Học sinh Brussels trải nghiệm mô phỏng vấn nạn quấy rối đường phố

Học sinh tại Brussels tham gia các buổi mô phỏng tình huống quấy rối nơi công cộng nhằm nâng cao nhận thức, học cách phản ứng an toàn và thúc đẩy môi trường đường phố tôn trọng hơn.

Các em học sinh tô màu đánh dấu những khu vực không an toàn trên bản đồ: màu đỏ báo hiệu không an toàn. Ảnh: Ch.n

Trong một phòng học của trường trung học Henriette Dachsbeck ở thủ đô Brussels (Bỉ), những tấm bản đồ thành phố được trải ra trên bàn. Bên cạnh là hai xấp thẻ nhỏ cùng bút dạ đỏ và xanh. Hơn chục học sinh lớp 9 chăm chú quan sát trước khi bắt đầu một bài tập tưởng như đơn giản: đánh dấu những nơi các em cảm thấy an toàn và những nơi khiến các em bất an khi đi lại trong thành phố.

Hoạt động này nằm trong chương trình trải nghiệm do chính quyền thành phố Brussels tổ chức, kéo dài đến ngày 20/3, với sự tham gia của hơn 800 học sinh. Mục tiêu của chương trình là giúp các em hiểu rõ hơn về vấn nạn quấy rối đường phố, một hiện tượng vẫn âm thầm tồn tại trong đời sống đô thị.

Người hướng dẫn Gilles de Boncourt, đồng sáng lập dự án mang tên “5 phút nhập vai”, nhẹ nhàng giải thích: mỗi học sinh hãy chọn tấm thẻ thể hiện khu vực mình quen thuộc nhất – từ khu ga Bắc (Gare du Nord) đến quảng trường De Brouckère hoặc quanh sàn chứng khoán Brussels (Bourse), rồi dùng màu sắc để thể hiện cảm nhận của mình.

Những cây bút nhanh chóng di chuyển trên giấy. Murad, một nam sinh, chỉ đánh dấu duy nhất một điểm màu đỏ. “Em tô xanh gần hết, trừ khu Rogier, vì ở đó có nhiều người kỳ quặc”, cậu nói với vẻ khá thản nhiên.

Trái lại, bản đồ của các bạn nữ lại dày đặc những dấu đỏ.

Khi các tấm thẻ được gom lại, người hướng dẫn yêu cầu tách riêng bản đồ của nam và nữ. Chỉ cần nhìn thoáng qua, sự khác biệt đã hiện ra rõ rệt: một bên hầu như phủ kín màu xanh, bên kia lại đỏ rực.

“Các em nhận ra điều gì không?” ông hỏi.

Một nữ sinh trả lời: “Một bên đỏ nhiều hơn. Có nghĩa là một số người không cảm thấy tự do ở nơi công cộng. Và đa số là phụ nữ”.

Đó chính là điểm khởi đầu của chương trình giáo dục kéo dài khoảng 90 phút mang tên “Lối nào tôi đi”. Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao nhận thức, những tấm bản đồ do học sinh đánh dấu còn được sử dụng như nguồn dữ liệu cho chính quyền địa phương. Ở một số thành phố khác, dữ liệu tương tự đã giúp xác định những khu vực thiếu an toàn, từ đó điều chỉnh hệ thống chiếu sáng hoặc tăng cường lực lượng bảo vệ.

Sáng kiến này được thành phố Brussels triển khai nhân dịp Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3. Chính quyền đã mời một nhóm nghệ sĩ Bỉ – Pháp, gồm Gilles de Boncourt, Nathalie Erin và Frédéric Durieu, xây dựng dự án nhằm tái hiện trải nghiệm bị quấy rối nơi công cộng.

Theo bà Nawal Ben Hamou, Ủy viên phụ trách bình đẳng cơ hội của thành phố, mục tiêu của chương trình là đưa người tham gia đối diện với một thực tế mà nhiều phụ nữ và trẻ em gái vẫn phải chịu đựng hằng ngày.

