Đi Tây Bắc thăm “nàng công chúa ngủ trong rừng” Thu Cúc
Mang một cái tên đẹp, dịu dàng như người con gái nơi miền sơn cước – Thu Cúc cứ lặng lẽ, khiêm nhường cuốn hút chúng tôi.
Đ.ập Ú, con đ.ập làm bằng gỗ độc đáo của người Mường- Ảnh: Hải Dương.
Cảnh sắc thiên nhiên hoang sơ, kỳ diệu cùng những nét văn hóa bản sắc đậm đà của cư dân bản địa đã biến Thu Cúc thành một nàng công chúa ngủ trong rừng với tiềm năng du lịch rộng mở.
Khiêm nhường mà quyến rũ
Cách Hà Nội 130km, Thu Cúc là một xã thuộc huyện vùng cao Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ, nằm ở ngã ba giữa quốc lộ 32 lên Yên Bái và 32B sang Sơn La. Chính vì thế, rất nhiều đoàn du lịch và những phượt thủ với hành trình khám phá Tây Bắc đã qua đây.
Họ dừng chân bên đường nghỉ ngơi mà không biết rằng mình đã bỏ qua một thắng cảnh quyến rũ. Chúng tôi cũng vậy, từng vài lần bỏ qua, quyết định chẳng đi đâu nữa thử một lần khám phá Thu Cúc.
Từ ngã ba – điểm dừng chân quen thuộc của dân phượt, chúng tôi bắt đầu hành trình khám phá bản Soi, bản Ú. Hai bên đường thấp thoáng những nếp nhà lợp lá cọ đơn sơ của đồng bào Mường.
Càng đi, khung cảnh hiện ngày một hoang sơ, thanh bình với những cánh đồng lúa xanh tươi bên dòng sông Bứa cuồn cuộn chảy.
Những hàng cây cổ thụ lâu năm tỏa bóng mát trên thảm cỏ xanh, đây cũng là nơi nghỉ ngơi tránh nắng của bà con nông dân. Mấy chú mục đồng vui đùa bên đường khiến quang cảnh càng nên thơ.
Miếu nàng Cúc – nơi thờ người con gái Mường trong truyền thuyết – Ảnh: Hải Dương.
Bản Ú, một bản hẻo lánh nhất vùng Thu Cúc, lập tức cho chúng tôi một ngạc nhiên thú vị: một con đ.ập bằng gỗ chặn ngang dòng sông Bứa.
Video đang HOT
Người Mường ở bản Ú sống dựa chủ yếu vào nghề trồng lúa nước nên nguồn thủy lợi để canh tác đặc biệt được bà con coi trọng. Ngay từ những năm 1960, cộng đồng dân cư bản Ú đã cùng nhau chặn dòng sông Bứa làm hồ chứa nước phục vụ canh tác.
Cũng từ đó hình thành nên đ.ập Ú – con đ.ập gỗ độc đáo có một không hai. Đ.ập được người dân làm từ gỗ keo, phên lứa, lá cọ và đất. Đầu tiên một lớp gỗ được xếp ngang dòng sông rồi một lớp gỗ khác xếp dọc lên trên, cứ như vậy cho đến khi đ.ập cao chừng 5m mới thôi.
Tiếp theo người dân sẽ đan một phên lứa dài để che phủ mặt phía trong của đ.ập, sau đó dùng lớp lá cọ trải lên lớp phên lứa và cuối cùng là một lớp đất phủ lên lớp lá cọ.
Có lẽ đây là cách làm đ.ập thủ công và độc nhất vô nhị của người Mường không chỉ riêng vùng Thu Cúc mà cả vùng Tây Bắc nước ta.
Tuy làm đ.ập thủ công, cầu kỳ như vậy nhưng t.uổi thọ của đ.ập cũng chỉ được một năm. Nếu ai muốn được tận mắt thấy quá trình làm đ.ập gỗ nơi đây thì hãy đến bản Ú, Thu Cúc vào dịp đầu tháng 12 dương lịch hằng năm.
Ngược lên phía trên đ.ập gỗ lạ mắt là một hồ nước trong xanh, nơi ghi dấu thành quả chặn sông lấy nước của bà con xứ Mường. Dòng sông Bứa đoạn chạy gần đ.ập Ú quanh co uốn khúc với những tảng đá lớn nhỏ như một ma trận. Đôi bờ sông là cảnh sắc hoang sơ với những vạt rừng già nguyên sinh và thảm thực vật xanh tươi.
Nhiều người Mường bản địa vẫn giữ cách qua sông bằng bè mảng được ghép từ những cây giang. Chúng tôi bắt gặp những chàng trai, cô gái Mường đi chặt giang, nứa trên rừng rồi bó lại cho trôi sông. Họ cưỡi trên bó giang, nứa rẽ nước, len lỏi qua những tảng đá với chiếc sào trên tay để cầm lái trông thật phiêu lưu, mạo hiểm.
