Kịch bản Nga – Ukraine chấm dứt xung đột trong năm 2026

Các chuyên gia đã đưa ra nhận định về khả năng chấm dứt xung đột Nga – Ukraine vào năm 2026, trong khi các cuộc đàm phán tiếp tục diễn ra.

Các binh sĩ chuẩn bị máy bay không người lái trước khi triển khai tới các vị trí của quân đội Nga gần tiền tuyến Pokrovsk ở vùng Donetsk (Ảnh: Reuters).

Vấn đề khó đàm phán nhất

Trong thông điệp năm mới 2026, cả Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đều đưa ra những tuyên bố khác nhau về cuộc xung đột kéo dài 4 năm qua.

Tổng thống Putin tuyên bố Nga “sẽ giành chiến thắng” ở Ukraine. Trong khi đó, Tổng thống Zelensky nói rằng thỏa thuận hòa bình đã hoàn tất “90%”, nhưng 10% còn lại sẽ rất khó khăn và mang tính quyết định và Kiev không muốn đạt thỏa thuận này “bằng mọi giá”.

Nhà lãnh đạo Ukraine khẳng định, ông sẽ chỉ ký một “thỏa thuận mạnh mẽ” và sẽ không đồng ý với một thỏa thuận làm suy yếu đất nước hoặc chỉ đơn thuần trì hoãn cuộc chiến.

Trong cuộc phỏng vấn hôm 11/2, Tổng thống Zelensky cho rằng Ukraine và Nga có thể đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào mùa hè năm nay, nhưng điều này đòi hỏi áp lực từ phía Mỹ.

“Việc chấm dứt giao tranh vào mùa hè có khả thi hay không không chỉ phụ thuộc vào Ukraine mà còn phụ thuộc vào Mỹ, quốc gia phải gây áp lực lên Nga. Nếu có thiện chí không chỉ từ phía chúng tôi mà cả từ phía đối phương, thì chúng ta có thể chấm dứt giao tranh vào mùa hè”, ông Zelensky nói.

Tổng thống Ukraine cũng nêu các bước cần thực hiện trước khi đạt được lệnh ngừng bắn với Nga, bao gồm: ký kết văn kiện với Mỹ đảm bảo an ninh cho Ukraine; ký kết Kế hoạch Thịnh vượng Ukraine nhằm định hướng kế hoạch phục hồi sau xung đột, với sự tham gia của cả Mỹ và Liên minh châu Âu; thỏa thuận về một kế hoạch hòa bình 20 điểm, đặc biệt là về quy chế tương lai của vùng Donetsk; đưa kế hoạch hòa bình ra trưng cầu dân ý.

“Tôi tin rằng tất cả những điều này có thể đạt được vào mùa hè”, ông Zelensky nhận định.

Trước đó, ông Zelensky cho biết Mỹ đặt mục tiêu chấm dứt xung đột Ukraine vào tháng 6 năm nay và đang xây dựng lịch trình đàm phán. Ông cũng lưu ý rằng Mỹ đang xem xét khả năng ký kết tất cả các thỏa thuận quan trọng cùng một lúc, bao gồm các đảm bảo an ninh.

Ông Zelensky nói rằng các cuộc đàm phán sẽ tập trung cụ thể vào vấn đề lãnh thổ, vì đây là vấn đề khó khăn nhất.

Trong chương trình nghị sự có đề xuất của Mỹ về việc thiết lập một khu kinh tế tự do ở vùng Donbass (gồm Donetsk và Lugansk). Phương án này chưa nhận được sự đồng thuận hoàn toàn từ cả Ukraine và Nga. Nga tiếp tục khẳng định Ukraine phải nhượng lại toàn bộ quyền kiểm soát vùng Donetsk ở miền Đông, nhưng Ukraine tuyên bố không bao giờ đồng ý với điều này.

Nga hiện kiểm soát khoảng 20% ​​lãnh thổ Ukraine. Năm 2022, Nga tuyên bố sáp nhập 4 khu vực ở Ukraine gồm Donetsk, Lugansk, Kherson và Zaporizhia, mặc dù không kiểm soát hoàn toàn các khu vực này.

