Người dân phố cổ Hà Nội có thể được mua nhà xã hội không qua bốc thăm

Người dân phố cổ, phố cũ thuộc phường Hoàn Kiếm có diện tích ở dưới 5m2 sàn/người được đề xuất mua, thuê mua nhà xã hội không qua bốc thăm, nhưng phải chuyển toàn bộ nhân khẩu khỏi chỗ ở cũ.

Theo kết quả rà soát của UBND phường Hoàn Kiếm, có khoảng 902 hộ (3.621 nhân khẩu) đang sinh sống trong các nhà đông hộ với diện tích nhà ở bình quân dưới 5m2 sàn/người; bình quân mỗi hộ khoảng 4 người, nhiều thế hệ cùng sinh hoạt trên một diện tích chưa đến 20m2 sàn, thấp hơn nhiều lần so với diện tích nhà ở bình quân của Hà Nội. Đây không chỉ là sự chật chội mà là tình trạng không bảo đảm điều kiện sống tối thiểu, chưa phù hợp với mục tiêu bảo đảm quyền có nơi ở hợp pháp của công dân theo Điều 22 Hiến pháp năm 2013.

Đề án giãn dân phố cổ ban hành từ năm 2013 đến nay chưa triển khai được, nguyên nhân chủ yếu là chưa có quỹ nhà sẵn sàng để bố trí cho người dân.

Mới đây, UBND TP Hà Nội đã có tờ trình HĐND thành phố về giải quyết chỗ ở cho nhóm người dân khó khăn về nhà ở tại khu vực phố cổ, phố cũ.

Chính sách trước mắt được đề xuất áp dụng tại phường Hoàn Kiếm, trên cơ sở người dân tự nguyện đăng ký.

Hà Nội đề xuất bố trí tối khoảng 900 căn hộ giải quyết chỗ ở cho nhóm người dân khó khăn về nhà ở tại khu vực phố cổ, phố cũ. Ảnh minh họa: Vũ Minh Quân

Theo phương án, mỗi hộ gia đình, cá nhân đủ điều kiện được mua hoặc thuê mua một căn hộ nhà ở xã hội trong quỹ nhà thành phố bố trí, không qua bốc thăm và chỉ được giải quyết một lần.

Người đăng ký phải đồng thời đáp ứng các điều kiện: đã đăng ký thường trú và thực tế sinh sống tại nhà ở thuộc khu vực phố cổ, phố cũ của phường Hoàn Kiếm trước ngày nghị quyết được thông qua; có diện tích nhà ở bình quân dưới 5m2 sàn/người; đáp ứng điều kiện mua, thuê mua nhà xã hội theo quy định; tự nguyện đăng ký và được UBND phường phê duyệt trong danh sách.

Kết quả rà soát của phường Hoàn Kiếm cho thấy khoảng 902 hộ với 3.621 người đang sống trong các nhà đông hộ, diện tích bình quân dưới 5m2 sàn/người. Bình quân mỗi hộ khoảng bốn người, nhiều thế hệ cùng sinh hoạt trên diện tích chưa đến 20m2 sàn.

Thành phố đề xuất bố trí tối đa 902 căn hộ, điều chỉnh theo số lượng đăng ký mua, thuê mua thực tế. Trước mắt, năm 2026 dự kiến bố trí 552 căn tại 9 dự án, tiếp tục bố trí trong năm 2027.

Danh mục dự kiến gồm các dự án tại Lĩnh Nam, Đại Mỗ, Đan Phượng, Thạch Thất, Vĩnh Hưng, Mê Linh và Phúc Thịnh. Mỗi dự án bố trí không quá 20% số căn hộ mở bán, theo thỏa thuận với chủ đầu tư.

Các dự án được lựa chọn theo tiêu chí thuận tiện giao thông công cộng, ưu tiên gắn với đường sắt đô thị; có trường học, y tế, chợ, thương mại và tiến độ hoàn thành phù hợp. Cơ cấu căn hộ cần đáp ứng quy mô gia đình bình quân khoảng bốn người.

Quỹ nhà phải được công bố công khai về dự án, số lượng, loại căn hộ và tiến độ trước khi tổ chức đăng ký. Những căn không có người đủ điều kiện đăng ký sau thời hạn quy định sẽ được bán, cho thuê mua cho các đối tượng khác.

Nếu số hộ đăng ký vào một dự án vượt số căn bố trí, thành phố đề xuất ưu tiên lần lượt hộ có diện tích ở bình quân thấp nhất; hộ có người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo; hộ đăng ký trước. Các hộ còn lại được bố trí sang dự án khác trong quỹ nhà.

Phải chuyển toàn bộ nhân khẩu khỏi chỗ ở cũ

Cùng với quyền mua, thuê mua nhà không qua bốc thăm, tờ trình dự kiến người tham gia phải di chuyển toàn bộ nhân khẩu của hộ khỏi chỗ ở cũ, đăng ký thường trú tại nhà mới trong thời hạn do UBND thành phố quy định.

Nếu chỗ ở cũ là nhà thuộc tài sản công đang thuê, người dân phải chấm dứt hợp đồng thuê và bàn giao lại diện tích cho cơ quan quản lý nhà ở.

Với nhà thuộc sở hữu của hộ gia đình, cá nhân, việc xử lý sẽ thực hiện theo phương án do UBND thành phố quy định, bảo đảm không tăng thêm nhân khẩu, không phát sinh tình trạng chật chội trở lại tại phần diện tích đã chuyển đi. Tờ trình chưa nêu phương án cụ thể đối với nhóm nhà này.

Người mua, thuê mua tự chi trả theo giá nhà ở xã hội. Giá bán, giá thuê mua, hồ sơ, thủ tục và chính sách vay vốn ưu đãi thực hiện theo quy định về nhà ở xã hội; không phát sinh chi ngân sách trực tiếp cho việc mua, thuê mua nhà của các hộ.

Theo UBND thành phố, phần lớn những hộ khó khăn về nhà ở trong khu vực là lao động tự do, thu nhập thấp, không ổn định, không đủ khả năng mua nhà thương mại. Nhiều gia đình cũng không thể tự cải thiện chỗ ở do công trình thuộc khu vực bảo tồn, hạn chế cơi nới, xây mới, hoặc là nhà thuộc tài sản công cho nhiều hộ thuê, nhà có nhiều chủ sở hữu, sử dụng chung.

Các nhà đông hộ phần lớn là nhà ống, nhà cũ nằm sâu trong ngõ nhỏ, lối thoát nạn hạn chế hoặc dùng chung, phương tiện chữa cháy khó tiếp cận. Nhiều nơi thiếu ánh sáng, thông gió, các hộ dùng chung khu vệ sinh, bếp và nguồn nước.

Cơ chế mới được đề xuất nhằm giải quyết trước cho nhóm khó khăn nhất, đồng thời góp phần giãn dân khu vực phố cổ, phố cũ.

Theo phụ lục tờ trình, 902 hộ nêu trên nằm trong nhóm giãn dân tự nguyện. 478 hộ thuộc diện giãn dân bắt buộc không thuộc phạm vi nghị quyết được đề xuất.