạng bế tắc hiện nay không chỉ là một cuộc triển khai hải quân mang tính chiến thuật. Đó là một cuộc đối đầu rủi ro, trong đó cả hai bên đều tìm cách giành lợi thế trước giai đoạn sau bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ.

Ông Ayoub cho biết tình trạng kéo dài này gây ra những tổn thất nghiêm trọng về vận hành và kinh tế. Mỗi ngày có hàng triệu thùng dầu được vận chuyển qua hành lang hẹp ở Hormuz. Khi đi qua khu vực này, các hãng vận tải biển thương mại phải chịu phí bảo hiểm tăng vọt. Điều này đe dọa thị trường năng lượng toàn cầu.

Lực lượng hải quân cũng đang chịu tổn thất nặng nề. Theo chuyên gia, mỗi tên lửa đánh chặn SM-2 hay SM-6 trị giá 2 triệu USD, nhưng lại đang được dùng để vô hiệu hóa các thiết bị bay không người lái chỉ trị giá 20.000 USD. Việc này nguy cơ làm cạn kiệt kho tên lửa cao cấp của phương Tây, trong khi để bổ sung cần nhiều năm. Ông Ayoub cảnh báo một cuộc chiến tiêu hao kéo dài ở Vịnh Ba Tư sẽ trực tiếp làm suy giảm nguồn dự trữ tên lửa toàn cầu, vốn cần thiết để xử lý các cuộc khủng hoảng khu vực thứ cấp.

Về phía Iran, theo ông Ayoub, nhiều tháng xung đột khu vực đã khiến đồng tiền nước này mất giá nghiêm trọng, nền kinh tế bị tàn phá và dễ bị tổn thương về cấu trúc. Việc Iran yêu cầu dỡ bỏ ngay lệnh phong tỏa phản ánh thực trạng đó.

Ông Ayoub mô tả việc Iran phá vỡ hoạt động thương mại ở eo biển Hormuz là một canh bạc đầy rủi ro. Mục đích của Tehran là buộc phương Tây nhượng bộ mà không gây ra đối đầu quân sự trực tiếp. Tuy nhiên, eo biển này là một điểm thắt cổ chai chật hẹp, có nhiều tàu chiến và tàu thương mại qua lại, nên nguy cơ tính toán sai lầm vẫn cực kỳ cao. Sai lầm đó có thể đến từ một chỉ huy chiến trường hoặc từ một quả thủy lôi gây thiệt hại cho tàu nước ngoài.

Giới hạn của các nước vùng Vịnh

Theo ông Ayoub, các quốc gia quân chủ vùng Vịnh cũng có những tính toán chiến lược phức tạp không kém. Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất rất muốn chấm dứt mối đe dọa trên biển từ Iran. Tuy vậy, vị trí địa lý và sự dễ bị tổn thương đã khiến họ khó tham gia một liên minh công khai chống Iran.

Ông Ayoub cho biết các nước vùng Vịnh vẫn bị ám ảnh bởi những cuộc tấn công trước đây vào cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu của họ. Vì vậy, họ từ chối trở thành bàn đạp công khai cho các cuộc tấn công của phương Tây. Họ sẵn sàng phối hợp một cách bí mật, chia sẻ thông tin cảnh báo sớm và tình hình hàng hải, nhưng không tiến hành hoạt động tấn công trực tiếp vào lãnh thổ Iran.

Trong khi đó, tờ The Times of Israel này 4/10 dẫn lời Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho biết lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Mỹ là “vững chắc”. Ông cũng nói rằng nếu Iran tiếp tục “thách thức” tại eo biển này, Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ sử dụng các lựa chọn cần thiết.

Ông Hegseth nêu rõ: “Iran muốn sử dụng những vấn đề như eo biển Hormuz để gây sức ép. Họ không kiểm soát nó, chúng tôi mới là người kiểm soát. Họ hầu như không thể vận chuyển được gì qua đó. Cuộc phong tỏa của chúng tôi rất chặt chẽ và chúng tôi đang vận hành tàu thuyền qua đó gần như ở mức trước chiến tranh mỗi đêm, các bạn có thể thấy điều đó qua lưu lượng vận chuyển”.

Ông Hegseth khẳng định: “Vì vậy, chúng tôi cảm thấy mình đang ở một vị thế rất mạnh. Iran nên đưa ra lựa chọn đúng đắn. Nếu họ không làm vậy, Tổng thống Trump sẽ có tất cả các lựa chọn cần thiết. Nhưng ông ấy sẽ không để những việc này kéo dài một cách không cần thiết. Ông ấy hiểu nhiệm vụ là gì và chúng tôi có thể hoàn thành nó khi được yêu cầu”.

Ông Ayoub kết luận rằng cuộc chiến giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz không chỉ xoay quanh năng lượng. Đây cũng không phải là cuộc xung đột riêng giữa Washington và Tehran. Theo ông, đó là một đấu trường liên kết chặt chẽ, nơi các tính toán chính trị của Mỹ, sự sống còn về kinh tế của Iran và những ràng buộc an ninh của vùng Vịnh đan xen với nhau. Trong môi trường đó, khả năng răn đe không thể chỉ dựa vào các động thái hải quân mang tính biểu tượng.