“Kế hoạch” khó khả thi của chính quyền Mỹ
Mỹ đang hối thúc các đồng minh trong kế hoạch tịch thu tài sản của chính phủ Nga chuyển sang tài trợ cho Ukraine.
Đây là một hành động có thể làm leo thang căng thẳng, đồng thời ẩn chứa nhiều rủi ro cho hệ thống luật pháp quốc tế.
Tái khởi động kế hoạch
Sau khi xung đột giữa Nga và Ukraine bùng phát vào tháng 2/2022, Mỹ, EU và Nhật Bản đã phong tỏa tài sản của Nga tại các quốc gia này. Việc phân loại và phong tỏa tài sản Nga được tiến hành nhanh chóng và chia thành 2 loại chính:
- Tài sản tư nhân do các cá nhân và công ty nắm giữ, trị giá khoảng 20 tỷ USD, bao gồm du thuyền, trực thăng, bất động sản, tranh và các tác phẩm nghệ thuật.
- Tài sản công do các tổ chức nhà nước nắm giữ, cụ thể là 300 tỷ USD dự trữ quốc tế thuộc sở hữu của Ngân hàng Trung ương Nga. Trong số tài sản này, ngoại trừ khoảng 5 tỷ USD được gửi tại Mỹ thì phần lớn nằm tại các nước châu Âu như Đức, Pháp và Thụy Sĩ.
Tổng thống Ukraine Volodymyr ZeLensky trong cuộc gặp Tổng thống Mỹ Joe Biden tại Nhà Trắng.
Phần lớn trong số những tài sản tư nhân của các tài phiệt Nga ở châu Âu đã bị”tịch thu”theo cách này hoặc cách khác. Trong đó, nổi tiếng nhất là vụ Chính phủ Anh thu hồi quyền sở hữu câu lạc bộ bóng đá Chelsea của tỷ phú Abramovich bằng cách ép buộc ông này bán CLB đã sở hữu từ năm 2004 cho đối tác người Mỹ và dùng toàn bộ số t.iền 4,25 tỷ bảng bán được góp cho quỹ ủng hộ n.ạn n.hân của cuộc xung đột. Số t.iền ông Abramovich bị thu hồi trong vụ việc trên là lớn nhất nhưng lại là vụ việc dễ dàng nhất vì vị tỷ phú này khá “hợp tác” với Chính phủ Anh bằng việc chủ động bán tài sản của mình và góp quỹ. Còn công cuộc thu hồi tài sản cá nhân của các tỷ phú Nga lại phức tạp hơn và diễn ra “lòng vòng”. Pháp luật của các nước châu Âu đều không có điều khoản quy định rõ việc cho phép chính phủ tịch thu tài sản cá nhân cho những “mục đích chính trị”. Vì thế, dù xác định một danh sách các tỷ phú Nga có mối quan hệ thân thiết với chính quyền của ông Putin có tài sản ở nước mình nhưng các nước châu Âu cũng phải vận dụng nhiều biện pháp khác nhau để tịch thu được số t.iền của họ.
Theo đó, các nước châu Âu đã sử dụng bản án hình sự hoặc liên kết tội phạm liên quan đến chủ sở hữu để thu hồi và bán tài sản. Tội phạm có tổ chức, rửa t.iền, tham nhũng, tội phạm mạng, buôn bán m.a t.úy và k.hủng b.ố là một số hành vi phạm tội được sử dụng làm cơ sở để biện minh cho việc tịch thu. Ủy ban châu Âu (EC) sau đó đã mở rộng danh sách này để bao gồm nhiều tội phạm hơn, chẳng hạn như buôn lậu người di cư, buôn bán vũ khí, vi phạm bản quyền sản phẩm và quan trọng nhất là vi phạm các lệnh trừng phạt của EU.
