Hơn 30 tàu chở dầu Iran lên đường tới châu Á sau khi Mỹ nới trừng phạt

Hơn 30 tàu chở dầu của Iran đang trên hành trình tới các thị trường châu Á, đánh dấu diễn biến đáng chú ý trên thị trường năng lượng toàn cầu sau khi Mỹ tạm thời nới lỏng các biện pháp trừng phạt Tehran.

Một con tàu di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh tư liệu: AA/TTXVN

Trên trang energynewsbeat, chuyên gia năng lượng Anas Alhajji ngày 23/6 cho biết, theo dữ liệu vận tải biển của Kpler, hơn 30 tàu chở dầu của Iran bật hệ thống nhận dạng tự động (AIS) hoạt động công khai đang vận chuyển trên 50 triệu thùng dầu thô tới châu Á. Đây là một trong những đợt xuất khẩu dầu lớn nhất của Iran trong nhiều tháng qua.

Khác với phương thức vận chuyển bí mật thường được sử dụng để né tránh các lệnh trừng phạt quốc tế, các tàu chở dầu lần này đều phát tín hiệu công khai và được theo dõi trên các hệ thống hàng hải quốc tế. Theo ông Alhajji, điều này phản ánh sự thay đổi đáng kể trong hoạt động xuất khẩu dầu của Iran sau những tín hiệu cải thiện trong quan hệ giữa Washington và Tehran.

Diễn biến trên diễn ra sau khi Mỹ và Iran đạt được một thỏa thuận sơ bộ cùng bản ghi nhớ (MoU) ký vào ngày 17/6. Thỏa thuận bao gồm các cam kết liên quan đến việc bảo đảm an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz, thúc đẩy giảm căng thẳng khu vực và tạo điều kiện cho dòng chảy dầu mỏ của Iran trở lại thị trường quốc tế.

Việc nối lại hoạt động xuất khẩu quy mô lớn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Iran, nền kinh tế vốn chịu nhiều sức ép từ các biện pháp trừng phạt. Với giá dầu hiện dao động quanh mức 75-78 USD/thùng, lượng dầu thô hơn 50 triệu thùng đang được vận chuyển có thể mang lại doanh thu khoảng 3,75-3,9 tỷ USD cho Tehran.

Các chuyên gia nhận định việc dầu mỏ Iran được tiếp cận thị trường một cách công khai hơn không chỉ giúp gia tăng doanh thu xuất khẩu mà còn cho phép Tehran bán dầu với mức giá tiệm cận giá thị trường quốc tế, thay vì phải chấp nhận các khoản chiết khấu lớn như trong giai đoạn bị hạn chế xuất khẩu.

Cùng với thoả thuận MoU, Bộ Tài chính Mỹ đã ban hành cơ chế miễn trừ kéo dài 60 ngày, có hiệu lực đến khoảng ngày 21/8/2026, cho phép hoạt động sản xuất, vận chuyển và buôn bán dầu thô, các sản phẩm dầu mỏ và sản phẩm hóa dầu của Iran được tiến hành trong khuôn khổ nhất định.

Cơ chế này cũng bao gồm các dịch vụ hỗ trợ liên quan như thanh toán ngân hàng, bảo hiểm và vận tải biển, qua đó tháo gỡ nhiều rào cản từng gây khó khăn cho hoạt động xuất khẩu dầu của Iran.

Châu Á tiếp tục là điểm đến chủ yếu của dầu thô Iran. Trung Quốc vẫn được xem là khách hàng lớn nhất của Tehran trong nhiều năm qua, hấp thụ phần lớn lượng dầu xuất khẩu của nước này thông qua nhiều kênh giao dịch khác nhau. Bên cạnh đó, các nhà nhập khẩu tại Ấn Độ và một số quốc gia Đông Nam Á cũng được đánh giá là những thị trường tiềm năng đối với nguồn cung dầu từ Iran.

Đối với thị trường dầu mỏ thế giới, lượng dầu bổ sung từ Iran có thể góp phần làm giảm áp lực về nguồn cung. Sau thời gian tăng mạnh do lo ngại gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz, giá dầu Brent đã giảm đáng kể từ mức trên 100 USD/thùng trong giai đoạn căng thẳng xuống khoảng 78 USD/thùng hiện nay.

Sự xuất hiện của hơn 50 triệu thùng dầu Iran trên thị trường cũng được xem là yếu tố giúp giảm bớt phần “phụ phí rủi ro địa chính trị” từng được phản ánh trong giá dầu.

Bên cạnh đó, việc Iran gia tăng xuất khẩu có thể tạo thêm áp lực cạnh tranh đối với các nhà sản xuất khác trong liên minh OPEC, buộc nhóm này phải cân nhắc các quyết định liên quan đến sản lượng trong thời gian tới nhằm duy trì sự cân bằng của thị trường.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng triển vọng xuất khẩu dầu của Iran vẫn phụ thuộc đáng kể vào tính bền vững của thỏa thuận ngừng bắn hiện nay cũng như tiến trình đàm phán hướng tới một thỏa thuận toàn diện hơn giữa Washington và Tehran. Nếu các điều kiện chính trị thay đổi hoặc tiến trình đàm phán gặp trở ngại, các biện pháp miễn trừ hiện hành có thể không được gia hạn.

Dù vậy, việc hơn 30 tàu chở dầu của Iran công khai vận chuyển hơn 50 triệu thùng dầu tới châu Á cho thấy sự thay đổi nhanh chóng trong dòng chảy năng lượng khu vực Trung Đông. Đối với Iran, đây là cơ hội quan trọng để phục hồi nguồn thu từ dầu mỏ. Trong khi đó, đối với thị trường toàn cầu, nguồn cung bổ sung từ Tehran đang góp phần củng cố tâm lý ổn định và hỗ trợ quá trình bình thường hóa hoạt động thương mại dầu mỏ sau giai đoạn căng thẳng kéo dài.