Làng chế tác nhạc cụ dân tộc Đào Xá, Hà Nội

Cả trăm năm qua, làng Đào Xá, (huyện Ứng Hòa, Hà Nội) từng nổi tiếng là nơi chế tác ra các loại nhạc cụ dân tộc nhưng làng nghề này đang gần như mai một.

Số người làm nghề chỉ còn đếm trên đầu ngón tay.

Thang ngũ âm lên trầm xuống bổng, thì nghề làm đàn cũng chẳng kém những giai đoạn thăng trầm.

Dù là đất làng nghề nhưng hiện lớp trẻ làng Đào Xá không mấy ai theo nghề bởi sản phẩm làm ra không có nơi tiêu thụ, giá cả thấp. Hơn nữa, mỗi cây đàn trung bình mất từ 2-3 ngày để hoàn thiện, có khi lâu hơn. Tuy nhiên, để làm ra được một cây đàn đạt chuẩn, người thợ phải trải qua nhiều năm học nghề khá vất vả.

Người làng Đào Xá thường gọi vui nghề của mình là “nghề rỗng ruột” bởi các loại nhạc cụ đều phải rỗng ruột bên trong. Hơn nữa, nghề chỉ đủ ăn chứ không thể làm giàu.

Hiện trong làng chỉ còn duy nhất gia đình anh Đào Văn Tuấn – con trai của nghệ nhân ưu tú Đào Xuân Soạn cùng 4 người thợ vẫn ngày đêm miệt mài chế tác các loại đàn cổ truyền của dân tộc: đàn tranh, đàn bầu, tam thập lục, đàn đáy, tỳ bà…

Theo quan niệm xưa “Thành trắc mặt vông” cho nên gỗ tốt nhất làm đàn là gỗ trắc, gỗ vông.

Nguyên liệu chủ yếu để làm đàn là gỗ trắc và gỗ vông. Từ khâu chọn gỗ, ra gỗ, phơi gỗ cho đến công đoạn chắp, ghép, bịt da trăn, đánh bóng, trau chuốt, khảm trai và hoàn thiện, tất cả đều được làm theo phương pháp thủ công đúng với kỹ thuật truyền thống.

Chỉ cần một lỗi kỹ thuật nhỏ cũng có thể không đáp ứng được nhu cầu của khách hàng.

Những người làm nghề đơn thuần dựa từ kỹ thuật thẩm âm do cha ông truyền lại để làm ra những loại đàn mang những âm sắc khác nhau. “Âm thanh đàn Đào Xá cũng khác biệt, người miền Bắc thiên về chèo văn âm thanh sẽ trầm để phù hợp với giọng ca người Bắc, còn người miền Nam thiên về cải lương nên âm thanh của đàn thanh thoát, trong trẻo”, anh Tuấn chia sẻ.

Máy móc hỗ trợ một số công đoạn nhưng cơ bản người thợ vẫn phải làm thủ công từ vào khuôn làm hộp đàn, ghép cần, làm phím, lên dây…

Được biết, nhạc cụ dân tộc Việt Nam được xây dựng trên hệ thống bát âm khác với các nước khác. Việc giữ gìn được những thanh âm này cũng là một cách thức bảo tồn thứ âm giai đặc trưng nghìn năm của dân tộc.