Trong thời gian đầu, việc tiến hành tịch thu tài sản của các cá nhân người Nga tại nước ngoài chủ yếu diễn ra ở châu Âu bởi Chính phủ Mỹ cũng gặp vướng mắc pháp lý trong việc tiến hành tịch thu tài sản này. Tại một cuộc họp báo ở Đức hồi tháng 5/2022, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen đã từ chối khẳng định khả năng Mỹ tham gia các nỗ lực tịch thu tài sản của Nga và chuyển cho Ukraine. Mãi đến tháng 5/2023, Bộ Tư pháp Mỹ mới tiến hành đợt chuyển giao đầu tiên tài sản của Nga vào quỹ tái thiết Ukraine. Ở thời điểm đó, Bộ Tư pháp Mỹ đã tịch thu hàng triệu USD từ tài khoản tại một tổ chức tài chính Mỹ thuộc về nhà tài phiệt Konstantin Malofeyev vì cáo buộc ông này vi phạm lệnh trừng phạt áp đặt lên Nga sau chiến dịch quân sự đặc biệt của chính quyền Moscow vì cho rằng người này đã cung cấp tài chính cho người Nga thúc đẩy chủ nghĩa ly khai ở Crimea. Con số này vẫn là rất nhỏ so với tổng tài sản của các tỷ phú Nga gửi ở Mỹ. Điều đó cho thấy, ngay cả Mỹ, nước đứng đầu liên minh chống lại Nga cũng rất dè dặt trong việc tịch thu tài sản.
Sau gần 2 năm chiến tranh, cơ sở hạ tầng của Ukraine bị tàn phá nặng nề.
Video đang HOT
Tuy nhiên, quan điểm của Chính phủ Mỹ đã thay đổi trong thời gian gần đây. Tháng 11/2023 vừa qua, Hạ viện Mỹ đã chặn gói tài trợ tiếp theo của chính phủ cho Ukraine khiến giới chức ở Washington không thể đưa ra được câu trả lời rõ ràng cho Tổng thống Ukraine, ông Volodymyr Zelensky khi ông này đến Mỹ lần thứ 3 vào trung tuần tháng 12 vừa rồi. Cùng thời điểm đó, tại châu Âu, khoản tài trợ 50 tỷ euro cho Ukraine ở giai đoạn tiếp theo bị chặn lại khiến toàn bộ kế hoạch tài trợ Chính phủ Ukraine cho năm mới 2024 bị đảo lộn hoàn toàn. Việc thiếu hụt nguồn tài chính cho Ukraine đã thúc đẩy Mỹ và các chính phủ châu Âu khởi động lại kế hoạch tịch thu tài sản đầy tham vọng cũng như rủiro trước đây. Theo bài viết mới nhất được đăng trên Tạp chí New York Times của Mỹ thì chính phủ nước này đang gây áp lực buộc Anh, Pháp, Đức, Italy, Canada và Nhật Bản phải đưa ra đề xuất sử dụng các tài sản của Nga trước ngày 24/2/2024.
Rủi ro rất lớn
Khi quyết định tịch thu và tái sử dụng tài sản của Nga cho những mục đích khác, vấn đề vướng mắc đầu tiên các nước phương Tây gặp phải là về mặt pháp lý. Có 2 bộ quy tắc hạn chế các cơ quan lập pháp nếu họ muốn cho phép tịch thu vĩnh viễn tài sản thuộc sở hữu của Nga.
Người phát ngôn của Bộ Tài chính Mỹ khi được hỏi vấn đề này đã nhắc đến Luật Thẩm quyền kinh tế khẩn cấp quốc tế năm 1977 (IEEPA). Theo luật này, Mỹ chỉ có thể tịch thu tài sản của nước khác nếu tổng thống cho rằng Mỹ đang bị nước đó tấn công hoặc “tham gia hành động đối đầu vũ trang”. Điều này có nghĩa là Mỹ chỉ được tịch thu tài sản Nga khi “thừa nhận” đang có đối đầu trực tiếp với Nga, một hành động sẽ làm bùng phát căng thẳng ra khỏi biên giới Ukraine, điều mà không một người Mỹ nào mong muốn.
Ở các nước châu Âu, dù hệ thống luật pháp khác nhau nhưng việc đảm bảo quyền sở hữu là cực kỳ quan trọng. Vì vậy, để thu hồi một số tài sản của các tài phiệt Nga, các nước EU đã phải vận dụng rất nhiều “biện pháp” khác nhau. Dẫu vậy, họ vẫn không có cách viện dẫn điều luật nào để tiến hành việc làm tương tự với những khối tài sản lớn hơn của nhà nước.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ có nhiều lý do để lo ngại.
