Hạ nhiệt lò lửa Trung Đông
Tình hình khu vực Trung Đông đang trở nên căng thẳng chưa từng có sau hai vụ á.m s.át xảy ra chỉ cách nhau vài giờ đồng hồ, nhằm vào hai quan chức cấp cao của phong trào Hamas tại Dải Gaza và lực lượng Hezbollah ở Liban.
Hamas xác nhận lãnh đạo chính trị của phong trào này Ismail Haniyeh đã t.hiệt m.ạng trong một cuộc không kích rạng sáng 31/7 tại thủ đô Tehran, sau khi tham dự lễ nhậm chức của tân Tổng thống Iran. Trong khi đó, quân đội Israel thông báo Fuad Shukr, chỉ huy quân sự cấp cao nhất của Hezbollah và là cánh tay phải của thủ lĩnh Hassan Nasrallah, đã t.ử v.ong khi Israel đêm 30/7 không kích vào miền Nam thủ đô Beirut của Liban sau cuộc tấn công tại Cao nguyên Golan hồi tuần trước.
Cảnh đổ nát sau vụ oanh kích của Israel xuống khu vực Khan Younis, Dải Gaza, ngày 13/7/2024. Ảnh: THX/TTXVN
Các vụ việc xảy ra trong bối cảnh cuộc xung đột giữa Israel và Hamas kéo dài đã gần 10 tháng, khiến khoảng 40.000 người t.hiệt m.ạng ở Dải Gaza và 1.400 người t.hiệt m.ạng ở Israel. Cùng với đó là các cuộc giao tranh diễn ra gần như mỗi ngày giữa Israel và Hezbollah, đến nay đã cướp đi sinh mạng của 530 người tại Liban và 47 người tại Israel. Một loạt diễn biến mới leo thang phát đi những cảnh báo nguy hiểm đối với khu vực chưa bao giờ ngơi tiếng s.úng này.
Trong những phản ứng đầu tiên, Lãnh tụ tối cao Iran, ông Ali Khamenei tuyên bố “bổn phận” của Iran là phải trả thù. Theo tờ New York Times, nhà lãnh đạo này đã ra lệnh “tấn công trực tiếp vào Israel”. Về phần mình, thủ lĩnh Hezbollah, ông Hassan Nasrallah cũng tuyên bố các vụ á.m s.át đã vượt qua “lằn ranh đỏ” khiến cuộc chiến giữa hai bên đã “bước sang giai đoạn mới”. Một số tờ báo đưa tin đại diện của các lực lượng Hamas ở Gaza, Thánh chiến Hồi giáo Palestine (PIJ), Houthi ở Yemen, lực lượng Hezbollah ở Liban và các nhóm kháng chiến ở Iraq đã tham gia một cuộc họp ở Tehran thảo luận biện pháp trả đũa Israel.
Phong trào Hamas cũng kêu gọi người dân ở các vùng lãnh thổ của Palestine tham gia “ngày thịnh nộ” chống Israel, diễn ra ngay sau lễ cầu nguyện của thứ Sáu, ngày 2/8.
Video đang HOT
Dự báo được những phản ứng của các đối thủ, Israel cũng đưa ra những tuyên bố đầy cứng rắn. Trong bài phát biểu trước toàn dân được phát đi trên truyền hình, Thủ tướng Benjamine Netanyahu tuyên bố nước này đã sẵn sàng “cho mọi kịch bản, đồng thời cảnh báo “Israel sẽ khiến cho bất kỳ hành vi xâm lược nào cũng phải trả một cái giá đắt”.
Kể từ khi nổ ra cuộc chiến tại Gaza, đây không phải lần đầu tiên xảy ra các vụ quan chức cấp cao của các quốc gia và thực thể đối địch với Israel bị á.m s.át. Hồi tháng 1/2024, Saleh al-Arouri, một quan chức cấp cao của Hamas t.ử v.ong trong vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Israel nhằm vào Liban. Tháng 4/2024, vụ tấn công nhằm vào khuôn viên Đại sứ quán Iran tại Syria cũng khiến một chỉ huy cấp cao của Iran t.hiệt m.ạng. Vụ việc này đã dẫn đến cuộc đối đầu công khai đầu tiên giữa Israel và Iran sau nhiều năm hai bên được cho đang tham gia “cuộc chiến trong bóng tối”.