Vào những ngày hè oi bức, người Mường ở Thu Cúc và các khu vực lân cận thường tìm đến đ.ập Ú và các điểm dọc sông Bứa để tận hưởng không khí mát mẻ trong lành.
Tìm hiểu thêm về đời sống văn hóa Thu Cúc là một trải nghiệm thú vị – Ảnh: Hải Dương.
Truyền thuyết nàng Cúc
Chúng tôi may mắn được ở lại nhà dân thêm một đêm. Cũng hiếm khi bản Mường có nhóm du khách phương xa ngủ trọ qua đêm, nên gặp mọi người ai cũng rất hồ hởi chào mời.
Chúng tôi được thưởng thức vài món ăn bản địa khó quên như rau sắn muối chua, ốc suối hấp và cá bống tẩm gia vị nướng ở nhà một người dân Mường thân thiện.
Trong bữa ăn ấm cúng, chủ nhà kể: “Xứ Mường chúng tôi có một truyền thuyết gắn với người con gái tên Cúc. Nàng Cúc từ thuở hồng hoang gắn bó với người Mường bằng câu chuyện cảm động đi tìm giống lúa mới”.
Xưa kia, người Mường Bi, Mường Vang ở Hòa Bình di cư qua sông Bứa, lên thượng nguồn tìm thấy vùng Thu Cúc ngày nay. Thấy đây là vùng đất xanh tốt, phì nhiêu, cảnh vật thanh bình nên đã dừng chân dựng nhà, lập bản, định cư làm ăn sinh sống.
Tuy đã lập được bản nhưng cuộc sống của bà con Mường rất khó khăn do hạn hán kéo dài, không có cây trồng vật nuôi nào chịu nổi. Khi ấy ở bản có một người con gái giỏi giang, xinh đẹp lại thông minh, thạo nghề nông vẫn được mọi người gọi là nàng Cúc.
Thương bà con xứ mình quanh năm nghèo đói, nàng Cúc đã tình nguyện lên đường vượt suối băng rừng tìm hồn vía của giống lúa mới về cho bản.
Dòng sông Bứa trong xanh – Ảnh: Hải Dương.
Vượt qua bao khó khăn, nguy hiểm, cuối cùng nàng Cúc đã tìm được giống lúa mới về cho dân bản. Nhưng khi về đến gần bìa rừng ở bản Mường quê mình, nàng đã bị thú rừng hãm hại, kéo m.ất x.ác đi, chỉ còn bó lúa giống quý trên nền đất. Từ bó lúa giống của nàng Cúc, ruộng đồng xứ Mường lại xanh tươi, sai bông trĩu hạt.
Để tưởng nhớ công ơn người đưa giống lúa mới về cho bản làng, dân Mường đã cùng nhau dựng lên miếu thờ nàng Cúc tại nơi tìm thấy bó lúa quý. Hằng năm người dân tổ chức lễ rước vía lúa từ miếu thiêng này về bản.
Trong các lễ rước vía lúa, dân và thầy mo đến miếu nàng Cúc làm các nghi lễ để xin vía lúa về, rồi sau đó mọi người mới cùng nhau xuống đồng gieo cấy. Và mảnh đất này từ đó cũng mang tên Thu Cúc – người con gái xinh đẹp, dũng cảm xứ Mường.
Thu Cúc là điểm trung chuyển của những ngả đường du lịch Tây Bắc nên du khách muốn qua đêm ở Thu Cúc cũng dễ dàng tìm được chỗ trọ. Có thể thuê phòng bình dân với giá 150.000 – 200.000 đồng/đêm ở các nhà nghỉ trong khu trung tâm xã. Hoặc ngủ qua đêm ở bản Ú, bản Soi, bản Mơ, bản Tang… trải nghiệm cuộc sống đậm chất bản địa.
Ngoài những món ăn quen thuộc như: ốc suối hấp, gỏi cá, cá tẩm gia vị cho vào ống giang nướng, rau sắn muối chua… du khách có thể nhờ người Mường ở các bản làm món rêu đá trộn gia vị bọc lá chuối, hoặc lá rong rồi vần than nóng. Thưởng thức món này rất lạ miệng, nhớ mãi không quên.
Qua miền sơn cước
Nhiều người cho rằng, vùng núi Quảng Ngãi "không bằng... một góc" vùng cao Tây Bắc. Nhưng với riêng tôi, đã đặt chân đến vùng núi cao của quê hương rất nhiều lần qua những chuyến công tác, thì mảnh đất vùng cao ấy cũng không thiếu những nét đặc trưng, hấp dẫn và thú vị riêng.
Huyện miền núi Sơn Hà với vẻ đẹp rất đỗi giản dị được phác họa lên từ núi non hùng vĩ, hoa lá ven đường, căn nhà sàn nhỏ nhắn, e ấp bên sườn đồi..., nhất là nếp sinh hoạt mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống của đồng bào Hrê nơi đây.
