Lan tỏa tư duy kiến trúc xanh từ giá trị bản địa

Giữa nhịp đô thị hóa ngày càng nhanh, nhiều công trình kiến trúc tại Việt Nam đang lựa chọn hướng đi thích ứng với điều kiện khí hậu bản địa, vật liệu địa phương và không gian sống giàu tính kết nối.

Từ nhà phố nhiều thế hệ ở Hà Nội đến những ngôi nhà miền Tây hay các dự án hồi sinh làng chài ven biển, kiến trúc xanh đang được mở rộng theo hướng gần gũi hơn với con người và văn hóa bản địa.

Tìm lại “khoảng thở” trong không gian sống đô thị

Nằm trên diện tích xây dựng chỉ 76m2 tại xã Phù Đổng (trước là thị trấn Yên Viên, huyện Gia Lâm), “Nhà ở Yên Viên” của đơn vị thiết kế “Dang and Partners” là một trong những công trình cho thấy rõ xu hướng đưa thiên nhiên và giá trị truyền thống trở lại nhà phố hiện đại.

Công trình “Nhà ở Yên Viên” của đơn vị thiết kế “Dang and Partners”.

Trong bối cảnh đô thị ngày càng chật chội, ngôi nhà được thiết kế cho 3 thế hệ cùng sinh sống nhưng vẫn tạo được sự thông thoáng và kết nối giữa các thành viên. Thay vì tổ chức theo kiểu chia tầng khép kín quen thuộc, nhóm thiết kế lựa chọn cách đan xen khoảng xanh, giếng trời và các lớp không gian mở để tạo cảm giác nhẹ nhàng hơn cho sinh hoạt hàng ngày.

Điểm đáng chú ý của công trình nằm ở việc đưa không gian thờ cúng vào vị trí trung tâm như một “lõi” tinh thần của gia đình. Những khoảng chuyển tiếp giữa phòng khách, bếp, khu sinh hoạt và nơi thờ tự được xử lý mềm mại, gợi lại phần nào tinh thần của nhà ba gian truyền thống Bắc Bộ.

Các vật liệu mang sắc thái mộc như gạch chịu lửa, gam màu be sáng hay lớp mặt đứng thông gió giúp công trình giảm bức xạ nhiệt và tạo cảm giác yên tĩnh giữa môi trường đô thị đông đúc. Những khoảng vườn nhỏ xen giữa các lớp công năng cũng trở thành “khoảng thở” giúp ngôi nhà bớt bí bách hơn.

Không quá cầu kỳ về hình thức, nhưng công trình cho thấy cách nhiều kiến trúc sư trẻ đang quan tâm hơn tới chất lượng sống và chiều sâu tinh thần thay vì chạy theo sự phô diễn thị giác.

Công trình “GA.O House” của đơn vị thiết kế “85 Design”.

Tư duy ấy cũng hiện diện trong công trình “GA.O House” của đơn vị thiết kế “85 Design”. Công trình sử dụng kết cấu thép tiền chế, hệ thống điện mặt trời và giải pháp thu gom nước mưa nhằm giảm tác động tới môi trường. Tuy nhiên, điều tạo nên dấu ấn của công trình lại nằm ở cách tổ chức không gian sống gần với thiên nhiên.

“GA.O House” được trang bị hệ thống điện mặt trời với công suất khoảng 11.000 kWh/năm, kết hợp cùng công nghệ quản lý điện thông minh, giúp giám sát và tối ưu hóa việc tiêu thụ năng lượng theo thời gian thực. Khoảng sân vườn, hồ cá, cây xanh và mặt nước được đưa vào xuyên suốt công trình để tăng đối lưu không khí và giảm nhiệt tự nhiên. Những tảng đá thu hồi từ quá trình làm móng tiếp tục được tái sử dụng cho cảnh quan và nội thất, tạo nên cảm giác mộc mạc nhưng vẫn hiện đại.

Ở công trình “RB House của Songa Studio”, câu chuyện “xanh” lại được đặt trong bối cảnh đô thị kết hợp nhà ở và thương mại. Để xử lý hướng tây nhiều nắng nóng, công trình sử dụng các khoảng vườn mái, ban công cây xanh và hệ mặt đứng giúp giảm hấp thụ nhiệt.

Công trình “RB House của Songa Studio” sử dụng các khoảng vườn mái, ban công cây xanh và hệ mặt đứng giúp giảm hấp thụ nhiệt.