Tuy nhiên, theo giới phân tích, vụ á.m s.át ông Haniyeh là một đòn giáng mạnh với Hamas về mặt chiến lược. Là nhân vật nổi tiếng, lãnh đạo các hoạt động chính trị của phong trào Hamas từ bên ngoài, mất ông Haniyeh đồng nghĩa với Hamas mất đi nhân vật chính trị công khai, có thể là một bước thụt lùi lớn đối với các hoạt động quốc tế của lực lượng này. Cái c.hết của nhân vật quan trọng như ông Haniyeh có thể không tác động đáng kể đến hoạt động quân sự của Hamas nhưng mang ý nghĩa biểu tượng đối với phong trào này. Ngoài ra, địa điểm và thời gian xảy ra vụ á.m s.át lần này rất nhạy cảm. Ông Haniyeh đến thủ đô Tehran để tham dự lễ nhậm chức của tân tổng thống Iran. Đây có thể xem là hành động khiêu khích nghiêm trọng, đ.ánh thẳng vào Iran về mặt biểu tượng.
Thêm vào đó, vụ á.m s.át ông Haniyeh được cho sẽ cản trở tiến trình đàm phán ngừng b.ắn và trao đổi con tin giữa Israel và Hamas. Dù đưa ra nhiều tuyên bố cứng rắn và có 3 người con trai t.hiệt m.ạng trong các vụ tấn công của Israel tại Gaza, ông vẫn được xem là một nhà lãnh đạo ôn hòa và thực dụng so với các lãnh đạo khác của Hamas. Ông vẫn tham gia nhiều hoạt động ngoại giao con thoi trong khu vực nhằm thúc đẩy đàm phán ngừng b.ắn, thông qua vai trò trung gian của Qatar. Adeeb Ziadeh, chuyên gia về Palestine tại Đại học Qatar, đ.ánh giá: “Ông Haniyeh là người dẫn dắt cuộc đấu tranh chính trị của Hamas với chính phủ các nước Arab, và ông có mối quan hệ gần gũi với các lãnh đạo chính trị cứng rắn và lãnh đạo quân sự của nhóm này”. Thủ tướng Qatar, Mohammed bin Abdulrahman Al Thani cho rằng các vụ á.m s.át nhân vật chính trị và tấn công dân thường ở Gaza đã cản trở các nỗ lực trung gian đàm phán.
Đó là với Hamas và Iran. Với lực lượng Hezbollah tại Liban, cái c.hết của chỉ huy quân sự cấp cao nhất Fuad Shukr cũng tiềm ẩn những đòn đáp trả nhằm vào Israel. Không phải vô cớ quân đội Israel được đặt trong tình trạng “cảnh giác cao độ”. Chính quyền và người dân Israel hiểu rằng khác với Hamas, Hezbollah là một thực thể quân đội phi nhà nước mạnh nhất thế giới, với kho tên lửa lên tới 150.000 quả. Gần đây, phong trào này đã vài lần cho thấy sự tiến bộ mạnh mẽ về công nghệ tác chiến và vũ khí hiện đại. Hơn nữa, các vụ á.m s.át hai nhân vật cấp cao của Hezbollah và Hamas xảy ra trùng thời điểm và cũng chưa lâu sau vụ tấn công của phong trào Houthi tại Yemen nhằm vào thành phố Tel Aviv. Cộng với tuyên bố trả đũa của Iran, có thể nói Israel đang trong thế “tứ bề thọ địch”.