Huyện miền núi này là không gian lý tưởng để mỗi người tìm về, với cảm giác bình yên, để được sống chậm lại, đắm mình giữa thiên nhiên hiền hòa. Đến đây, ta như lạc vào một khung cảnh hoàn toàn khác, cái hoang sơ, dung dị của thiên nhiên và con người nơi đây như góp phần tô điểm nên một bức tranh "cao sơn lưu thủy, phong cảnh hữu tình".
Ruộng bậc thang ở xã Sơn Ba (Sơn Hà). ẢNH: BÙI THANH TRUNG |
Từ trung tâm TP.Quảng Ngãi đi về phía tây theo hướng Quốc lộ 24B khoảng 40km sẽ đến trung tâm huyện lỵ Sơn Hà. Dọc đường đi bạn có thể bắt gặp hình ảnh của những cụ bà người dân tộc Hrê ngồi bên vệ đường bán từng rổ ốc đá được bắt ở các con suối trong vùng, cùng mớ rau ranh, rau dớn non mơn mởn.
Là những người dân đủng đỉnh vác trên vai cái cuốc, con dao quắm sau buổi đi rừng về. Là những phụ nữ địu con ngủ trên lưng, vừa tranh thủ cái nắng trưa phơi quần áo trước hiên nhà, và chắc chắn chẳng thiếu được các cậu bé, cô bé mặt mũi lấm lem đang say sưa với vài trò nghịch ngợm...
Càng lên cao về phía đầu nguồn của hai con sông chảy song song nhau là sông Re và sông Xô Lô, giữa bốn bề chỉ còn nghe thấy hơi thở của núi rừng với líu lo chim hót, vi vu gió thổi và róc rách suối chảy để mỗi người thỏa sức tận hưởng, hít cho đầy lồng ngực không khí trong lành hiếm có nơi phố thị. Không gian thơ mộng của núi rừng, cái khí trời êm dịu quanh năm khiến vùng đất xa ngái ấy trở thành địa điểm tuyệt vời cho những chuyến du lịch mùa hè.
Để rồi mỗi lần ghé qua, khung cảnh hoang sơ, khoáng đạt của vùng đồi núi quê hương lại như thêm chất trữ tình. Cái trong veo của mùa hè đã gửi gắm trọn vẹn ở cả sắc trời, sắc núi nơi đây. Ấn tượng hơn cả là những thửa ruộng bậc thang lúa chín vàng rộ óng ánh, hay ăm ắp nước mùa ải đồng... lớp nọ nối tiếp lớp kia, cứ thế phủ lấy đất, ôm lấy đồi và kéo xa tít tắp về phía chân trời.
Để có được nguồn nước tưới dồi dào cho các đồng ruộng bậc thang phần lớn là nhờ công trình đại thủy nông của huyện Sơn Hà đó là đ.ập Xô Lô, mang lại nguồn nước cho hơn 300ha ruộng lúa nước chân cao nơi đây. Đây cũng là một điểm đến không thể bỏ qua trên hành trình về vùng núi Sơn Hà.
Khi đã thấm mệt, ta chọn dừng chân tại quán nhỏ ven đường, du khách có thể được thưởng thức một vài món ăn đặc trưng của địa phương, như gà nướng, cá suối, gỏi bắp chuối trộn cùng chén ớt xiêm rừng cay nồng... và trải nghiệm những nét sinh hoạt, văn hóa của đồng bào Hrê. Hoàng hôn dần buông xuống, xen lẫn giữa cảnh sắc kỳ vĩ của núi rừng là những nếp nhà sàn yên bình tựa mình vào vách núi, vang vang tiếng lục lạc leng keng của đàn trâu thủng thẳng về nhà. Tất cả hòa quyện nhẹ nhàng, êm ả như ru, khiến lòng nhen nhóm lên ước muốn được sống những tháng ngày quanh năm làm bạn với mây, trời, núi non.
Đến nơi này, ta có thể cảm nhận được hết cái tình người nồng hậu miền sơn cước. Cuộc sống vẫn xoay vần, tâm linh ngàn đời vẫn hiển hiện trong từng phong tục tập quán. Con người và thiên nhiên cứ hòa quyện vào nhau, như có một sức cuốn hút mãnh liệt, làm cho du khách không e ngại mỏi gối chồn chân, cứ muốn một lần được trải nghiệm cuộc sống đầy lý thú ở nơi núi rừng này.
Vẻ đẹp cọn nước ở Điện Biên Được ví như "bánh xe khổng lồ" cả đời mải miết bên dòng suối Nậm Hua, thuộc xã Chiềng Đông, huyện Tuần Giáo (tỉnh Điện Biên), song những cọn nước nơi đây không đơn thuần là công cụ lao động sản xuất mà còn là công trình nghệ thuật tô điểm vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng Tây Bắc. Cọn nước được...