Lực lượng vũ trang Iran: “Thanh kiếm sắc nhưng thiếu khiên chắn”

Trung Đông vẫn chưa hạ nhiệt khi Mỹ gần như hoàn tất việc triển khai lực lượng, sẵn sàng cho khả năng tiến hành một đòn tấn công thứ hai nhằm vào Iran .

Hệ thống tên lửa phòng không Khordad 15 tiên tiến do Iran sản xuất (Ảnh: FARS).

Câu hỏi đặt ra là liệu Tehran có cơ hội nào để đẩy lùi cuộc tấn công này, và những yếu tố nào sẽ quyết định cục diện?

Lực lượng vũ trang Iran: “Thanh kiếm sắc nhưng thiếu khiên chắn”

Những sự kiện mùa hè năm 2025, với “Cuộc chiến 12 ngày” giữa Iran và liên minh Israel – Mỹ, đã phơi bày rõ ràng cả điểm mạnh và điểm yếu của nước Cộng hòa Hồi giáo . Do không có biên giới đất liền với hai đối thủ chính, Iran chủ yếu dựa vào vũ khí tầm xa như tên lửa đạn đạo , tên lửa hành trình và UAV cảm tử để đáp trả.

Trong cuộc xung đột tháng 6 năm ngoái, Tehran được cho đã phần nào thành công trong việc làm cạn kiệt kho tên lửa phòng không của Israel và Mỹ thông qua các cuộc không kích phối hợp, buộc Tel Aviv dường như phải đồng ý ngừng bắn để bổ sung vũ khí. Tehran cũng có khả năng tấn công Israel và các căn cứ quân sự Mỹ ở Trung Đông bằng UAV và tên lửa.

Tuy nhiên, Cộng hòa Hồi giáo không sở hữu tên lửa đạn đạo liên lục địa hay đầu đạn hạt nhân, khiến nước này không thể vươn tới Mỹ.

Kho vũ khí tên lửa chống hạm của Iran – chủ yếu là bản sao của tên lửa Liên Xô và Trung Quốc – cũng là một mối đe dọa tiềm tàng đối với tàu chiến Mỹ. Thực tế, tên lửa chống hạm mà Tehran cung cấp cho Houthi đã gây ra khó khăn nhất định cho Mỹ trong Chiến tranh Biển Đỏ. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào thông tin mục tiêu bên ngoài, được cho là từ các tàu chở hàng dân sự của Iran, có thể khiến kho vũ khí này trở nên vô dụng nếu không có sự hỗ trợ.

Vấn đề nghiêm trọng nhất của nước này nằm ở khả năng phòng thủ. Trong “Chiến tranh 12 ngày”, máy bay Israel đã tự do hoạt động trên bầu trời Iran, tiến hành các cuộc tấn công tùy ý.

Mặc dù Tehran đã đáp trả bằng tên lửa và UAV, Không quân Israel vẫn giành được ưu thế trên không, dù cách biên giới hơn 1.000km. Điều này là do lực lượng không quân Iran lạc hậu không thể cạnh tranh với máy bay hiện đại của đối phương.

Việc mua máy bay chiến đấu từ Trung Quốc hoặc Nga có thể giúp Iran cải thiện phần nào, nhưng khó tạo ra sự thay đổi triệt để, tương tự với hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa của họ.

Iran, dù là một cường quốc khu vực, vẫn ở một đẳng cấp khác so với Mỹ, một quốc gia mà hầu như không ai có thể đối đầu trực tiếp. Trình độ vượt trội về công nghệ và tổ chức của Quân đội Mỹ đã được chứng minh rõ ràng vào ngày 3/1 tại Venezuela.

Tuy nhiên, Iran không có vũ khí đủ mạnh để răn đe Mỹ và Israel, nên họ ở thế bất lợi.

Nếu Mỹ động binh, Iran có thể đáp trả ra sao?

Câu hỏi đặt ra là Tổng thống Trump liệu có lựa chọn kịch bản can thiệp quân sự đối với Iran lần này. Hãng tin Reuters đưa tin, một nhóm tác chiến tàu sân bay của Hải quân Mỹ do hàng không mẫu hạm USS Abraham Lincoln dẫn đầu đã tiến sát bờ biển Iran. Máy bay chiến thuật của Mỹ, bao gồm cả máy bay tiếp nhiên liệu, đang được triển khai lại đến Trung Đông và đảo Guam.

Theo các nguồn tin quân sự, tính đến ngày 26/1, liên quân Mỹ – Anh – Israel đã tập trung khoảng 482 máy bay chiến đấu các loại, bao gồm F-35, F-15E và EF-2000 Euro Typhoon.

Dưới mặt biển, các tàu ngầm cùng nhiều ống phóng tên lửa đã được đặt trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Năng lực hậu cần cũng được tăng cường tối đa, với hơn 30 chuyến bay vận tải C-17 liên tục đưa hàng nghìn tấn trang bị vào khu vực chỉ trong nửa đầu tháng 1.

Vị trí của các tàu sân bay và khu trục hạm Hải quân Mỹ triển khai gần Iran (Ảnh: Mossad Commentary).

Một diễn biến đáng chú ý khác là việc Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) trực tiếp tới Israel vào ngày 25/1 để tiến hành các cuộc họp kín. Động thái này cho thấy khả năng Washington đang hoàn tất các phương án can thiệp quân sự thực chất, thay vì chỉ giới hạn ở các biện pháp gây sức ép ngoại giao, tâm lý, hay kinh tế.