Một trong những điều luật cực kỳ quan trọng để bảo vệ tài sản Chính phủ Nga ở nước ngoài chính là Luật miễn trừ chủ quyền, điều luật cho phép bảo vệ các tài sản chính phủ ở nước ngoài trong trường hợp xảy ra các biến cố trong nước. Ngay cả Thụy Sĩ, nước nằm ngoài EU hay NATO, dù đã tham gia đóng băng khối tài sản Chính phủ Nga lên tới 8 tỷ euro cũng thừa nhận “Không có cơ sở pháp lý cho việc tịch thu này”. Theo Văn phòng Tư pháp Liên bang Thụy Sĩ thì nếu việc tịch thu diễn ra, nó sẽ “làm suy yếu hiến pháp” và “vi phạm các cam kết quốc tế”.
Ngay tại Mỹ, quan điểm về việc thu hồi tài sản Nga để tài trợ cho Ukraine cũng bị phản đối dữ dội. Bà Janet Yellen khi được hỏi về vấn đề này đã cảnh báo, ngoài các rào cản pháp lý, việc tịch thu tài sản dự trữ của Ngân hàng Trung ương Nga và sử dụng vào mục đích tái thiết Ukraine có thể khiến các quốc gia miễn cưỡng dự trữ bằng đồng USD gửi tại Mỹ. Các quan chức Bộ Tài chính Mỹ cho rằng, nếu các tài sản bị tịch thu của Nga được chuyển vào quỹ tái thiết Ukraine, điều này sẽ đặt ra t.iền lệ và có thể ảnh hưởng tới vị thế của Mỹ với tư cách là nơi an toàn nhất thế giới để cất giữ tài sản. Đây sẽ là một đòn đ.ánh mạnh vào vị thế của đồng USD trong bối cảnh phong trào từ bỏ đồng USD trong giao thương quốc tế đang nở rộ gần đây.
Bộ Ngoại giao Nga cho biết sẵn sàng cắt đứt quan hệ với Mỹ.
Trong bài trả lời phỏng vấn tờ La Repubblica hôm 24/12 vừa qua, giáo sư Robert Shiller từ Đại học Yale, người từng đoạt Giải Nobel Kinh tế cho biết: “Nếu Mỹ làm điều này với Nga ngày hôm nay, Moscow có thể làm điều đó với bất kỳ ai vào ngày mai. Điều này sẽ phá hủy vầng hào quang an ninh bao quanh đồng USD và sẽ là giai đoạn đầu tiên của quá trình phi USD hóa”.
Nguy cơ lớn nữa đến từ việc thu hồi tài sản Nga là họ sẽ có thể “trả đũa”rất mạnh. Thực tế cho thấy sau khi Mỹ và các đồng minh phong tỏa tài sản Nga ở nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp Mỹ và EU đã bị tịch thu không ít tài sản tại Nga. Dù hiện nay nhiều doanh nghiệp đã rời khỏi Nga nhưng lượng tài sản còn lại vẫn rất lớn và thực tế nhiều doanh nghiệp phương Tây vẫn đang chờ cơ hội để được quay lại thị trường Nga. Nếu Mỹ và các quốc gia phương Tây thúc đẩy việc tịch thu tài sản Nga thì chính các tập đoàn này sẽ bị ảnh hưởng đầu tiên, đây là một rủi ro rất lớn mà các chính phủ phương Tây phải cân nhắc.
Diễn biến từ khi cuộc xung đột Ukraine nổ ra đến nay cho thấy Chính phủ Nga rất quyết đoán với hành động của mình. Một lệnh trừng phạt mới nhằm vào Nga sẽ luôn kèm theo một đòn đáp trả tương xứng và về khía cạnh kinh tế thì chưa chắc các nước phương Tây đã chống chịu được sức ép lớn bằng Nga, một nền kinh tế đã được xoay sang mô hình thời chiến.
Đằng sau các cuộc đàm phán bí mật giữa Mỹ và Iran
Một thỏa thuận tạm thời sẽ cho phép Iran trả tự do cho các công dân Mỹ để đổi lấy việc giải phóng tài sản bị phong tỏa trị giá hàng tỷ USD của Iran.
