Tạp chí TIME đăng ảnh Mark Zuckerberg, kêu gọi ‘xóa Facebook’

Mai Anh16:10 09/10/2021

11 năm trước ,Mark Zuckerberg được bầu chọn là “Nhân vật của năm” trên tạp chí TIME , nhưng tình thế bây giờ đã khác.

Tạp chí TIME vừa công bố bài viết phân tích tình trạng của Facebook, với ảnh bìa là gương mặt của ông chủ Facebook cùng câu hỏi “Bạn có muốn xóa Facebook không?”.

Ảnh bìa minh họa cho bài viết của tạp chí TIME

Tấm ảnh khiến cư dân mạng nhớ đến hồi Mark Zuckerberg được vinh danh là “Nhân vật của năm” vào năm 2010, lên bìa tạp chí TIME ở tuổi 26. Khi đó, Facebook đang trong thời kỳ hoàng kim, là mạng xã hội đình đám được phần lớn người Mỹ sử dụng và 70% lượng thành viên của Facebook đến từ nước ngoài. TIME so sánh “nếu Facebook là một quốc gia, nó sẽ lớn thứ ba, sau Trung Quốc và Ấn Độ”. Ban biên tập lý giải họ chọn Mark Zuckerberg “vì đã kết nối hơn nửa tỉ người với nhau, vì đã tạo ra một hệ thống trao đổi thông tin mới và thay đổi cách sống của chúng ta”.

Mark Zuckerberg ở tuổi 26, được TIME vinh danh

11 năm đã trôi qua kể từ thời điểm đó, Facebook ngày càng lao dốc và liên tục hứng chịu bão chỉ trích từ phía dư luận sau hàng loạt bê bối thu thập thông tin người dùng, phát tán tin giả, khuếch đại nội dung gây thù hận và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần của trẻ em. Áp lực tiếp tục leo thang khi cựu nhân viên Frances Haugen vạch trần những hành động sai trái của công ty trước Quốc hội Mỹ vào đầu tuần này, tố Facebook quan tâm đến lợi nhuận hơn người dùng. Bà cũng chính là người cung cấp tài liệu nội bộ của Facebook cho tờ Wall Street Journal trong loạt bài tố cáo Facebook gây chấn động suốt thời gian qua.

Bài viết trên tạp chí TIME đề cập đến một bộ phận được gọi là “đội ngũ liêm chính công dân” từng hoạt động trong Facebook. Nhóm thành lập với lời tuyên thệ đặt lợi ích người dùng lên hàng đầu thay vì ưu tiên lợi nhuận của công ty. Theo lời các nhân viên cũ, nhóm có nhiệm vụ tìm hiểu tác động của Facebook gây ra cho thế giới và tìm cách khắc phục những xung đột, thù hận mà công ty gián tiếp châm ngòi.

Tuy nhiên, Mark Zuckerberg liên tục phớt lờ tiếng nói của những nhân viên thuộc đội ngũ này, cuối cùng dẫn đến việc giải tán nhóm vào tháng 12.2020, sau đợt bầu cử tổng thống Mỹ. Việc giải tán nhóm đã khiến Facebook không thể phản hồi hiệu quả trước vụ bạo loạn Đồi Capitol diễn ra ngày 6.1 năm nay. Sự kiện này chẳng khác nào giọt nước tràn ly, khiến Frances Haugen quyết định lên tiếng.

Facebook đang quá phụ thuộc vào thuật toán AI?

Facebook rơi vào khủng hoảng vì chạy theo lợi nhuận, lạm dụng các thuật toán khuếch đại những gì tiêu cực nhất trên mạng xã hội để tối đa hóa lượng tương tác.

Đứng trước Quốc hội Mỹ ngày 5.10, cựu nhân viên Facebook Frances Haugen chỉ trích các thuật toán và thiết kế nền tảng của Facebook là nguyên nhân khiến nội dung kích động thù hận, tin giả tràn lan trên mạng xã hội. Lời khai của Haugen có nhiều điểm tương đồng với những phát hiện từ cuộc điều tra của MIT Technology Review (tạp chí của Viện Công nghệ Massachusetts) vào đầu năm nay.