“Thiết bị mô phỏng này khiến chúng ta cảm nhận rõ hơn sự khó chịu, thậm chí sợ hãi mà nạn nhân phải đối mặt. Nếu muốn chấm dứt quấy rối đường phố, chúng ta phải bắt đầu từ giới trẻ”, bà nhấn mạnh.

Thực tế tại Bỉ cho thấy, dù hành vi quấy rối tình dục nơi công cộng đã có thể bị truy tố từ năm 2014, sau khi bộ phim tài liệu “Femme de la rue” (tạm dịch: Phụ nữ đường phố) của đạo diễn Sofie Peeters gây chấn động dư luận, nhưng số vụ việc được xử lý vẫn rất ít. Nhiều nạn nhân không trình báo, trong khi cảnh sát cũng hiếm khi lập biên bản vì lo ngại hồ sơ khó được truy tố.

Vì vậy, các nhà hoạch định chính sách cho rằng việc thay đổi nhận thức xã hội, đặc biệt trong giới trẻ, là bước đi quan trọng không kém các biện pháp pháp lý.

Các màn hình lớn phát hình ảnh và âm thanh 3D tái hiện cảnh quấy rối trên đường phố. Ảnh: Ch.n

Phần gây ấn tượng mạnh nhất của chương trình là thiết bị mô phỏng kết hợp giữa nghệ thuật và công nghệ. Trong một đường ống tối, các màn hình lớn phát hình ảnh và âm thanh 3D tái hiện cảnh quấy rối trên đường phố.

Từng nhóm nhỏ học sinh bước vào không gian đó. Từ các loa xung quanh, những lời bình phẩm khiếm nhã vang lên: “Kìa, một em xinh tươi”, “Em nó đi nhanh thế”, “Đồ lăng loàn”…

Một nữ sinh khẽ rùng mình: “Nghe mà thấy ghê quá”.

Ở cuối hành trình, những gương mặt phụ nữ hiện lên trên màn hình cùng tiếng nói đầy phẫn nộ: “Tôi là bạn gái cậu”, “Tôi là em gái cậu”, “Tôi là mẹ cậu đấy”.

Chỉ năm phút trải nghiệm, nhưng đủ để nhiều học sinh lặng đi.

Sau khi bước ra ngoài, các em được mời ngồi lại để chia sẻ cảm xúc. Phản ứng rất khác nhau: có em tỏ ra tức giận, có em bối rối, cũng có em im lặng.

Deen, 14 tuổi, nói rằng mình cảm thấy xấu hổ. “Không phải vì em làm điều đó, mà vì em thấy như mình cũng bị đánh đồng với những người như vậy”.

Trong khi đó, Roya, một nữ sinh khác, lại khá bình thản. “Những lời đó hơi quá đáng, nhưng bọn em cũng nghe nhiều rồi”, em nói.

Kết thúc buổi trải nghiệm, người hướng dẫn giới thiệu phương pháp “5D” – năm cách phản ứng trước quấy rối đường phố: Distract (đánh lạc hướng), Delegate (nhờ người hỗ trợ), Document (ghi lại bằng chứng), Dialogue (đối thoại hoặc can thiệp trực tiếp tùy tình huống), Delay (an ủi).

Theo cô giáo Hafsa El Ouedi, điều quan trọng nhất không phải là thiết bị hay bài học, mà là sự thay đổi trong suy nghĩ của học sinh.

“Các em ngày càng nhạy cảm với vấn đề này”, cô nói. “Nhiều em bảo với tôi rằng quấy rối đường phố là điều không thể chấp nhận. Các em gọi đó là ‘red flag’ – một dấu hiệu cảnh báo”.

Với những người tổ chức, chỉ cần thế thôi cũng đã là một bước tiến nhỏ trong hành trình dài nhằm biến đường phố thành không gian an toàn cho tất cả mọi người.