Mỹ không ‘tiếp quản’ Venezuela, nhưng điều gì đang thật sự diễn ra?

Ngoại trưởng Rubio khẳng định Mỹ không “tiếp quản” Venezuela và cũng không lập chính quyền chiếm đóng.

Ngoại trưởng Marco Rubio trong cuộc họp báo cùng Tổng thống Trump tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, Palm Beach, Florida, sáng 3/1.

Không “tiếp quản” Venezuela, nhưng duy trì vòng vây quyền lực

Theo tờ New York Times, Ngoại trưởng Marco Rubio ngày 4/1 dường như đã điều chỉnh thông điệp so với tuyên bố của Tổng thống Trump một ngày trước đó rằng Mỹ sẽ “điều hành” Venezuela. Thay vào đó, ông nhấn mạnh rằng chính quyền Mỹ sẽ tiếp tục duy trì một “lệnh phong tỏa” quân sự đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Venezuela nhằm tạo đòn bẩy đối với ban lãnh đạo mới tại quốc gia này.

Khi được hỏi Mỹ có kế hoạch “điều hành” Venezuela như thế nào, ông Rubio không đưa ra bất kỳ đề án nào về một chính quyền chiếm đóng của Mỹ, tương tự mô hình mà chính quyền cựu Tổng thống George W. Bush từng thiết lập tại Baghdad trong chiến tranh Iraq. Thay vào đó, ông nói về việc gây sức ép buộc chính phủ lâm thời Venezuela – do các đồng minh của Tổng thống bị bắt giữ Nicolás Maduro điều hành – phải thực hiện các thay đổi chính sách.

Phát biểu trong chương trình “Face the Nation” của CBS News, ông Rubio nói rằng, lực lượng Mỹ sẽ tiếp tục ngăn chặn các tàu chở dầu nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ ra vào Venezuela cho đến khi chính phủ nước này mở cửa ngành dầu mỏ do nhà nước kiểm soát cho đầu tư nước ngoài – nhiều khả năng ưu tiên các công ty Mỹ – và tiến hành những thay đổi khác.

“Biện pháp đó vẫn đang được áp dụng, và đó là một đòn bẩy cực kỳ lớn, sẽ tiếp tục được duy trì cho đến khi chúng tôi thấy những thay đổi – không chỉ nhằm phục vụ lợi ích quốc gia của Mỹ, điều quan trọng hàng đầu, mà còn dẫn tới một tương lai tốt đẹp hơn cho người dân Venezuela”, Ngoại trưởng Mỹ nói.

Trong một cuộc trao đổi căng thẳng sau đó trên chương trình “Meet the Press” của NBC News, ông Rubio phàn nàn rằng dư luận đang “quá tập trung” vào tuyên bố của Tổng thống Trump tại buổi họp báo ở Florida hôm 3/1, khi ông nói rằng chính phủ Mỹ sẽ “điều hành” Venezuela. Ông Rubio giải thích: “Không phải là điều hành – mà là điều hành chính sách, cụ thể là chính sách liên quan đến việc này”.

Ngoại trưởng Rubio cũng cho biết, lực lượng hải quân Mỹ được triển khai quy mô lớn ở vùng biển Caribe gần Venezuela trong những tháng gần đây – “một trong những đợt triển khai hải quân lớn nhất trong lịch sử hiện đại, chắc chắn là tại Tây Bán cầu” – sẽ tiếp tục được duy trì để thực thi lệnh phong tỏa bán phần, với mục tiêu “làm tê liệt nguồn thu của Venezuela”.

Ông nói thêm rằng Tổng thống Trump có thể triển khai quân đội Mỹ trên bộ tại Venezuela, vượt xa chiến dịch gần đây mà lực lượng Delta Force của Lục quân Mỹ tiến hành để bắt giữ ông Maduro, nếu điều đó phục vụ lợi ích của nước Mỹ. Theo ông Rubio, Tổng thống “không cảm thấy cần phải công khai loại trừ bất kỳ lựa chọn nào mà Mỹ đang có”.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết, ông Rubio, trong các cuộc phỏng vấn hôm 4/1, đã làm rõ ý nghĩa lời phát biểu của ông Trump khi dùng từ “điều hành,” và rằng không có mâu thuẫn nào giữa các tuyên bố của hai người. Quan chức này nói thêm rằng các trợ lý cấp cao của ông Trump “sẽ tiếp tục can dự ngoại giao” với ban lãnh đạo hiện tại của Venezuela.

Caracas phản ứng dữ dội: chủ quyền bị xâm phạm, thương vong gia tăng

Trong khi đó, tại Venezuela, Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez đã lên án cuộc tấn công quân sự “chưa từng có tiền lệ” của Mỹ nhằm vào lãnh thổ Venezuela, dẫn tới việc bắt cóc trái phép Tổng thống hợp hiến Nicolás Maduro và Phu nhân Cilia Flores, đồng thời nhắc lại rằng chính phủ Venezuela trước đó đã cảnh báo về một cuộc tấn công đang được tiến hành dưới những “lý do giả tạo”.

Bộ trưởng Quốc phòng Vladimir Padrino López cũng đã có bài phát biểu yêu cầu Mỹ trả tự do cho Tổng thống Maduro và phu nhân. “Chủ quyền của chúng ta đã bị xâm phạm và chà đạp”, ông López nói.