Bản đồ các khu vực ở Ukraine mà Nga đã tuyên bố sáp nhập (Ảnh: Aljazeera).

Các kịch bản khả thi

Ihor Romanenko, cựu phó tổng tham mưu trưởng lực lượng vũ trang Ukraine, nhận định kịch bản khả thi duy nhất có thể đạt được là một “thỏa thuận ngừng bắn” tạm thời, thay vì chấm dứt hoàn toàn cuộc xung đột.

“Với một nước láng giềng mạnh như Nga, không thể hy vọng vào việc chiến tranh kết thúc hoàn toàn. Sẽ không có hòa bình với Nga cho đến khi chúng tôi giành lại các vùng đất dọc theo đường biên giới vào năm 1991 của Ukraine”, tướng Romanenko nói với hãng tin Al Jazeera.

Theo ông Romanenko, nếu Moscow vi phạm thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, Kiev sẽ phải “ngăn chặn quân Nga ngay trên tiền tuyến” bằng cách tăng cường đáng kể tiềm lực quân sự của mình.

Ông cho rằng Ukraine cần tiến hành tổng động viên, đồng thời đẩy mạnh hơn nữa việc sản xuất vũ khí trong nước, ưu tiên các nhu cầu thời chiến trong các quyết định kinh tế và ban hành thiết quân luật nghiêm ngặt hơn.

Năm 2025, ngành công nghiệp quốc phòng của Ukraine đã đáp ứng 40% nhu cầu của lực lượng vũ trang, đánh dấu sự gia tăng đáng kể so với mức 15-20% vào năm 2022. Các đồng minh phương Tây cung cấp 60% còn lại và ông Romanenko cho rằng các gói viện trợ tiếp theo của phương Tây cần phải “quyết đoán và nhanh chóng” hơn.

Volodymyr Fesenko, giám đốc viện nghiên cứu Penta có trụ sở tại Kiev, nhận định một “cơ hội” để ký kết thỏa thuận hòa bình có thể xuất hiện vào nửa cuối năm 2026, nếu Nga không thể phá vỡ chiến tuyến của Ukraine và tiến quân nhanh chóng, đồng thời nhận ra rằng Kiev có thể chịu đựng được một cuộc chiến tiêu hao.

“Mọi thứ sẽ phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng chấp thuận tổn thất của Điện Kremlin và cá nhân (Tổng thống Nga Vladimir) Putin”, ông Fesenko nói.

Nhưng theo chuyên gia Fesenko, ngay cả khi Tổng thống Putin chấp thuận ngừng bắn, vẫn sẽ mất nhiều tháng để hoàn thiện và “kết nối” các phiên bản thỏa thuận hòa bình do các bên đưa ra.

Chuyên gia cho rằng Ukraine có thể phải nhượng bộ trước các yêu cầu về việc từ bỏ những khu vực mà lực lượng Kiev còn kiểm soát ở Donetsk, bao gồm một số thành phố và thị trấn được phòng thủ kiên cố, để đổi lấy việc Nga rút quân khỏi 3 khu vực phía đông và phía bắc Ukraine, nếu không, chiến tranh sẽ kéo dài đến năm 2027.

Phái đoàn Mỹ và Nga đàm phán ở Ả rập Xê út năm 2025 (Ảnh: Anadolu).

Các nhà phân tích nhận định, cũng có những yếu tố toàn cầu lớn hơn ảnh hưởng đến khả năng kết thúc cuộc xung đột Ukraine.

Theo nhà phân tích Ihar Tyshkevich ở Kiev, vào năm 2026, trật tự thế giới sẽ tiếp tục xoay chuyển khi vai trò của phương Tây sẽ thay đổi do Mỹ rút khỏi các thể chế toàn cầu. Một thế giới “đa cực” đang nổi lên khi Trung Quốc tăng cường ảnh hưởng toàn cầu và châu Á, nhưng vẫn chưa thể hoàn toàn thách thức sự thống trị của Washington.