Mỹ, Iran đàm phán hạ nhiệt căng thẳng Muốn ngăn khủng hoảng hạt nhân, Mỹ tìm kiếm thỏa thuận không chính thức với Iran? Iran, Mỹ tiếp tục đàm phán về thỏa thuận hạt nhân thông qua Oman
Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei nghe giới thiệu về mô hình một cơ sở hạt nhân. Ảnh: Asia News
Báo chí phương Tây dẫn lời một số quan chức giấu tên cho biết mới đây Mỹ và Iran đã tổ chức các cuộc đàm phán kín, bao gồm cả các cuộc trao đổi gián tiếp ở Oman, nhằm tìm kiếm giải pháp giảm leo thang căng thẳng trong khu vực vùng Vịnh, kiềm chế chương trình hạt nhân của Tehran, cũng như tìm kiếm sự tự do cho một số công dân Mỹ đang bị giam giữ tại Iran.
Mặc dù vậy, cả hai bên đều không công khai đề cập tới những nội dụng của các cuộc đàm phán, vốn được thúc đẩy sau nhiều nỗ lực thất bại để khôi phục thỏa thuận hạt nhân năm 2015 với tên chính thức là Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) mà Iran đã ký với một số cường quốc và được coi là văn kiện giúp kiềm chế tham vọng hạt nhân của Iran để đổi lấy việc nới lỏng các lệnh trừng phạt nhằm vào quốc gia Hồi giáo này song đã bị cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump rút lui cách đây 5 năm.
Giới phân tích cho rằng Iran và Mỹ đặt mục tiêu cho các cuộc đàm phán vừa qua là hướng tới một thỏa thuận ngắn hạn không chính thức thay vì chờ đợi sự hồi sinh của thỏa thuận năm 2015, vốn đã bị đình trệ nhiều lần. Cuộc đàm phán bí mật này cũng là động thái báo hiệu sự kết nối trở lại kênh ngoại giao giữa hai đối thủ lâu đời.
Hãng thông tấn Tasnim của Iran cho biết dường như người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Nasser Kanani cũng đã xác nhận về các cuộc đàm phán tại một cuộc họp báo hồi tuần trước khi nói rằng "các cuộc đàm phán Muscat không phải là bí mật", song ông cũng nhấn mạnh các bên liên quan không có ý định đàm phán một thỏa thuận tách biệt với JCPOA. Trong khi đó, chính phủ Mỹ đến nay vẫn phủ nhận sự tồn tại của bất kỳ thỏa thuận đàm phán với Iran.
Ông Mahjoob Zweiri, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu vùng Vịnh tại Đại học Qatar, nhận định rằng chính quyền Tổng thống Joe Biden không muốn tỏ ra "nhượng bộ Iran, đặc biệt là trước cuộc bầu cử tổng thống vào năm tới".
"Họ cũng không muốn đồng minh Israel của mình tấn công các lực lượng ủy nhiệm của Iran vì điều đó có thể làm phức tạp tình hình khu vực", ông Zweiri khẳng định.
Trong khi đó, theo ông Cornelius Adebahr, một chuyên gia về Iran thuộc Trung tâm nghiên cứu Carnegie Europe, hiện tại "không có 'thỏa thuận' mới nào được đề cập tới, thậm chí ngay cả một thỏa thuận không chính thức".
"Thỏa thuận gần đây giữa Iran và Mỹ cho phép Iran nhận được các khoản thanh toán nợ từ Iraq là một bước đi tích cực đối với Iran trong khi đối với Mỹ, đó chỉ là sự đảo ngược xu hướng nguy hiểm là không giải quyết những tiến bộ hạt nhân của Tehran", Adebahr nhấn mạnh.
Iran vẫn giữ vững lập trường rằng chương trình hạt nhân của họ là vì mục đích hòa bình và chương trình tên lửa đạn đạo của họ không nên được đưa vào JCPOA nếu được khôi phục. Trong khi đó, Mỹ có thể muốn, ngoài việc áp đặt các giới hạn đối với các chương trình hạt nhân và vũ khí của Iran, đảm bảo việc trả tự do cho những người Mỹ bị giam giữ ở Iran, hạn chế vai trò của Iran trong cuộc xung đột Nga-Ukraine và cố gắng ổn định thị trường năng lượng và giá dầu.
