SpaceX tìm cách thu hồi nguyên vẹn Ship 40 sau màn tiếp nước kỷ lục

Tàu Starship nổi nhiều ngày trên Ấn Độ Dương, mở ra bước tiến mới cho tham vọng tái sử dụng hoàn toàn.

Tên lửa Starship được đặt trên bệ phóng tại cơ sở Starbase của SpaceX tại Texas, Mỹ. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Chỉ vài ngày sau chuyến bay thử nghiệm Flight 13, SpaceX đang khẩn trương triển khai chiến dịch trục vớt Ship 40 – tầng trên của hệ thống tên lửa Starship – từ Ấn Độ Dương sau khi phương tiện này thực hiện cú hạ cánh xuống biển được đánh giá là “êm nhất” trong lịch sử chương trình.

Flight 13 được SpaceX thực hiện thành công vào ngày 24/7/2026, sau khi lần phóng trước đó phải hủy vì một số động cơ của tầng đẩy Super Heavy không khởi động. Chuyến bay đã hoàn thành nhiều mục tiêu kỹ thuật quan trọng trước khi Ship 40 hạ cánh có kiểm soát xuống Ấn Độ Dương.

Theo The EurAsian Times, ảnh vệ tinh, trong đó có dữ liệu radar khẩu độ tổng hợp (SAR), cho thấy Ship 40 vẫn nổi trên mặt nước nhiều ngày sau khi tiếp nước. Đây là kết quả đáng chú ý bởi những nguyên mẫu Starship trước đây thường bị chìm hoặc vỡ sau khi hạ cánh xuống biển.

Thực tế, SpaceX ban đầu không có kế hoạch thu hồi Ship 40. Tuy nhiên, con tàu đã vượt qua toàn bộ các giai đoạn khó khăn nhất của chuyến bay, bao gồm chịu đựng quá trình tái nhập khí quyển ở tốc độ rất cao, chuyển từ tư thế “bụng hướng xuống” sang tư thế hạ cánh thẳng đứng, rồi thực hiện cú đốt động cơ cuối cùng để giảm tốc trước khi tiếp nước.

Người phát ngôn SpaceX Dan Huot cho biết Ship 40 đã thể hiện sự cải thiện rõ rệt so với các phiên bản tiền nhiệm khi duy trì hoạt động ổn định của động cơ, giữ được khả năng kiểm soát trong giai đoạn tái nhập khí quyển khắc nghiệt và hạ cánh chính xác tại khu vực mục tiêu. Ông mô tả đây là “kịch bản trong mơ” trong buổi phát sóng trực tiếp chuyến bay.

Đáng chú ý, cuộc đánh giá sau chuyến bay của SpaceX cho thấy Ship 40 đã kiểm soát vị trí và quỹ đạo chính xác đến mức, về lý thuyết, phương tiện hoàn toàn có thể được cánh tay cơ khí trên tháp phóng bắt giữ thay vì phải hạ xuống mặt biển.

Huy động nhiều tàu kéo đưa Ship 40 về bờ

Ngay sau khi Elon Musk thông báo SpaceX sẽ tìm cách thu hồi Ship 40, chiến dịch cứu hộ được mở rộng với sự tham gia của nhiều tàu chuyên dụng.

Ban đầu, tàu Go Australis của SpaceX được bố trí gần vị trí Starship. Sau đó, hai tàu kéo của Na Uy là Normand Ranger và Skimmer Tide cũng được điều động tham gia nhiệm vụ.

Hình ảnh vệ tinh do công ty tình báo không gian địa lý Vantor (Mỹ) công bố cho thấy một xuồng nhỏ đã tiếp cận Ship 40 và nối dây kéo vào phần mũi tàu. Trong khi đó, dữ liệu theo dõi hàng hải AIS ngày 3/8 ghi nhận Normand Ranger và Skimmer Tide di chuyển với tốc độ khoảng một hải lý/giờ trong trạng thái hạn chế khả năng cơ động, còn Go Australis tiếp tục hành trình đến Australia.

Đến ngày 4/8, dữ liệu AIS mới nhất xác nhận Normand Ranger đang kéo Ship 40 bằng phần đuôi, đồng thời lắp thêm các thiết bị nổi gần cụm động cơ nhằm giữ chúng cao hơn mặt nước, hạn chế hư hại trong quá trình vận chuyển.