Theo một quan chức cấp cao Venezuela, số binh sĩ và dân thường thiệt mạng trong cuộc tấn công rạng sáng 3/1 của Mỹ đã tăng lên 80 người tính đến ngày 4/1. Bộ trưởng Padrino López cho biết lực lượng Mỹ đã bắn chết “một phần lớn” đội cận vệ của ông Maduro trong cuộc tấn công. Phía Mỹ nói không có binh sĩ Mỹ nào thiệt mạng, và chỉ một số người bị thương do hỏa lực đối phương.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn với tạp chí The Atlantic hôm 3/1, Tổng thống Trump đã cảnh báo rằng nếu lãnh đạo lâm thời của Venezuela, bà Delcy Rodríguez “không làm điều đúng đắn, bà ta sẽ phải trả giá rất đắt, có thể còn lớn hơn cả ông Maduro”.

Ngoại giao pháo hạm và hệ lụy địa chính trị tại Tây Bán cầu

Theo báo New York Times, Ngoại trưởng Rubio là người dẫn dắt nỗ lực lật đổ ông Maduro trong chính quyền Trump, vốn được Stephen Miller – cố vấn an ninh nội địa của tổng thống – và Giám đốc CIA John Ratcliffe ủng hộ trong suốt mùa thu năm 2025.

Trong buổi họp báo ngày 3/1, ông Rubio đã tập trung vào tài nguyên dầu mỏ Venezuela. Ông nói với CBS News rằng ngành dầu mỏ Venezuela – do nhà nước kiểm soát và đang chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ – cần được “tái đầu tư”.

“Rõ ràng là họ không có năng lực để khôi phục ngành này”, ông Rubio nói. “Họ cần vốn đầu tư từ các công ty tư nhân, và những công ty đó chỉ đầu tư khi có những bảo đảm và điều kiện nhất định”.

Những phát biểu của ông Rubio và ông Trump cuối tuần qua cho thấy chính quyền Mỹ có ý định buộc Tổng thống lâm thời Venezuela Rodríguez phải cho phép các công ty dầu mỏ Mỹ đầu tư và hoạt động tại nước này với các điều kiện thuận lợi.

Các tuyên bố này tương đương với việc công khai theo đuổi ngoại giao pháo hạm và quay lại kiểu chính sách đế quốc Mỹ thế kỷ 19 tại Tây Bán cầu – điều từ lâu đã bị chỉ trích rộng rãi ở Mỹ Latinh.

Thượng nghị sĩ Mark Warner – nghị sĩ Dân chủ hàng đầu trong Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ, đã chỉ trích rằng, những nỗ lực kéo dài hàng thập kỷ của Washington nhằm chứng minh rằng nước này không phải là một cường quốc thực dân ở châu Mỹ “giờ đây đã bị xóa sạch” và rằng hành động của ông Trump có thể “khiến cả khu vực quay lưng lại với chúng ta”.

Ông Warner cảnh báo rằng tham vọng thống trị Tây Bán cầu của chính quyền Mỹ – bao gồm việc cưỡng ép bắt giữ các lãnh đạo trong khu vực – có thể thúc đẩy các cường quốc thế giới làm điều tương tự trong những “vùng ảnh hưởng” của họ.

“Nguy cơ là cực kỳ lớn rằng các đối thủ trên toàn cầu sẽ viện dẫn cùng một logic để hành động ngày càng liều lĩnh”, ông nói.

Tuy nhiên, ông Rubio không tỏ ra hối tiếc trước ý tưởng thống trị bán cầu. “Đây là Tây Bán cầu. Đây là nơi chúng ta sinh sống, và chúng ta sẽ không cho phép Tây Bán cầu trở thành căn cứ hoạt động của các đối thủ, đối thủ cạnh tranh hay kẻ thù của Mỹ”, Ngoại trưởng Mỹ phát biểu trên đài NBC.

Trung Quốc hiện là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất trong ngành dầu mỏ Venezuela, và các công ty Trung Quốc mua khoảng 80% lượng dầu xuất khẩu của nước này. Nga cũng có lợi ích trong ngành dầu mỏ Venezuela.

Trong nhiều năm, Chevron là công ty dầu mỏ duy nhất của Mỹ còn hoạt động tại Venezuela, thông qua các liên doanh với công ty dầu khí quốc doanh PDVSA. Chính quyền cựu Tổng thống Biden và nhiệm kỳ hai của ông Trump đã cấp cho Chevron giấy phép hoạt động như một ngoại lệ đối với các lệnh trừng phạt dầu mỏ mà ông Trump áp đặt trong nhiệm kỳ đầu. Trước đây, nhiều công ty Mỹ từng hiện diện mạnh mẽ tại Venezuela nhưng đã rời đi trong các giai đoạn chính phủ tăng cường kiểm soát nhà nước.

Chính quyền Tổng thống Trump cho biết họ hy vọng sẽ làm việc với Tổng thống lâm thời Venezuela Rodríguez, và ông Rubio đã né tránh các câu hỏi về việc vì sao Mỹ không ủng hộ nỗ lực giành quyền lãnh đạo của các nhân vật đối lập chính tại Venezuela.

Ông Rubio cũng cho biết hiện không có kế hoạch trước mắt triển khai quân Mỹ để bắt giữ các quan chức khác của Venezuela.