Trong bối cảnh đó, ông Zweiri cho rằng một thỏa thuận ngắn hạn là "tốt cho cả hai bên" vì nó sẽ không giống như những nhượng bộ lớn, đồng thời sẽ xoa dịu tình hình. Một thỏa thuận mang tính tạm thời cũng sẽ không cần sự chấp thuận của Quốc hội Mỹ, vốn chắc chắn sẽ có nhiều ý kiến phản đối, đặc biệt là từ các nghị sỹ thuộc đảng Cộng hòa.
Về phía Iran, một thỏa thuận như vậy cũng có thể ngăn chặn căng thẳng xung quanh việc "bốc hơi" một thỏa thuận hạt nhân trong tương lai gần, đồng thời ngăn chặn việc phương Tây tìm cách kích hoạt cơ chế đảo ngược (snapback) của thỏa thuận được soạn thảo nhằm khôi phục các lệnh trừng phạt của Liên hợp quốc đối với Tehran trong trường hợp nước này vi phạm cam kết.
Mặt khác, nếu đạt được một thỏa thuận nào đó cũng có thể giúp Washington và các đồng minh châu Âu kiềm chế không thúc đẩy bất kỳ nghị quyết trừng phạt nào khác tại hội đồng thống đốc của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) chống lại Iran.
Iran cũng có thể hy vọng Mỹ sẽ giải phóng tài sản trị giá hàng USD của nước này bị phong tỏa bằng cách sử dụng biện pháp miễn trừ trừng phạt với điều khoản rằng chúng chỉ có thể được sử dụng cho mục đích nhân đạo. Việc Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran đã có mặt tại Doha vào đầu tuần này là chỉ dấu cho thấy Qatar có thể tham gia vào việc tạo điều kiện thuận lợi cho tiến trình này.
Nhật báo Kinh tế Hàn Quốc đưa tin hồi tháng 5 rằng Hàn Quốc đang thảo luận với Mỹ về những phương thức khả thi để thanh toán cho Iran số dầu thô trị giá 7 tỷ USD mà nước này đã mua. Khoản thanh toán gần đây của Iraq về hóa đơn khí đốt và điện trị giá 2,76 tỷ USD cho Iran diễn ra sau khi nhận được sự miễn trừ trừng phạt từ Mỹ.
Về phía Mỹ, dường như Washington tạm hài lòng với việc giữ mức làm giàu uranium của Iran ở mức hiện tại khi tờ New York Times đưa tin rằng Mỹ đang yêu cầu Iran không làm giàu uranium đến độ tinh khiết hơn 60% mà họ đang làm hiện nay. Iran đã tăng cường hoạt động hạt nhân kể từ khi Mỹ rút khỏi JCPOA với lập luận rằng đó không phải là hành động vi phạm thỏa thuận.
Việc chuyển sang sử dụng uranium cấp độ vũ khí là một bước kỹ thuật ngắn nhưng tình báo phương Tây và IAEA cho biết họ không có bằng chứng nào cho thấy Tehran đã thực hiện một động thái theo hướng đó.
Ở một khía cạnh khác, tờ New York Times cho rằng Iran cũng có thể đồng ý không bắt giữ các tàu chở dầu nước ngoài nếu Mỹ làm điều tương tự. Trước đây, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã bắt giữ các tàu chở vì nhiều lý do bao gồm các báo cáo t.ai n.ạn và lệnh tư pháp, trong khi các phương tiện truyền thông phương Tây đưa tin rằng đó là hành động đáp trả việc Mỹ bắt giữ một tàu chở dầu của Iran.
Cuối cùng, ba công dân người Mỹ gốc Iran cũng có thể được trả tự do nếu Mỹ đồng ý chấm dứt việc phong tỏa một phần tài sản kinh tế của Iran trong cuộc đàm phán bí mật mới đây.
EU thông qua gói trừng phạt thứ 12 nhằm vào Nga Phóng viên TTXVN tại Brussels dẫn thông báo của Ủy ban châu Âu (EC) ngày 18/2, cho biết Hội đồng châu Âu đã thông qua gói trừng phạt Nga thứ 12, sau khi Áo phê duyệt gói này cuối tuần qua. EU thông qua gói trừng phạt thứ 12 nhằm vào Nga. Ảnh: DW Gói trừng phạt của Liên minh châu Âu (EU)...