Điểm đặc biệt của công trình nằm ở việc đưa hình ảnh nông thôn Việt Nam vào không gian sống hiện đại. Những khoảng vườn nhỏ, ao cá, vật liệu gỗ tự nhiên hay không gian phòng thờ giúp công trình giữ được cảm giác yên bình giữa nhịp sống đô thị.

Theo giới chuyên môn, nhiều công trình nhà ở hiện nay không còn xem yếu tố xanh chỉ là việc bổ sung cây cối hay công nghệ tiết kiệm năng lượng, mà hướng tới tạo dựng môi trường sống giúp con người cân bằng hơn về tinh thần.

Khi bản sắc địa phương trở thành nguồn cảm hứng mới

Không chỉ ở đô thị, nhiều công trình tại các địa phương cũng đang cho thấy sự trở lại của tư duy kiến trúc gắn với khí hậu và văn hóa bản địa.

Tại Bến Tre, “Casa Blanca Garden” của đơn vị thiết kế “H.2 Workshop” gây chú ý với hình ảnh mái ngói đỏ, hàng hiên dài và khoảng sân rộng mang đậm tinh thần nhà vườn Nam Bộ. Không gian mở giúp ngôi nhà luôn đón được gió và ánh sáng tự nhiên, trong khi vật liệu gỗ, gạch tái sử dụng và cây xanh tạo nên cảm giác gần gũi, thư thái.

“Casa Blanca Garden” của đơn vị thiết kế “H.2 Workshop”.

Kiến trúc sư Trần Văn Huynh cho rằng, nhiều bài học từ kiến trúc truyền thống Việt Nam vẫn còn nguyên giá trị trong điều kiện khí hậu hiện nay. Theo ông, một mái hiên rộng hay nếp mái thấp tưởng chừng rất giản dị nhưng lại là lời giải hiệu quả cho nắng nóng và mưa nhiều của vùng nhiệt đới.

Tinh thần nhiệt đới cũng xuất hiện trong “Tiểu Phương Villa” của “Kavila Architecture” tại Đà Nẵng. Công trình sử dụng hệ mái dốc lớn, vật liệu gỗ tự nhiên và nhiều khoảng mở hướng ra không gian xanh để tạo cảm giác mát mẻ và yên tĩnh.

Công trình “Tiểu Phương Villa” của đơn vị thiết kế “Kavila Architecture”.

Kiến trúc sư Trịnh Thái Hoàng chia sẻ rằng bài toán lớn nhất của công trình là làm sao để ba thế hệ cùng chung sống hài hòa dưới một mái nhà. Vì vậy, nhóm thiết kế lựa chọn cách chia công trình thành hai khối riêng biệt để vừa đảm bảo sự riêng tư vừa duy trì kết nối gia đình. Theo ông, vẻ đẹp của kiến trúc không chỉ nằm ở hình thức mà còn ở khả năng thấu hiểu nếp sinh hoạt và cảm xúc của con người.

Trong khi đó, “Sun Village Phú Yên” của “ANZ Design & Construction” lại mang đến một cách tiếp cận khác khi hồi sinh cụm nhà cũ tại một làng chài ven biển. Sáu ngôi nhà được cải tạo bằng cách giữ lại mái ngói, tường cũ, hàng rào đá và kết hợp với vật liệu địa phương như đá bazan, gỗ tái chế hay đất sét tự nhiên.

Những khoảng sân, giếng trời và khu trưng bày gốm truyền thống khiến công trình giống như một không gian lưu giữ ký ức làng quê hơn là một điểm nghỉ dưỡng đơn thuần.

Kiến trúc sư Nguyễn Thanh Bảo Vương cho biết, điều ông mong muốn không phải tạo ra nơi để “check-in” mà là không gian giúp con người cảm nhận lại những điều quen thuộc đang dần biến mất trong đời sống hiện đại. Phát triển không có nghĩa là xóa bỏ quá khứ, bởi chính những giá trị cũ mới tạo nên chiều sâu và bản sắc cho kiến trúc đương đại.

Từ những công trình nhà phố ở Hà Nội đến các dự án ven biển hay miền sông nước, có thể thấy kiến trúc xanh tại Việt Nam đang được hiểu theo nghĩa rộng hơn. Đó không chỉ là câu chuyện của vật liệu hay công nghệ, mà còn là cách giữ lại ký ức sống, văn hóa bản địa và cảm giác an yên trong không gian ở.