Đền Đươi, ‘danh lam Cổ Tự’ trên đất Hải Dương

Đền Đươi, nơi thờ tự Nguyên phi Thái hậu Ỷ Lan là một trong số ít di tích lịch sử văn hóa cổ xưa còn được gìn giữ đến ngày nay trên đất Hải Dương. Không biết tự bao giờ, công trình tâm linh này đã được người đời đặt cho cái tên “Danh lam cổ tự”.

Đền Đươi có tên chữ là Quỳnh Hoa từ, ở làng Cẩm Cầu, tên nôm là làng Đươi, xã Thống Nhất, huyện Gia Lộc (Hải Dương). Đây là một ngôi đền cổ được xây dựng từ thời nhà Lý (thế kỷ thứ 11). Năm 1991, đền Đươi đươc xếp hạng di tích cấp quốc gia.

Đền thờ Nguyên phi Thái hậu Ỷ Lan (7/3/1044 – 25/7/1117). Bà có tên là Lê Thị Yến hay Lê Khiết là phi tần của hoàng đế Lý Thánh Tông, mẹ ruột của hoàng đế Lý Nhân Tông.

Trải qua những thăng trầm của thời cuộc, ảnh hưởng của thiên nhiên và chiến tranh tàn phá, Đền Đươi vẫn bảo tồn khá nguyên vẹn những giá trị lịch sử, văn hóa.

Ông Phạm Tiến Diến (82 tuổi, thủ đền) cho biết, hấu hết các đồ thờ tự bên trong đền từ bức hoành phi câu đối cho tới ngai thờ, bộ bát cống đều được sơn son thếp vàng. Bảo vật quý nhất của đền là 3 con rồng bằng đá quý, do sợ bị kẻ xấu lấy cắp nên Ban quản lý đền đã đưa cất giấu.

Trong quá trình khảo cứu tại đền, ông Tăng Bá Hoàng, nguyên Giám đốc Bảo tàng, Chủ tịch Hội khoa học lịch sử tỉnh Hải Dương đã phát hiện ra biểu tượng sinh thực khí của nam và nữ đã được các nghệ nhân xưa khoắc họa bên trong ngôi đền. Biểu tượng này là để cầu cho trời đất giao hòa, vạn vật sinh sôi, nảy nở. Trong ảnh là biểu tượng sinh thực khí của nam giới.

Đây là biểu tượng sinh thực khí của nữ giới.

Toà tiền tế gồm 3 gian, 2 dĩ dài 17 m, rộng 8,1m, có kiến trúc kiểu chữ nhất, với 4 vì kèo chính và 2 dãy cột quân của 2 gian, là một công trình thời Hậu Lê khá tiêu biểu với hệ thống cột thấp và các bức chạm tinh xảo.

Ngoài hình ảnh long, ly, quy, phượng, cá chép và ngựa hóa rồng được trạm khắc khá tinh vi, xuất hiện khá nhiều trên bộ khung gỗ và nơi thờ tự. Để giữ cho tác phẩm bền đẹp với thời gian, người xưa thường chọn vàng làm nguyên liệu để sơn thếp lên các đồ vật.

Cặp nghê đá thời nhà Lê hiện còn lưu giữ và đặt trang trọng ngay bên tả, hữu trước cửa của tòa tiền tế.

Trong chiến tranh, đền Đươi là cơ sở cách mạng ở địa phương và là đường dây liên lạc lên chiến khu Việt Bắc.

Giang Chinh

Theo VNE