Đằng sau những động thái cứng rắn của Tổng thống Trump trên mặt trận đối ngoại

Theo Nikkei Asia ngày 25/1, một cách nhìn mới đang hình thành trong nội bộ chính quyền Tổng thống Donald Trump , theo đó việc sử dụng vũ lực tại Venezuela và Iran , cùng các cảnh báo cứng rắn nhằm vào Greenland và Cuba, không chỉ là những hành động đơn lẻ mà là một phần của chiến lược lớn hơn nhằm kiềm chế ảnh hưởng toàn cầu của Trung Quốc .

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế thế giới ở Davos , Thuỵ Sĩ ngày 21/1/2026. Ảnh: THX/TTXVN.

Cách tiếp cận này được những người thân cận với Tổng thống Trump gọi là “ Học thuyết Donroe ”, kết hợp tên của ông với Học thuyết Monroe thế kỷ 19, vốn nhằm để loại bỏ các thế lực thù địch khỏi Tây Bán cầu. Khái niệm này đã được đưa vào Chiến lược An ninh Quốc gia của Mỹ công bố vào cuối năm 2025 và từ đầu năm nay đã bắt đầu được cụ thể hóa bằng các hành động thực địa.

Theo các nguồn phân tích, cuộc tấn công vào Venezuela hồi đầu tháng 1, cùng lập trường can dự chủ động hơn đối một số quốc gia khác, được xem là những bước đi đầu tiên nhằm tái định hình cán cân quyền lực, qua đó làm suy yếu các điểm tựa chiến lược của Bắc Kinh.

Học thuyết này được làm rõ hơn trong một báo cáo mang tên “The Donroe Doctrine In Action” của chuyên gia quân sự và tác giả J. Michael Waller, được Tổng thống Trump đăng tải trên mạng xã hội Truth Social hôm 22/1. Báo cáo cũng xuất hiện trên trang web của Viện Claremont, một tổ chức nghiên cứu bảo thủ có quan hệ gần gũi với chính quyền, không lâu sau cuộc tấn công vào Venezuela ngày 3/1.

Trong bản báo cáo, ông Waller mô tả chiến dịch tại Venezuela như một mắt xích trong hiệu ứng domino, nhằm tái định vị các quốc gia chống Mỹ thành thân Mỹ, cùng với Iran và Cuba, đồng thời gửi đi tín hiệu chiến lược nhằm làm suy yếu kế hoạch toàn cầu của Trung Quốc. Tuy nhiên, chính tác giả cũng thừa nhận vẫn còn bỏ ngỏ việc Tổng thống Trump đang hành động mang tính ứng biến hay theo đuổi một chiến lược nhiều tầng nấc đã được chuẩn bị sẵn.

Phát biểu với tờ Nikkei, ông Waller cho rằng cốt lõi chiến lược an ninh của Tổng thống Trump là ngăn chặn Trung Quốc đang chiếm ưu thế trên phạm vi toàn cầu. Theo ông, những chỉ trích cho rằng Washington muốn phân chia thế giới thành các vùng ảnh hưởng cứng nhắc là cách hiểu sai lệch.

Waller lập luận rằng châu Âu cần chịu trách nhiệm nhiều hơn cho an ninh của chính mình, tương tự với các đồng minh châu Á, trong khi Mỹ tập trung vào Tây Bán cầu nhưng vẫn tiếp tục hỗ trợ các đối tác có khả năng tự bảo vệ. Cách tiếp cận này, theo ông, cho phép Washington phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn trong cạnh tranh chiến lược dài hạn với Bắc Kinh.

Các ước tính cho thấy Venezuela và Iran chiếm khoảng 30% lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu, bao gồm cả nguồn từ các tàu đăng ký không minh bạch. Khi cộng thêm các quốc gia Trung Đông, tỷ trọng này có thể lên tới 70%. Báo cáo của Waller được xem là bản phác thảo nhằm đánh vào những điểm dễ tổn thương trong chuỗi cung năng lượng của Trung Quốc, đặc biệt tại các khu vực mà chính quyền Trump đang tìm cách tăng cường quan hệ.

Steve Bannon, cựu chiến lược gia trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, cũng gọi Học thuyết Donroe là một chiến lược chống Trung Quốc. Ông nhấn mạnh Bắc Cực là điểm nghẽn quân sự then chốt trong cạnh tranh Mỹ – Trung, đồng thời cho rằng việc loại Trung Quốc khỏi Tây Bán cầu, bao gồm cả Greenland là yếu tố then chốt để làm suy yếu sức mạnh của Bắc Kinh.

Trong nội bộ chính quyền, một số nhân vật như Ngoại trưởng Marco Rubio từ lâu được xem là những người có lập trường cứng rắn với Trung Quốc. Dù vẫn tồn tại quan điểm cho rằng Mỹ cần duy trì quan hệ ổn định với Bắc Kinh, ảnh hưởng của ông Rubio dường như đang gia tăng, đặc biệt sau vai trò của ông trong chiến dịch tại Venezuela.

Tuy vậy, bản thân Tổng thống Trump lại tránh chỉ trích trực diện Trung Quốc. Ông dự kiến sẽ gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ít nhất hai lần trong năm nay và được cho là đặc biệt quan tâm đến khả năng đạt được một thỏa thuận thương mại.

Theo Hal Brands, giáo sư tại Đại học Johns Hopkins, rõ ràng có những nhân vật trong chính quyền tin rằng Mỹ đang ở trong cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc và cần hướng tới một dạng “chiến thắng chiến lược” cụ thể. Tuy nhiên, ông cho rằng Tổng thống Trump có thể không nhìn mối quan hệ này theo cùng lăng kính đó.

Brands nhận định ưu tiên của ông Trump trong năm nay là giữ quan hệ Mỹ – Trung ở trạng thái tương đối ổn định, đồng thời xử lý các điểm yếu kinh tế, đặc biệt là vấn đề đất hiếm đã bộc lộ trong năm 2025, nhằm tạo thêm đòn bẩy cho các cuộc đàm phán với Bắc Kinh.