Thuật toán Facebook hoạt động như thế nào?

Thực tế Facebook có hàng trăm, hàng nghìn thuật toán để nhắm mục tiêu quảng cáo và xếp hạng nội dung. Một số thuật toán nhận biết sở thích của người dùng và đẩy những bài đăng phù hợp lên bảng tin của họ. Các thuật toán khác lại có nhiệm vụ phát hiện những nội dung vi phạm điều khoản. Nhìn chung, chúng được gọi là thuật toán học máy (machine learning).

Rất khó kiểm soát nội dung trên Facebook

Khác với thuật toán truyền thống, thuật toán học máy được đào tạo bằng cách phân tích dữ liệu đầu vào, sau đó nó có thể tự đưa ra các quyết định riêng. Ví dụ, một thuật toán được huấn luyện nhờ phân tích dữ liệu nhấp chuột vào quảng cáo sẽ nghiệm ra rằng phụ nữ xem quảng cáo quần tập yoga nhiều hơn đàn ông. Cuối cùng, mô hình học máy đó sẽ phân phát những quảng cáo tương tự cho phụ nữ nhiều hơn.

Nhờ lượng người dùng khổng lồ, thuật toán có thể phân loại các nhóm đối tượng rất chi tiết, chẳng hạn "phụ nữ từ 25 - 34 tuổi thường thích các trang liên quan đến yoga". Nhắm mục tiêu càng chi tiết, các hãng quảng cáo càng dễ tạo nhiều lợi nhuận hơn.

Tương tự, Facebook cũng có thể đào tạo những thuật toán để dự đoán từng nhóm đối tượng sẽ thích loại bài đăng nào và tiến hành xếp hạng. Ví dụ bạn thích xem ảnh thú nuôi thì các bài đăng như vậy sẽ được đẩy lên cao hơn trên News Feed của bạn.

Ai điều hành thuật toán Facebook?

Không có bộ phận nào phụ trách toàn bộ hệ thống xếp hạng nội dung trên Facebook, thay vào đó, mỗi nhóm kỹ sư đều có mục tiêu riêng, có nhóm xây dựng mô hình học máy để phát hiện nội dung xấu, có nhóm phụ trách chạy quảng cáo...

Công ty phát triển một bộ công cụ gọi là FBLearner Flow giúp các kỹ sư không có kinh nghiệm về học máy có thể phát triển bất cứ mô hình nào theo ý họ. Khi một mô hình không có hiệu quả, mức độ tương tác không cao, họ sẽ loại bỏ ngay.

Facebook ảnh hưởng tiêu cực đến thanh thiếu niên

Vài nhân viên Facebook cho rằng đây là một phần lý do tại sao Facebook không thể kiểm soát nội dung trên nền tảng, bởi các nhóm kỹ sư có mục tiêu riêng, cạnh tranh nhau, còn hệ thống ngày càng phức tạp đến nỗi không ai đủ sức theo dõi từng thành phần riêng lẻ nữa.

Facebook có thực sự ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của trẻ em?

Một nhóm nghiên cứu của Facebook từng phát hiện những người dùng hay đăng bài viết u sầu, buồn bã thì sẽ tương tác với nội dung tiêu cực nhiều hơn và rơi vào vòng luẩn quẩn không lối thoát.

Nhóm này đề xuất lãnh đạo thay đổi thuật toán. Một người cho biết: "Câu hỏi dành cho lãnh đạo là: Chúng ta có nên tối ưu hóa tương tác khi thấy ai đó đang trong trạng thái dễ tổn thương hay không?".

Mark Zuckerberg bị tố chỉ quan tâm lợi nhuận

Nhưng đề xuất của họ bị phớt lờ. Mức lương của nhân viên Facebook dựa vào đánh giá hiệu suất làm việc cũng như các dự án mà họ hoàn thành, vậy nên họ nhanh chóng học được cách bỏ qua những điều tiêu cực, tiếp tục làm theo chỉ thị từ cấp trên.

