EU đứng trước quyết định lớn về các chất gây ô nhiễm vĩnh cửu

Theo phóng viên TTXVN tại châu Âu, một báo cáo khoa học được giới chuyên môn đặc biệt quan tâm đã khuyến nghị Liên minh châu Âu (EU) áp dụng các biện pháp hạn chế rộng rãi đối với nhóm hóa chất PFAS (còn gọi là các chất gây ô nhiễm vĩnh cửu), do nguy cơ ngày càng gia tăng đối với sức khỏe con người và môi trường.

Nhóm hóa chất PFAS được sử dụng rộng rãi trong các sản phẩm gia dụng và công nghiệp. Ảnh: Scotch Oakburn College

Báo cáo do Cơ quan Hóa chất châu Âu (ECHA) công bố ngày 26/3 xác định, PFAS là các chất “có hại” và gây “rủi ro ngày càng lớn”. PFAS tồn tại rất lâu trong môi trường, có thể lan xa, làm ô nhiễm nguồn nước ngầm và đất, đồng thời liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như ung thư và rối loạn sinh sản.

PFAS được sử dụng rộng rãi nhờ đặc tính chống dính, chống thấm nước và chịu nhiệt, có mặt trong nhiều sản phẩm hằng ngày như mỹ phẩm, dụng cụ nấu ăn, bao bì thực phẩm hay quần áo chống nước. Chính vì khó phân hủy, chúng được gọi là “chất gây ô nhiễm vĩnh cửu”.

Để kiểm soát rủi ro, các chuyên gia khuyến nghị áp dụng hạn chế trên quy mô toàn EU, nhưng vẫn cho phép một số ngoại lệ có chọn lọc trong trường hợp chưa có giải pháp thay thế phù hợp. Tuy nhiên, mức độ hạn chế đến đâu vẫn là vấn đề gây tranh luận giữa các doanh nghiệp và các tổ chức bảo vệ môi trường.

Trong nội bộ ECHA cũng tồn tại quan điểm khác nhau. Nhóm chuyên gia khoa học cho rằng cấm hoàn toàn PFAS là cách hiệu quả nhất để giảm thiểu tác động, trong khi nhóm đánh giá tác động kinh tế – xã hội cho rằng một lệnh cấm toàn diện có thể chưa phù hợp do thiếu vật liệu thay thế trong nhiều lĩnh vực.

Vì vậy, các chuyên gia đề xuất giải pháp dung hòa, gồm dán nhãn rõ ràng các sản phẩm được phép sử dụng PFAS theo diện ngoại lệ và áp dụng các biện pháp quản lý riêng tại từng cơ sở sản xuất.

Trước khi ban hành quy định chính thức, Ủy ban châu Âu cần thêm một báo cáo đánh giá tác động kinh tế – xã hội, dự kiến được công bố vào cuối năm nay. Trên cơ sở đó, EU có thể tiến tới cấm PFAS trong nhiều sản phẩm tiêu dùng phổ biến như quần áo hoặc bao bì thực phẩm, với một số ngoại lệ cho các lĩnh vực thiết yếu như y tế.

Trong thời gian qua, EU đã từng bước kiểm soát PFAS theo từng lĩnh vực. Đối với nước uống, từ tháng 1, quy định mới đã ấn định mức tối đa 0,1 microgram/lít (mg/l) đối với tổng hàm lượng của 20 loại PFAS được coi là đáng lo ngại. Ngoài ra, các quy định về bao bì thực phẩm và đồ chơi cũng đang được siết chặt, với mục tiêu cấm hoàn toàn các chất này trong đồ chơi vào năm 2030.

Pháp cũng đã đi trước một bước với quyết định cấm sử dụng từ ngày 1/1 một số PFAS trong quần áo, giày dép, mỹ phẩm và sáp trượt tuyết, dù vẫn có một số ngoại lệ. Tuy nhiên, các tổ chức môi trường cho rằng EU đã chậm trễ trong việc ban hành quy định do chịu sức ép từ các nhóm lợi ích công nghiệp.

Ủy viên Môi trường châu Âu Jessika Roswall tuyên bố EU ủng hộ quá trình chuyển đổi nhằm loại bỏ dần PFAS, đồng thời nhấn mạnh các quy định mới cần đơn giản, rõ ràng và tạo sự ổn định cho cả người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Theo một báo cáo công bố cuối tháng 1, chi phí xử lý ô nhiễm PFAS tại châu Âu có thể lên tới từ 330 tỷ euro (khoảng 360 tỷ USD) đến 1.700 tỷ euro (khoảng 1.850 tỷ USD) vào năm 2050, tùy theo mức độ can thiệp. Con số này bao gồm chi phí làm sạch môi trường và chi phí bảo vệ sức khỏe người dân.