Nấm da lan khắp cơ thể vì tự mua thuốc bôi

Thời gian gần đây, Bệnh viện Da liễu Trung ương liên tục tiếp nhận các trường hợp bệnh da trở nặng do tự ý sử dụng thuốc bôi không rõ nguồn gốc.

Phần lớn tình trạng ban đầu của các ca bệnh chỉ là những tổn thương ngoài da đơn giản, hoàn toàn có thể điều trị dứt điểm nếu được thăm khám sớm. Tuy nhiên, việc tự ý dùng thuốc đã khiến bệnh kéo dài, lan rộng, thậm chí biến chứng phức tạp.

Tổn thương da nghiêm trọng sau 2 năm tự điều trị

Một trường hợp điển hình là nữ bệnh nhân 50 tuổi, tới khám tại Bệnh viện Da liễu Trung ương trong tình trạng da toàn thân xuất hiện nhiều dát đỏ, bong vảy, ngứa dữ dội, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt. Theo bệnh sử, tổn thương khởi phát cách đây khoảng 2 năm với các dát đỏ hình đa cung, ranh giới rõ với vùng da lành, trung tâm có xu hướng lành, bề mặt bong vảy mỏng – biểu hiện điển hình của nấm da.

Thay vì đi khám, bệnh nhân đã tự điều trị bằng nhiều loại thuốc bôi mua qua mạng và tại hiệu thuốc, không theo đơn. Bệnh nhân còn sử dụng thêm các loại thuốc nam, thuốc bắc và tắm lá hằng ngày với hy vọng cải thiện tình trạng da. Kết quả, tổn thương chẳng những không thuyên giảm mà còn lan rộng ra toàn thân, gây ngứa nhiều, kéo dài suốt nhiều năm.

Tổn thương da lan rộng toàn thân sau 2 năm bệnh nhân tự ý sử dụng thuốc bôi để điều trị. Ảnh: BVCC

Qua khám lâm sàng và xét nghiệm soi tươi vị trí tổn thương tại Bệnh viện Da liễu Trung ương, các bác sĩ phát hiện hình ảnh nấm sợi và chẩn đoán bệnh nhân bị nấm da toàn thân. Bệnh nhân lập tức được chỉ định điều trị bằng thuốc kháng nấm đường uống (itraconazole) kết hợp thuốc bôi tại chỗ. Sau 3 ngày điều trị, tình trạng đã cải thiện rõ rệt: Da giảm đỏ, bớt bong vảy, triệu chứng ngứa giảm đáng kể.

ThS.BS Dương Phúc Hiếu, Khoa Điều trị bệnh da phụ nữ và trẻ em (Bệnh viện Da liễu Trung ương) cho biết: Nấm da do nấm sợi (dermatophytes) là bệnh nhiễm nấm nông ngoài da rất phổ biến, thường gặp với các thể như nấm thân, nấm mặt, nấm bẹn, nấm bàn tay, bàn chân. Bệnh có thể được chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng kết hợp xét nghiệm soi tươi tìm nấm. Trong đa số trường hợp, nếu điều trị đúng cách, bệnh đáp ứng tốt chỉ sau 1-2 tuần.

Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân không có thói quen đi khám chuyên khoa. Câu chuyện thường bắt đầu rất quen thuộc: Bệnh nhân thấy ngứa, ra hiệu thuốc mua đại một tuýp kem về bôi, thấy đỡ nhanh nên cứ dùng tiếp… Chưa kể hiện nay người dân có thể dễ dàng tiếp cận hàng loạt sản phẩm thuốc bôi ngoài da, đặc biệt trên các nền tảng thương mại điện tử.

Nhiều sản phẩm được quảng cáo “khỏi sau 3 ngày”, “dứt điểm nấm, chàm, tổ đỉa chỉ sau một lần bôi”, hay gắn mác “kem gia truyền”. Những lời quảng cáo này đánh trúng tâm lý muốn khỏi bệnh nhanh, khiến không ít người tin tưởng và tự ý sử dụng, dẫn đến điều trị sai lầm.

Nhiều nguy cơ tiềm ẩn từ thuốc bôi không rõ nguồn gốc

Theo BSCKII Nguyễn Thị Thanh Thùy, Trưởng khoa Điều trị bệnh da phụ nữ và trẻ em, phần lớn các loại thuốc bôi không rõ nguồn gốc hoặc “kem trộn” thường chứa corticoid với hàm lượng cao. Đây là hoạt chất có tác dụng chống viêm mạnh, giúp giảm nhanh các triệu chứng như ngứa, đỏ da trong thời gian ngắn.

Nhưng về bản chất, corticoid không tiêu diệt nấm mà chỉ ức chế phản ứng miễn dịch tại chỗ. Khi hàng rào bảo vệ của da bị suy yếu, vi nấm không những không bị loại bỏ mà còn có điều kiện phát triển âm thầm, lan rộng hơn. Đây là nguyên nhân khiến nhiều trường hợp nấm da trở nên phức tạp sau một thời gian tự ý dùng thuốc.

Ngoài ra, người bệnh có thể gặp tình trạng teo da, rạn da do tác dụng phụ của corticoid, khiến da trở nên mỏng, yếu, lộ rõ mạch máu và khó phục hồi. Hệ miễn dịch tại da bị suy giảm cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, gây bội nhiễm với biểu hiện mưng mủ, viêm loét, thậm chí có nguy cơ nhiễm trùng nặng nếu không được kiểm soát kịp thời.

Việc lạm dụng thuốc bôi sai cách cũng có thể làm tình trạng nấm da bị “che lấp” (tinea incognito) khiến tổn thương mất đi hình ảnh điển hình, lan rộng toàn thân và có thể xâm nhập sâu vào nang lông, làm cho việc điều trị sau này trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Một hậu quả khác là tình trạng “lệ thuộc thuốc”, khi ngừng bôi thì bệnh bùng phát dữ dội hơn trước. Bệnh viện Da liễu Trung ương đã ghi nhận không ít trường hợp nhập viện trong tình trạng tổn thương lan rộng, kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm chỉ vì thói quen tự ý dùng thuốc bôi khi thấy ngứa.

Từ thực tế trên, các chuyên gia khuyến cáo, khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ nấm da như ngứa, bong vảy, xuất hiện dát đỏ có bờ rõ… người dân cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và chẩn đoán chính xác. Việc điều trị cần tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ, có thể bao gồm thuốc bôi, thuốc uống hoặc phối hợp tùy theo mức độ bệnh.

Trong trường hợp đã lỡ sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc, người bệnh cần ngừng ngay việc bôi thuốc, đồng thời ghi lại hoặc chụp lại thông tin sản phẩm đã sử dụng để cung cấp cho bác sĩ. Việc thăm khám sớm sẽ giúp xác định đúng tình trạng bệnh và có hướng xử trí phù hợp.