Dấu hiệu đáng chú ý đầu tiên xuất hiện vào cuối tháng 1, khi Mỹ âm thầm triển khai một khí tài cực kỳ hiếm hoi: máy bay tác chiến điện tử EA-37B, hạ cánh tại căn cứ Ramstein (Đức).

Đây không phải là loại phương tiện được đưa ra để phô diễn sức mạnh. Số lượng EA-37B hiện nay rất hạn chế, thậm chí còn hiếm hơn cả máy bay ném bom tàng hình B-2. Việc loại khí tài này xuất hiện thường chỉ gắn liền với những kịch bản tác chiến ở cấp độ cao, nhằm vô hiệu hóa toàn bộ năng lực tác chiến của đối phương.

EA-37B không mang theo vũ khí thông thường để tạo ra các đòn đánh hủy diệt trực tiếp. Thay vào đó, nó là công cụ chủ lực trong chiến tranh điện tử hiện đại. Với các cụm ăng-ten công suất lớn bố trí dọc thân máy bay, EA-37B có khả năng gây nhiễu mạnh, làm tê liệt radar, cắt đứt thông tin liên lạc, thậm chí xâm nhập và phát lệnh giả vào hệ thống chỉ huy – kiểm soát của đối phương.

Nói cách khác, đây là loại vũ khí không nhằm vào hạ tầng vật lý, mà trực tiếp tấn công vào “trung tâm thần kinh” của một quốc gia.

Trong kịch bản EA-37B tham chiến, các hệ thống phòng không như S-300 – vốn được Tehran coi là trụ cột phòng thủ – có nguy cơ bị vô hiệu hóa ngay từ những giờ đầu tiên của xung đột.

Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước mở màn. Phía sau là một cấu trúc lực lượng quy mô lớn đang được triển khai, với nhóm tác chiến tàu sân bay, trong đó có USS Abraham Lincoln và dường như là sắp được bổ sung thêm hàng không mẫu hạm USS George H. W. Bush, giữ vai trò trung tâm.

Việc Mỹ đưa máy bay EA-37B vào bàn cờ chiến lược cho thấy Washington không có ý định sa lầy trong một cuộc xung đột tiêu hao kéo dài. Mục tiêu rõ ràng là tiến hành các đòn đánh nhanh, tập trung vào việc triệt tiêu hệ thống chỉ huy – kiểm soát, khiến đối phương rơi vào trạng thái tê liệt trước khi có thể tổ chức phản ứng hiệu quả.

Đây không còn là những va chạm cục bộ, mà là một ván cờ mang tính quyết định, có khả năng tái định hình trật tự an ninh Trung Đông trong nhiều thập kỷ, thậm chí lâu hơn.

Trong khi đó, đồng minh thân cận của Mỹ ở Trung Đông là Israel, đã triển khai thêm các hệ thống phòng không, bao gồm cả Hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD). Những nhân sự không quan trọng đã được sơ tán khỏi các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực.

Câu hỏi đặt ra là người đứng đầu Nhà Trắng sẽ quyết định phương án can thiệp nào?

Phương án thứ nhất là phát động một cuộc tấn công “kiểm chứng” tiếp theo nhằm vào các địa điểm chương trình tên lửa và hạt nhân của Iran, thể hiện sức mạnh quân sự và hùng hồn báo cáo với cử tri Mỹ rằng họ đã thành công trong mục tiêu “phi quân sự hóa” và “phi hạt nhân hóa” đối thủ Iran.

Phương án thứ hai là tiến hành chiến dịch loại bỏ giới lãnh đạo quân sự, chính trị và tinh thần hàng đầu của Iran, bằng một loạt các cuộc tấn công chính xác, dựa vào một số “con ngựa thành Troy”.

Phương án thứ ba là giúp tổ chức một cuộc nổi dậy vũ trang trong khu vực biên giới Iran với Iraq, bằng cách ủng hộ một nhân vật đối lập nào đó.

Cuối cùng, Nhà Trắng có thể chọn cách “gây hỗn loạn” toàn bộ Trung Đông bằng cách loại bỏ toàn bộ giới tinh hoa cầm quyền ở Tehran, đồng thời phá hủy cơ sở hạ tầng dầu khí của Iran, làm trầm trọng thêm các vấn đề kinh tế xã hội , khơi lại các cuộc tuần hành quy mô lớn và cuối cùng là chia cắt Iran.

Câu hỏi then chốt còn lại là liệu Tehran có còn trong tay những quân bài chiến lược đủ sức xoay chuyển cục diện, hay mọi diễn biến đang dần tiến tới một hồi kết khó tránh khỏi.

Nhìn chung, trong bối cảnh địa chính trị hiện nay, an ninh chiến lược của Iran khó có thể đảm bảo an ninh của họ, ngoài việc cứng rắn tuyên bố sẵn sàng đương đầu trả đũa Mỹ và Israel.

Tất nhiên, phương án khả dĩ nhất với Tehran là đàm phán với Washington về một thoả thuận hạt nhân. Và trên thực tế, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm 2/2 đã chỉ thị bắt đầu đàm phán hạt nhân với Mỹ sau khi Tổng thống Trump bày tỏ hy vọng đạt thỏa thuận để tránh hành động quân sự.