Tại sao việc xếp hạng nội dung lại là nguồn cơn gây kích động thù hận?

Các mô hình học máy giúp tăng tối đa tương tác, mà những bài có nội dung tranh cãi, thông tin sai lệch và cực đoan lại thu hút nhiều lượt tương tác nhất.

Điều này làm bùng phát những căng thẳng chính trị. Trường hợp tiêu biểu nhất là tin giả trên Facebook về nhóm thiểu số Hồi giáo Rohingya ở Myanmar đã khiến xung đột tôn giáo leo thang tại đất nước này.

Facebook không chỉ dung túng cho các nhóm cực đoan mà còn quảng bá những nhóm này tới người dùng. 64% người tham gia các nhóm cực đoan sau khi dùng tính năng đề xuất nhóm hay tính năng Khám phá của Facebook.

Năm 2017, Chris Cox - giám đốc sản phẩm của Facebook thành lập một nhóm nhân viên để tìm hiểu xem việc tối đa hóa tương tác của người dùng có góp phần vào sự phân cực chính trị hay không, rồi nhận thấy đúng là có mối tương quan giữa hai thành tố. Họ đưa ra một số đề xuất giải quyết vấn đề nhưng không được thực hiện, cuối cùng nhóm này giải tán.

Cựu nhân viên Frances Haugen

Một nhà nghiên cứu AI, nhân viên cũ của Facebook cho biết mình đã tiến hành nhiều nghiên cứu tương tự, nhưng kết quả chỉ có một: các mô hình tối đa hóa tương tác làm tăng sự phân cực, và các mô hình học máy khiến người dùng có quan điểm ngày càng cực đoan hơn.

Cựu nhân viên Frances Haugen nói rằng hiện tượng này còn tồi tệ hơn ở những khu vực không nói tiếng Anh, vì Facebook quá phụ thuộc vào các mô hình AI để tự động hóa việc kiểm duyệt nội dung trên toàn cầu.

Khi chiến tranh nổ ra ở vùng Tigray (Ethiopia), nhà nghiên cứu đạo đức AI Timnit Gebru nhận thấy Facebook thất bại trong kiểm soát thông tin sai lệch. Các cộng đồng nói thứ ngôn ngữ không được Thung lũng Silicon ưu tiên thường phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất từ môi trường internet thù địch.

Như thế chưa phải đã hết. Khi tin giả, ngôn từ thù hận không được kiểm duyệt, chúng sẽ được lấy làm dữ liệu đào tạo để xây dựng các mô hình học máy tiếp theo.

Biểu tình chống Facebook ở thủ đô Jakarta, Indonesia vào năm 2018

Những gì mà Haugen nói trước Quốc hội Mỹ càng củng cố thêm lập luận của nhiều chuyên gia và nhân viên Facebook trong nhiều năm qua: nếu công ty không thay đổi thiết kế của các thuật toán, các vấn đề trên nền tảng sẽ không được giải quyết.

Frances Haugen kêu gọi Facebook nên từ bỏ thuật toán xếp hạng nội dung và quay lại với dạng News Feed xếp theo trình tự thời gian.

Theo lời Ellery Roberts Biddle - giám đốc dự án của tổ chức Xếp hạng Quyền kỹ thuật số, chuyên nghiên cứu các hệ thống xếp hạng trên mạng xã hội và tác động của chúng đối với quyền con người, nhà lập pháp cần yêu cầu các công ty minh bạch công khai cách thức hoạt động của những thuật toán, hệ thống quảng cáo và xếp hạng nội dung, dù việc này không hề đơn giản.

Facebook bị tố bỏ qua thông tin sai lệch vì lợi nhuậnFrances Haugen, cựu giám đốc sản phẩm của Facebook, tiết lộ nhiều tài liệu cho thấy mạng xã hội này vì lợi nhuận mà bỏ qua thông tin sai lệch. "Điều tôi thấy ở Facebook nhiều lần là xung đột lợi ích giữa những gì tốt cho công chúng và những gì tốt cho họ. Họ hết lần này đến lần khác chọn...

Bạn thấy bài viết này có hữu ích không?