Mục tiêu lớn nhất là tái sử dụng hoàn toàn Starship

Khác với Falcon 9 – dòng tên lửa chỉ tái sử dụng tầng đẩy đầu tiên còn tầng trên vẫn bị loại bỏ sau mỗi chuyến bay – Starship được thiết kế ngay từ đầu như một phương tiện quỹ đạo có thể tái sử dụng hoàn toàn.

SpaceX kỳ vọng Starship sẽ đảm nhận nhiều nhiệm vụ khác nhau như vận chuyển phi hành đoàn, hàng hóa, tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo và hạ cánh lên Mặt Trăng hoặc Sao Hỏa.

Mục tiêu lâu dài của Elon Musk là biến hoạt động phóng tên lửa thành quy trình tương tự ngành hàng không: phóng, hạ cánh hoặc được tháp phóng bắt giữ, kiểm tra nhanh, nạp nhiên liệu rồi tiếp tục cất cánh chỉ trong thời gian ngắn. Tỷ phú này từng cho rằng Starship có thể đạt tần suất hơn một chuyến bay mỗi giờ với chi phí chỉ còn vài triệu USD hoặc thấp hơn nếu công nghệ tái sử dụng hoàn toàn được hoàn thiện.

Để đạt được điều đó, SpaceX vẫn phải giải quyết nhiều thách thức kỹ thuật, trong đó có việc phát triển lớp lá chắn nhiệt đủ bền để chịu được nhiều lần tái nhập khí quyển mà không cần thay thế nhiều gạch bảo vệ, nâng cao độ tin cậy của động cơ Raptor qua nhiều chu kỳ hoạt động và thực hiện thành công việc bắt giữ Starship bằng tháp phóng sau khi quay trở lại từ quỹ đạo.

Flight 13 đánh dấu bước tiến quan trọng

Trong các chuyến bay thử gần đây, SpaceX liên tục sử dụng cùng một quỹ đạo bay nhằm thu thập dữ liệu có tính so sánh giữa các lần thử nghiệm. Quy trình này bao gồm phóng từ Starbase, tách tầng bằng kỹ thuật “hot staging”, đưa tầng đẩy Super Heavy quay trở lại, tiếp tục hành trình của Starship trên quỹ đạo cận không gian, thử nghiệm triển khai tải trọng, khởi động lại động cơ ngoài không gian, tái nhập khí quyển rồi hạ cánh xuống Ấn Độ Dương.

Việc lặp lại cùng một kịch bản giúp SpaceX nhanh chóng xác định các điểm yếu kỹ thuật và cải tiến qua từng chuyến bay thay vì coi mỗi lần phóng là một màn trình diễn độc lập.

Năm 2024, SpaceX đã lần đầu tiên đưa thành công tầng đẩy Super Heavy trở về và để cánh tay cơ khí của tháp phóng bắt giữ. Tuy nhiên, trong năm 2025, hai tàu Starship đã phát nổ gần khu vực các đảo ngoài khơi bang Florida, cho thấy việc tái sử dụng tầng trên vẫn là thách thức lớn.

Trong Flight 13, SpaceX còn lùi thời điểm phóng để bảo đảm điều kiện thời tiết thuận lợi, phục vụ việc ghi lại hình ảnh có độ phân giải cao của Starship trong suốt hành trình bay. Hãng đặc biệt tập trung đánh giá hiệu quả của lớp gạch gốm hình lục giác bảo vệ thân tàu khỏi nhiệt độ cực cao khi tái nhập khí quyển với vận tốc vượt 28.000 km/h.

Dù Elon Musk thừa nhận hiệu suất của lá chắn nhiệt đã được cải thiện đáng kể, SpaceX vẫn cần tiếp tục giải quyết bài toán giữ cho phương tiện gần như nguyên vẹn sau mỗi chuyến bay và sẵn sàng tái phóng trong thời gian ngắn.

Hiện chưa có bất kỳ tên lửa đang hoạt động nào trên thế giới sở hữu tầng trên có thể tái sử dụng nhanh chóng. Sau thành công của Flight 13, ông Musk cho biết SpaceX có thể thử đưa Starship hạ cánh trên đất liền hoặc để tháp phóng bắt giữ ngay trong một chuyến bay tương lai, nếu dữ liệu phân tích cho thấy điều đó khả thi. Tuy nhiên, thời điểm thực hiện chuyến bay tiếp theo vẫn chưa được công bố.