Quá trình này có nguy cơ dẫn đến sự “xói mòn” luật pháp quốc tế, ảnh hưởng đến lập trường của Ukraine, theo ông Tyshkevich.

Ông Tyshkevich dự đoán, kịch bản xấu nhất đối với Ukraine là “kịch bản Phần Lan”, ngụ ý đến cuộc chiến Phần Lan – Liên Xô năm 1939, khi Moscow cố gắng khôi phục lãnh thổ trước đây.

Trong trường hợp của Ukraine, “kịch bản Phần Lan” sẽ đồng nghĩa với việc Kiev phải công nhận các vùng lãnh thổ mà Moscow đang kiểm soát là một phần lãnh thổ của Nga.

Ông Tyshkevych cũng đề cập đến một kịch bản khả thi khác là “kịch bản Gruzia”, ​​ngụ ý đến cuộc chiến năm 2008 giữa Nga và Gruzia, khi Moscow đánh bại lực lượng Gruzia và “công nhận” nền độc lập đối với hai vùng ly khai gồm Nam Ossetia và Abkhazia.

Đối với Ukraine, “kịch bản Gruzia” có nghĩa là Kiev sẽ không còn kiểm soát các khu vực mà Nga đang kiểm soát, ngay cả khi Kiev từ chối công nhận các vùng lãnh thổ đó thuộc về Nga.

Ông Tyshkevych chỉ ra kịch bản thứ ba, mang tính “tạm thời”, có nghĩa là xung đột bị đóng băng ở giới tuyến hiện tại và các cuộc đàm phán tiếp tục diễn ra.

Nikolay Mitrokhin, nhà nghiên cứu thuộc Đại học Bremen của Đức, cho rằng chỉ có một kịch bản duy nhất để chấm dứt xung đột Ukraine. Đó là Ukraine sẽ bị “đẩy ra” khỏi 1/5 vùng Donetsk phía đông nam còn lại, hoặc sẽ phải tự nguyện rút lui và chấp nhận mất 90% vùng Zaporizhia lân cận và 15% vùng Dnipropetrovsk mà Nga đang kiểm soát.

Ông Mitrokhin dự đoán, áp lực từ phương Tây thông qua các biện pháp trừng phạt với Nga vẫn còn “yếu”, vì quá nhiều quốc gia muốn né tránh các biện pháp trừng phạt và giao thương với Moscow, nên Điện Kremlin có đủ nguồn lực để tiếp tục chiến dịch quân sự ở Ukraine ít nhất thêm 2 năm nữa.

Ngược lại, Ukraine có đủ nguồn lực để kháng cự, nhưng chính phủ nước này không có khả năng huy động đủ nhân lực, theo ông Mitrokhin. Kết quả là, lực lượng Ukraine đang dần rút lui ở các hướng trọng yếu vì các bên trung gian như phương Tây không thể thuyết phục Nga ngừng chiến.

“Tuy nhiên, vẫn có khả năng Tổng thống Mỹ Donald Trump và chính quyền của ông sẽ buộc Tổng thống Zelensky phải từ bỏ Donetsk hoặc tổ chức một cuộc bầu cử (tổng thống) trong thời chiến và thực sự thay đổi đội ngũ lãnh đạo Ukraine”, ông Mitrokhin nhận định.

Trong khi đó, nhiều người dân Ukraine ngày càng mệt mỏi với chiến tranh, các cuộc pháo kích của Nga, tình trạng mất điện và suy thoái kinh tế.

“Donetsk là nguồn gốc cho mọi vấn đề của chúng ta. Hãy để Nga kiểm soát khu vực này và trả hàng chục tỷ USD để khôi phục lại nơi đó”, Taras Tymoshchuk, cựu chuyên gia kinh tế, cho biết.

“Tôi muốn thức dậy vì tiếng chim hót, chứ không phải vì tiếng máy bay không người lái và tên lửa của Nga”, ông Tymoshchuk nhấn mạnh.