Lô Lô Chải: Bài học bảo tồn từ các di sản làng cổ nổi tiếng châu Á

Khám phá cách Shirakawago, Bukchon Hanok và Hoành Thôn bảo tồn bản sắc truyền thống giữa nhịp sống hiện đại, gợi mở hướng đi bền vững cho du lịch Hà Giang.

Việc xây dựng ngôi nhà hai tầng bằng khung bê tông tại Lô Lô Chải, Tuyên Quang (Hà Giang cũ) cuối năm 2025 đã làm dấy lên những cuộc thảo luận về ranh giới giữa bảo tồn và hiện đại hóa. Được vinh danh là Làng du lịch tốt nhất thế giới vào tháng 10/2025, Lô Lô Chải đang đứng trước thách thức giữ gìn kiến trúc trình tường đất đặc trưng giữa áp lực thay đổi để nâng cao chất lượng sống.

Nhật Bản: Hiện đại hóa bên trong lớp vỏ truyền thống tại Shirakawago

Làng Shirakawago (tỉnh Gifu) nổi tiếng với kiến trúc gassho-zukuri có mái tranh dốc đứng như đôi bàn tay chắp lại. Để giải quyết mâu thuẫn giữa tiện nghi và bảo tồn, chính quyền Nhật Bản cho phép gia cố kết cấu thép, lắp đặt hệ thống phòng cháy và điện nước hiện đại phía sau lớp vỏ vật liệu tự nhiên.

Đặc biệt, phong trào cộng đồng Machizukuri được triển khai mạnh mẽ, giúp người dân chia sẻ chi phí tu bổ đắt đỏ. Cách làm này không chỉ đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy mà còn giúp ngôi làng Di sản Thế giới này thích nghi hoàn hảo với nhu cầu sinh hoạt của cư dân trong thế kỷ 21.

Hàn Quốc: Giới nghiêm du lịch và hỗ trợ tài chính tại Bukchon Hanok

Nằm ngay trung tâm Seoul, làng Bukchon Hanok với lịch sử hơn 600 năm đã áp dụng những quy tắc quản lý nghiêm ngặt. Mặt tiền các ngôi nhà Hanok phải giữ nguyên tỷ lệ truyền thống, nhưng nội thất được phép trang bị hệ thống sưởi điện, cách âm và nhà vệ sinh khép kín.

Để bảo vệ đời sống riêng tư của người dân, từ tháng 3/2025, làng áp dụng giờ giới nghiêm từ 17h đến 10h sáng hôm sau. Du khách vi phạm có thể bị phạt tới 100.000 won (khoảng 72 USD). Bên cạnh đó, chính quyền Seoul cũng cung cấp các khoản trợ cấp không hoàn lại và cho vay không lãi suất để hỗ trợ người dân sửa chữa nhà cổ.

Du khách tham quan làng cổ Bukchon Hanok. Ảnh: Reuters

Mô hình này giúp Bukchon không bị biến thành một bảo tàng tĩnh lặng mà vẫn là một không gian sống hiện đại, thúc đẩy kinh tế từ dịch vụ lưu trú hanok và các hoạt động văn hóa bản địa.

Trung Quốc: Phân vùng bảo tồn và quỹ lợi ích cộng đồng

Tại An Huy, hai ngôi làng cổ Hoành Thôn và Tây Đệ đã giải quyết áp lực du lịch bằng chiến lược phân vùng rõ rệt theo tiêu chuẩn UNESCO. Vùng lõi yêu cầu bảo tồn nguyên trạng vật liệu truyền thống, trong khi vùng đệm được phép phát triển hạ tầng hiện đại như khách sạn, bãi đỗ xe và hệ thống xử lý nước thải.

Đáng chú ý, chính quyền tỉnh An Huy trích một phần doanh thu từ vé tham quan để lập quỹ bảo tồn. Số tiền này được dùng để hỗ trợ người dân sửa chữa nhà cửa và cải thiện hệ thống an toàn cháy nổ. Khi cư dân thấy rõ lợi ích kinh tế từ việc làm homestay và bán nông sản, họ sẽ có động lực tự giác bảo vệ cảnh quan và chống xây dựng trái phép.

Làng Hoành Thôn nhìn từ trên cao. Ảnh: traveliszen

Hai nguyên tắc vàng trong bảo tồn di sản

Từ kinh nghiệm của các nước láng giềng, có thể thấy tính chân thực (authenticity) và tính toàn vẹn (integrity) là hai yếu tố then chốt. Tính chân thực đòi hỏi sự trung thành với thiết kế và vật liệu nguyên bản, trong khi tính toàn vẹn yêu cầu bảo vệ tổng thể cảnh quan không bị đứt gãy bởi các công trình hiện đại lạc lõng.

Nhìn chung, việc cho phép hiện đại hóa nội thất để đảm bảo tiện nghi cho người dân, kết hợp với các cơ chế tài chính chia sẻ lợi ích từ du lịch, chính là chìa khóa để những ngôi làng cổ như Lô Lô Chải có thể tồn tại và phát triển bền vững trong tương lai.