Có

Không

Tin liên quan

Tiêu điểm

Tin đang nóng

Tin mới nhất

ChatGPT và Gemini tăng trưởng 'điên rồ'

07:04:42 12/02/2026

ChatGPT hiện có hơn 800 triệu người dùng hàng tuần, nhưng OpenAI phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng tăng, đặc biệt là từ các công cụ dành cho nhà phát triển.

Hệ thống AI phải duy trì sự kiểm soát và can thiệp của con người

07:02:23 12/02/2026

Hệ thống trí tuệ nhân tạo phải có sự kiểm soát của con người, phải duy trì sự kiểm soát và khả năng can thiệp của con người; con người có thể giám sát, tạm dừng hoặc vô hiệu hóa hệ thống khi có nguy cơ gây hại...

Điện thoại ảo (Cloud Phone) là gì? Cách quản lý 100+ tài khoản mạng xã hội cùng lúc

15:23:47 10/02/2026

Với điện thoại ảo - cloud phone thì việc quản lý hàng chục hoặc hàng trăm tài khoản Instagram, TikTok và Facebook trải dài trên nhiều nền tảng và quốc gia là chuyện dễ dàng

Hơn 1 tỷ điện thoại Android đang gặp nguy hiểm

11:48:29 10/02/2026

Theo thông tin từ Google, hơn 40% điện thoại Android đang phải đối mặt với nguy cơ bị tấn công liên quan đến mã độc và một số loại phần mềm gián điệp mới.

EU yêu cầu Meta mở cửa WhatsApp cho các chatbot AI đối thủ

09:04:54 10/02/2026

Ủy ban châu Âu (EC), cơ quan hành pháp của Liên minh châu Âu (EU), ngày 9/2 yêu cầu tập đoàn công nghệ Meta phải cho phép các chatbot của đối thủ tiếp cận nền tảng WhatsApp.

Google chia sẻ loạt tính năng bảo vệ mới cho người dùng trẻ tuổi tại Việt Nam

08:43:35 10/02/2026

Thông qua việc kết hợp giữa các tính năng bảo vệ mặc định và trao quyền kiểm soát linh hoạt cho phụ huynh, Google tái khẳng định cam kết bảo vệ thế hệ trẻ trên hành trình khám phá không gian mạng.

Google chặn gần 10 triệu lượt cài ứng dụng nghi chứa mã độc tại Việt Nam

08:40:52 10/02/2026

Bên cạnh đó, Google cũng phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) trong nỗ lực chống lừa đảo trực tuyến.

NVIDIA bị kiện vì sử dụng tài liệu vi phạm bản quyền trong huấn luyện AI

08:36:39 10/02/2026

NVIDIA đối mặt vụ kiện liên quan đến việc sử dụng tài liệu vi phạm bản quyền để huấn luyện trí tuệ nhân tạo, gây tranh cãi lớn trong ngành công nghệ.

Elon Musk đang phát triển một thiết bị di động bí mật kết nối vệ tinh

08:32:30 09/02/2026

Dù vậy, thông tin chi tiết về thiết bị này gần như vẫn là một ẩn số. Không có hình ảnh rò rỉ, không có thông số kỹ thuật cụ thể, cũng không rõ hình dáng hay cách thức sử dụng ra sao.

Samsung sắp sản xuất chip HBM thế hệ mới nhất

08:29:35 09/02/2026

Thị trường bộ nhớ băng thông cao (HBM) toàn cầu hiện đang bị chi phối bởi các dòng chip thế hệ thứ năm HBM3E. Tuy nhiên, giới quan sát trong ngành kỳ vọng HBM4 sẽ nổi lên như một công nghệ then chốt.

Robot IRON mô phỏng cơ thể người, da mềm, bước đi uyển chuyển như thật

06:07:56 09/02/2026

Phần khó không dừng ở vật liệu. Khi cơ thể robot dùng mạng cấu trúc và lớp da mềm, việc dự đoán chính xác các phản ứng lực trở nên phức tạp: chỉ một thay đổi nhỏ ở vật liệu cũng có thể khiến chuyển động lệch đi.