Phi đô la hóa đang trở thành chủ đề nóng tại Trung Quốc

Cuộc chiến thương mại do Mỹ khởi xướng cùng những bất ổn địa chính trị leo thang đang thúc đẩy làn sóng quan tâm mới đối với phi đô la hóa trong giới học thuật và hoạch định chính sách Trung Quốc , biến một chủ đề từng mang tính học thuật hẹp thành nội dung thảo luận ngày càng phổ biến trong các cơ quan nghiên cứu chính sách của Bắc Kinh .

(Ảnh minh họa) Đồng USD. Ảnh: THX/TTXVN

Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP) ở Hong Kong (Trung Quốc) ngày 2/2, mức độ quan tâm gia tăng rõ nét nhất qua hoạt động nghiên cứu. Thống kê từ China National Knowledge Infrastructure (CNKI), một trong những cơ sở dữ liệu học thuật lớn nhất Trung Quốc, cho thấy số lượng bài nghiên cứu về phi đô la hóa trong giai đoạn 2023 – 2025 đã tăng hơn gấp đôi so với ba năm trước đó. Riêng năm 2023 chiếm hơn một nửa tổng số công trình công bố trong ba năm gần nhất, phản ánh sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy nghiên cứu ngay sau khi Mỹ và các đồng minh đóng băng khoảng 300 tỷ USD dự trữ ngoại hối của Nga vào năm 2022.

Đà tăng này tiếp tục được củng cố khi môi trường kinh tế toàn cầu trở nên bất ổn hơn kể từ khi Tổng thống Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai. Sau khi phát động chiến tranh thương mại toàn cầu vào tháng 4/2025, Washington còn gây chấn động khi bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro hồi đầu tháng 1/2026 và tuyên bố quyền lợi đối với trữ lượng dầu mỏ của quốc gia Nam Mỹ này. Mỹ đồng thời đe dọa áp thuế đối với tám đồng minh châu Âu sau khi các nước này phản đối kế hoạch của Tổng thống Trump liên quan đến việc kiểm soát vùng lãnh thổ tự trị Greenland của Đan Mạch.

Trong bối cảnh đó, nhiều học giả Trung Quốc kêu gọi đẩy nhanh tiến trình giảm phụ thuộc vào tài sản định giá bằng USD, coi đây là biện pháp phòng ngừa rủi ro chiến lược trước khả năng Washington tiếp tục sử dụng đồng tiền của mình như công cụ gây sức ép chính trị và tài chính.

Trên thực tế, Bắc Kinh đã triển khai một loạt bước đi nhằm giảm mức độ dễ tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Trung Quốc cắt giảm dần lượng trái phiếu kho bạc Mỹ nắm giữ, mở rộng hợp tác tài chính với các nền kinh tế mới nổi và liên tục kêu gọi cải cách hệ thống quản trị kinh tế – tài chính toàn cầu . Song song với đó là chiến lược quốc tế hóa đồng NDT, mua vàng với khối lượng kỷ lục và thúc đẩy các sáng kiến tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành.

Đáng chú ý, các cố vấn chính sách và nhà nghiên cứu thuộc các viện nghiên cứu chính thức ngày càng tham gia sâu hơn vào cuộc tranh luận về phi đô la hóa, đưa ra các giải pháp mang tính thực tiễn thay vì chỉ dừng ở phân tích lý thuyết. Một trong những tiếng nói mới nhất là ông Wang Wen, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tài chính Trùng Dương thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc. Trong một bài viết đăng trên The Diplomat cuối năm 2025, ông cho rằng Bắc Kinh đang giảm mức độ phơi nhiễm trước các lệnh trừng phạt đơn phương bằng cách xây dựng một hệ thống trong đó đồng đô la vẫn giữ vai trò trung tâm nhưng được bổ trợ bởi các đồng tiền khác.

Ông dẫn chứng sự mở rộng của Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới (CIPS), vốn đã hỗ trợ giao dịch tại 190 quốc gia và vùng lãnh thổ vào cuối năm 2025, cùng với việc gia tăng giao dịch khí tự nhiên hóa lỏng bằng NDT tại Sàn giao dịch dầu khí Thượng Hải và các thỏa thuận thanh toán bằng nội tệ với hơn 40 quốc gia.

Căng thẳng Mỹ – Trung leo thang mạnh mẽ vào tháng 4/2025 đã làm dấy lên lo ngại xung đột có thể lan sang lĩnh vực tài chính, qua đó càng củng cố lập luận của những người ủng hộ phi đô la hóa. Trong một bài viết hồi tháng 5/2025, ông Lian Ping, Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế trưởng Trung Quốc, nhận định các biện pháp trừng phạt tài chính và phản ứng đối phó có thể trở thành mặt trận cạnh tranh mới giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới , dù khả năng Mỹ áp đặt trừng phạt tài chính toàn diện với Trung Quốc vẫn được đánh giá là thấp.

Theo ông Lian, Washington có thể lựa chọn cách tiếp cận từng bước, ban đầu nhắm vào một số thực thể cụ thể của Trung Quốc, sau đó dần mở rộng phạm vi nhằm gây áp lực lên khả năng tiếp cận hệ thống đô la Mỹ. Để giảm thiểu rủi ro, ông đề xuất Bắc Kinh có thể tăng vừa phải mức nợ đối với Mỹ trong khi tiếp tục giảm nắm giữ tài sản đô la, nhưng không bán tháo hoàn toàn trái phiếu kho bạc Mỹ, nhằm duy trì một công cụ đối trọng trên thị trường tài chính.

Những diễn biến gần đây tại châu Âu, nơi một số nhà đầu tư tổ chức tuyên bố bán bớt trái phiếu Mỹ sau các động thái cứng rắn của Washington liên quan đến Greenland, đang được giới phân tích Trung Quốc theo dõi sát sao như một tín hiệu cho thấy xu hướng phi đô la hóa có thể lan rộng hơn trong môi trường bất ổn hiện nay.