Tuy nhiên, bất chấp những phát ngôn cứng rắn, có nhiều dấu hiệu cho thấy các bên đều không muốn “kích hoạt” một cuộc đối đầu toàn diện. Israel có nguy cơ sa lầy ở Dải Gaza. Iran và Hezbollah đều có những khó khăn nội bộ cần tập trung giải quyết. Giới phân tích cho rằng, cũng giống như các đợt xung đột trước, vòng đối đầu trả đũa lần này vẫn có thể được khống chế, trừ phi lại tiếp tục xảy ra một tính toán sai lầm như vụ tấn công vào Cao nguyên Golan khiến 12 t.rẻ e.m Israel t.hiệt m.ạng.
Ông Ori Goldberg, nhà bình luận chính trị người Israel, cho rằng khó có khả năng nảy sinh một cuộc chiến toàn diện. Ông nhấn mạnh: “Không ai muốn chiến tranh”. Bản thân Israel đang phải căng mình với bất ổn trong nước và cuộc chiến chưa thấy hồi kết tại Gaza, phải dàn trải các nguồn lực, trong khi Hezbollah đối mặt với tình thế khó khăn tại Liban và cả nguy cơ mất quyền lực nếu chiến tranh nổ ra. Trao đổi với phóng viên TTXVN, Tiến sĩ Harel Chorev – Chuyên gia về Palestine, Viện Moshe Dayan nghiên cứu Trung Đông và châu Phi, Đại học Tel Aviv đ.ánh giá nếu tình hình tiếp tục leo thang hơn nữa, Israel tất nhiên sẽ hứng chịu thiệt hại nặng nề, nhưng cũng sẽ xảy ra thiệt hại tương tự đối với Liban, Yemen hoặc với Iran.
Trước nguy cơ cả khu vực Trung Đông biến thành một “lò lửa”, các nước đang dồn lực chạy đua ngoại giao nhằm ngăn chặn cuộc đối đầu giữa Israel với Hamas và Hezbollah lan rộng. Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã tổ chức cuộc họp khẩn. Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken đã kêu gọi “tất cả các bên” chấm dứt hành động leo thang và chấp nhận một lệnh ngừng b.ắn ở Gaza. Liên đoàn Arab, Trung Quốc, Jordan, Ai Cập… kêu gọi các bên kiềm chế, cảnh báo hậu quả tàn khốc của một cuộc chiến khu vực.
Trong khi đó, người phát ngôn Hội đồng An ninh quốc gia Mỹ John Kirby nêu rõ nước này vẫn tin tưởng về một kịch bản “khả thi”, theo đó Hamas và Israel đạt được thỏa thuận ngừng b.ắn, chấm dứt hơn 9 tháng xung đột tại Dải Gaza. Ông Kirby nhận định: “Chúng tôi chưa thấy bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy tiến trình này bị phá vỡ hoàn toàn… và vẫn tin rằng thỏa thuận trên bàn đàm phán đáng để theo đuổi”. Để chấm dứt hoàn toàn vòng xoáy xung đột cho Trung Đông, một lệnh ngừng b.ắn và trao đổi con tin tại Dải Gaza là cần thiết hơn bao giờ hết.
Liệu khu vực Trung Đông có tránh được một cuộc chiến tranh toàn diện gây tổn thất cho tất cả các bên hay không, điều đó sẽ phụ thuộc vào quy mô phản ứng của Hezbollah, Hamas và Iran, cũng như động thái của chính Israel. Đây sẽ là vấn đề tất cả các bên phải cân nhắc, tính toán.
Xung đột Hamas - Israel: Liban ủng hộ một giải pháp ngoại giao để tránh xung đột lan rộng
Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, Thủ tướng lâm thời của Liban, ông Najib Mikati, ngày 16/1 khẳng định Liban ủng hộ một giải pháp ngoại giao để tránh cuộc xung đột Hamas-Israel lan rộng ra toàn khu vực Trung Đông, đồng thời lưu ý rằng Trung Đông đang đứng trước sự lựa chọn khó khăn giữa giải pháp ngoại giao và sự leo thang xung đột.
