Elon Musk gây sốc khi gác giấc mơ sao Hỏa, biến SpaceX thành cỗ máy AI

Tạm gác mục tiêu chinh phục hành tinh đỏ, tỷ phú Elon Musk đang dồn toàn lực tái cơ cấu SpaceX thành một thế lực mới trong ngành trí tuệ nhân tạo trước đợt chào bán cổ phiếu kỷ lục.

Trong nhiều năm, sứ mệnh của SpaceX được gói gọn trên chiếc áo phông “Occupy Mars” mà tỷ phú Elon Musk thường mặc trước công chúng. Tại trụ sở Hawthorne (California), một bức tranh tường lớn vẫn đang mô tả cảnh con người định cư trên hành tinh đỏ.

Nhưng ngay trước thềm đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) được kỳ vọng lớn nhất lịch sử, mục tiêu lãng mạn ấy đang bị đẩy lùi. Đích đến mới của vị tỷ phú 54 tuổi thực dụng hơn nhiều, đó chính là trí tuệ nhân tạo (AI) dành cho doanh nghiệp và những nhà máy sản xuất trên Mặt Trăng.

Trong nhiều năm, sứ mệnh của SpaceX rất rõ ràng – đưa con người lên sao Hỏa (Ảnh: Inc).

Từ bỏ “hành tinh đỏ”, nhắm tới miếng bánh AI

Theo Reuters, hồ sơ S-1 vừa được SpaceX nộp lên cơ quan quản lý tiết lộ một con số gây chú ý mạnh với giới đầu tư. Công ty ước tính tổng quy mô thị trường có thể khai thác (TAM) lên tới 28.500 tỷ USD.

Đáng chú ý, hơn 90% không gian tăng trưởng này (khoảng 26.500 tỷ USD) không đến từ tên lửa, mà nhắm thẳng vào thị trường AI. Riêng mảng AI dành cho doanh nghiệp đã chiếm tới 22.700 tỷ USD.

Sự chuyển hướng này được cụ thể hóa bằng những thương vụ tỷ USD. New York Times đưa tin, SpaceX vừa đạt thỏa thuận trị giá 60 tỷ USD để thâu tóm Cursor, một startup chuyên về phần mềm viết mã. Trọng tâm của thương vụ là nhằm xây dựng những mô hình AI hữu ích nhất thế giới, cạnh tranh trực tiếp với các đối thủ như OpenAI hay Anthropic.

Để thu hút vốn cho đợt IPO dự kiến diễn ra vào mùa hè này với mục tiêu định giá 1.750 tỷ USD và huy động 75 tỷ USD, Musk liên tục đưa ra các ý tưởng táo bạo. Danh sách này bao gồm trung tâm dữ liệu AI đặt trên quỹ đạo Trái Đất, các nhà máy trên Mặt Trăng và một cơ sở sản xuất chip AI ngoài không gian.

Tuần này, các nhà đầu tư và quản lý quỹ đã bắt đầu chuyến thăm cơ sở của SpaceX tại Texas và Tennessee để tiếp cận những kế hoạch này. Theo Musk, trong vòng 30-36 tháng tới, không gian sẽ là nơi đặt AI hiệu quả nhất về mặt kinh tế.

Lấy không gian nuôi công nghệ

Đằng sau tầm nhìn vĩ mô là một bài toán tài chính đang chịu áp lực lớn. Báo cáo tài chính năm 2025 cho thấy mảng AI đang là một “cỗ máy đốt tiền” khổng lồ của SpaceX.

Cụ thể, sau khi sáp nhập startup xAI, mảng AI ghi nhận khoản lỗ hoạt động 6,4 tỷ USD, tăng gấp 4 lần so với mức lỗ 1,6 tỷ USD của năm trước đó. Khoản lỗ này đã “nuốt chửng” toàn bộ lợi nhuận hoạt động 4,4 tỷ USD từ Starlink – mảng internet vệ tinh đang là “con gà đẻ trứng vàng” của hãng. Dù Starlink mang về 11,4 tỷ USD trong tổng doanh thu 18,7 tỷ USD, SpaceX vẫn phải chịu mức lỗ ròng 4,9 tỷ USD trong năm ngoái.

Dòng vốn đầu tư cũng đang nghiêng hẳn về công nghệ lõi. Trong tổng số 20,7 tỷ USD chi phí vốn của năm 2025, có tới 12,7 tỷ USD được đổ vào AI. Con số này lớn hơn toàn bộ ngân sách dành cho mảng không gian và kết nối cộng lại. Công ty dự định tận dụng các công cụ như Grok Enterprise và nền tảng AI đang phát triển cùng Tesla để bán chéo cho khách hàng.

Để bù đắp chi phí khổng lồ, Musk đang tìm kiếm các cơ hội tài chính ngắn hạn. Thay vì sao Hỏa xa xôi, công ty chuyển trọng tâm sang Mặt Trăng.

Theo các cựu lãnh đạo SpaceX, thành công của sứ mệnh Artemis II từ NASA đã mở ra một con đường kiếm tiền nhanh chóng hơn. Hồi tháng 2, Musk đã trao đổi với nhân viên về việc dùng “máy bắn không gian” để đưa các nhà máy vệ tinh AI lên Mặt Trăng.

Khi SpaceX chuẩn bị niêm yết công khai, Elon Musk đã đưa ra những mục tiêu mới, bao gồm AI và mặt trăng (Ảnh: Fortune).

Ván cược niềm tin của giới đầu tư

Việc thay đổi chiến lược cốt lõi ngay trước thềm IPO là động thái hiếm thấy trên thị trường tài chính. Lãnh đạo doanh nghiệp thường ưu tiên sự ổn định để củng cố niềm tin cổ đông. Tuy nhiên, Musk dường như đang áp dụng một quy luật riêng.

Ross Gerber, giám đốc điều hành công ty đầu tư Gerber Kawasaki, gọi đây là một “kế hoạch kinh doanh mang tính ảo giác” và cho rằng Musk đang cố tạo sự hứng khởi thái quá cho đợt chào bán. Thực tế, mảng AI của hãng đang gặp khó khăn về nhân sự khi hơn 20 kỹ sư và nhà nghiên cứu đã rời đi trong năm nay do tụt hậu so với các đối thủ.

Dù vậy, các chuyên gia quản trị thừa nhận Musk có khả năng đặc biệt trong việc thuyết phục nhà đầu tư. Brian Quinn, giáo sư luật tại Boston College, nhận định trên New York Times rằng với các CEO khác, những lời hứa lơ lửng sẽ khiến họ mất ghế. “Nhưng với Musk, mọi người tin ông ấy hoặc muốn tin”, Quinn nói.

Những cựu nhân viên SpaceX chia sẻ họ đã quen với các chỉ đạo thay đổi đột ngột. Năm 2014, Musk từng ép đội ngũ gấp rút thiết kế tàu Dragon 2 để biểu diễn công nghệ hạ cánh bằng phản lực, dù sau đó ý tưởng này bị hủy bỏ. Tuy nhiên, cũng chính từ những quyết định bốc đồng năm 2014, dự án Starlink đã ra đời và hiện đạt 10 triệu thuê bao.

“Elon luôn đúng về hướng đi. Thời gian có thể sai lệch, nhưng cuối cùng ông ấy vẫn đạt được”, nhà đầu tư Peter Diamandis từng nhận xét.