Thủ tướng lâm thời Liban Najib Mikati phát biểu tại cuộc họp nội các ở Beirut. Ảnh: AFP/TTXVN
Trả lời phỏng vấn báo Arab News của Saudi Arabia bên lề Hội nghị thường niên lần thứ 54 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos, Thụy Sĩ (WEF Davos 2024), ông Mikati nêu rõ các cuộc tấn công gần đây của Israel nhằm vào lãnh thổ Liban cũng như các hành động thù địch đang diễn ra tại Dải Gaza có thể khiến Trung Đông đối mặt với hai hệ quả. Đó là "cùng thua" hoặc "cùng thắng". Ông Mikati nói thêm Trung Đông đang đứng trước lựa chọn khó khăn giữa một giải pháp ngoại giao cho nhiều cuộc khủng hoảng chồng chéo trong khu vực hoặc một sự leo thang lớn.
Người đứng đầu Chính phủ lâm thời Liban cho biết Liban ủng hộ một giải pháp ngoại giao để tránh kéo Trung Đông vào một cuộc xung đột tốn kém. Kể từ khi cuộc xung đột ở Gaza bắt đầu, Liban đã kêu gọi ngừng b.ắn vì điều này sẽ là nền tảng cho bất kỳ giải pháp tiềm năng nào. Ông nói: "Ngay sau khi đạt được một lệnh ngừng b.ắn ở Gaza, chúng tôi sẽ tìm kiếm một giải pháp nhằm đạt được sự ổn định bền vững và lâu dài ở miền Nam Liban, phù hợp với Nghị quyết 1701 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ)". Nghị quyết 1701 của HĐBA LHQ đã chấm dứt cuộc chiến năm 2006 giữa Israel và lực lượng Hezbollah của Liban. Tuy nhiên, kể từ khi cuộc xung đột ở Gaza bắt đầu nổ ra vào ngày 7/10/2023, giao tranh giữa quân đội Israel và Hezbollah đã không ngừng leo thang dọc biên giới chung giữa hai nước.
Hồi tháng 11/2023, ông Mikati đề xuất một kế hoạch 3 bước nhằm đạt được hòa bình ở Dải Gaza, bắt đầu bằng một lệnh tạm ngừng giao tranh trong 5 ngày. Trong thời gian tạm ngừng giao tranh, Phong trào Hamas sẽ thả một số con tin mà họ bắt giữ, trong khi phía Israel sẽ cho phép đưa thêm viện trợ nhân đạo vào Gaza.
Cùng ngày, Ngoại trưởng Saudi Arabia, Hoàng tử Faisal bin Farhan, tuyên bố cuộc xung đột ở Dải Gaza đang đẩy toàn bộ khu vực vào tình thế cực kỳ nguy hiểm và các cuộc tấn công ở Biển Đỏ có liên quan đến giao tranh ở Gaza.
Hoàng tử Faisal bày tỏ quan ngại của Saudi Arabia về căng thẳng ở Biển Đỏ và an ninh khu vực nói chung, đồng thời lưu ý rằng việc giảm leo thang ở Biển Đỏ là ưu tiên hàng đầu. Ông nhấn mạnh rằng bước đầu tiên dẫn đến hòa bình là lệnh ngừng b.ắn của tất cả các bên ở Gaza.
Cũng phát biểu tại phiên đối thoại của WEF Davos 2024, Ngoại trưởng Đức, bà Annalena Baerbock đ.ánh giá rằng dân thường ở Israel và Gaza đang trải qua một thảm kịch. Theo bà Baerbock, Đức đang nỗ lực ngăn chặn cuộc xung đột lan rộng. Người đứng đầu ngành ngoại giao Đức cũng hối thúc việc đẩy nhanh hàng viện trợ nhân đạo vào Dải Gaza.
Cuộc sống của cộng đồng người Palestine ở các quốc gia Trung Đông Người Palestine ở Trung Đông cấu thành một cộng đồng đa dạng với ước tính khoảng 7 triệu người. Họ có địa vị và mức độ hội nhập khác nhau, nhưng đa số mong muốn thực hiện giải pháp hai nhà nước và được trở về quê hương. Các em nhỏ tại trại tị nạn ở Khan Younis, Dải Gaza, ngày 28/11. Ảnh:...