Con gái chê cơm mẹ nấu, mẹ đáp một câu khiến con đứng hình: Có những đoạn đối thoại đau hơn cả dao cứa

Cha mẹ đã bỏ công sức, chờ một câu cảm ơn; con cái mang theo những tổn thương, chờ một câu xin lỗi.

Thời gian trước, một đoạn video ghi lại cuộc trò chuyện giữa hai mẹ con ở Trung Quốc bất ngờ gây chú ý trên mạng xã hội. Trong video, một cô bé nửa đùa nửa thật nói với mẹ: “Con dám chắc trong số mẹ của các bạn cùng lớp, mẹ là người nấu ăn dở nhất. Nhà mình trước đây còn từng mở nhà hàng, sao mẹ lại nấu ăn dở như vậy?”.

Nghe xong, người mẹ im lặng vài giây rồi đáp: “Vậy tại sao con không đi tìm người khác làm mẹ?”. Nụ cười trên gương mặt cô bé lập tức cứng lại, em cúi đầu, có chút bối rối không biết phải nói gì.

Bên dưới video, hàng nghìn bình luận nổ ra. Có người đứng về phía bà mẹ: “Chẳng lẽ mẹ không được tổn thương sao? Vất vả nấu ăn, cuối cùng lại bị nói những lời khó nghe như vậy”. Có người lại đồng cảm với đứa trẻ: Mẹ tôi cũng nấu ăn không ngon. Tôi nói món ăn hơi mặn, mẹ bảo: ‘Không ăn thì thôi’. Tôi nói muốn đổi khẩu vị, mẹ lại bảo: Có giỏi thì tự nấu đi”.

Cũng có người nhìn nhận thẳng thắn: Mẹ vừa mở miệng đã chọn cách đối đầu, chẳng trách con cái sau này cũng học cách nói chuyện như vậy”.

Ảnh minh hoạ

Thoạt nhìn, đây chỉ là một chuyện nhỏ trong gia đình: món ăn có ngon hay không, con cái có nên nói ra hay không? Nhưng nếu nhìn rộng hơn, vài chục giây ngắn ngủi ấy lại phản ánh tình trạng quen thuộc trong rất nhiều gia đình:

Cha mẹ đã bỏ công sức, chờ một câu cảm ơn; con cái mang theo những tổn thương, chờ một câu xin lỗi. Thứ khó nuốt trôi hơn cả món ăn có lẽ không nằm ở hương vị, mà là những cuộc đối thoại giữa hai thế hệ luôn lệch nhịp và vô tình làm tổn thương nhau.

Đoạn video này gây đồng cảm lớn bởi rất nhiều người nhìn thấy hình ảnh của chính mình và cha mẹ trong đó. Có thể nhân vật khác nhau, lời thoại có thể thay đổi đôi chút, nhưng cảm giác nghẹn lòng quen thuộc ấy thì chẳng khác gì.

Các nghiên cứu tâm lý cho thấy trong môi trường gia đình, cả cha mẹ lẫn con cái thường sử dụng những cách giao tiếp mạnh như phủ nhận trực tiếp, hỏi ngược mang tính chất nghi vấn. Chỉ khác ở chỗ: trong nhiều gia đình, cha mẹ thường là người nói trước, sau đó con cái mới phản ứng lại.

Hãy nhìn vào những kiểu giao tiếp phổ biến của cha mẹ.

1. Thói quen hỏi ngược (một dạng công kích nhẹ)

Việc đơn giản thế mà con cũng không làm được à? Sao không nói sớm? Con nghĩ mình giỏi lắm đúng không?… Trong tâm lý học, câu hỏi ngược được xem là một dạng “công kích nhẹ”, một kiểu tấn công tinh tế nhưng khó nhận ra.

Nó gây tổn thương bởi bản thân câu hỏi đã chứa sự nghi ngờ và phủ nhận, khiến người nghe trả lời cũng khó, mà im lặng cũng không xong. Điều đáng sợ là nhiều cha mẹ không nhận ra mình đang chất vấn, họ chỉ nghĩ rằng mình đang dạy con.

2. Phản hồi phủ nhận (chặn đứng cảm xúc)

Một cư dân mạng từng chia sẻ: Cô than thở trong nhóm gia đình rằng: Công việc mệt quá, áp lực quá. Nhưng cha mẹ trả lời một đoạn dài: “Ai mà chẳng mệt? Ai chẳng có áp lực? Còn trẻ mà đã muốn nhàn rồi sao được? Ngày xưa ba mẹ…”.

Cô gửi lì xì cho gia đình dịp lễ, nhận lại câu: Lễ phương Tây có gì mà phải ăn mừng? Con học hành kiểu gì vậy? Cô đăng ảnh đi du lịch lên mạng, mẹ bình luận: Mặc cái gì thế? Xóa ảnh đi. Vừa không đẹp lại còn xấu nữa.

Cô nói: Điều kỳ lạ ở cha mẹ là, khi bạn kể chuyện buồn với họ, nỗi buồn lại tăng lên; khi bạn chia sẻ niềm vui, niềm vui lại biến mất. Sau lần đó, cô chặn cha mẹ trên mạng xã hội và cũng ít nói chuyện trong nhóm gia đình hơn.

Có phải nhiều người cũng từng trải qua cảm giác này? Đã từng có lúc con cái háo hức mở cánh cửa giao tiếp với cha mẹ, nhưng cha mẹ lại dội xuống một gáo nước lạnh. Lâu dần, cánh cửa ấy không bao giờ mở lại nữa?

3. Khích lệ bằng cách hạ thấp (so sánh và chê bai)

Con nhìn người ta đi; Đừng vội tự mãn, còn kém xa lắm… – Một kiểu dùng sự so sánh thay cho lời khen, dùng sự hạ thấp thay cho động viên phổ biến trong rât nhiều gia đình. Nhiều cha mẹ nghĩ rằng làm vậy sẽ khiến con không kiêu ngạo và cố gắng hơn. Nhưng thực tế, điều đó có thể phá hủy sự tự tin và cảm giác an toàn quý giá nhất của trẻ.

Đứa trẻ sẽ nghĩ: Dù mình cố gắng thế nào, cha mẹ cũng sẽ không bao giờ hài lòng.

4. Kiểu thao túng bằng sự hy sinh

“Cha mẹ đã hy sinh nhiều như vậy vì con, sao con lại đối xử với cha mẹ như thế? Biết vậy ngày xưa không nuôi con nữa; Con cứ coi như không có người cha/người mẹ này đi”,… – Bản chất của những câu nói này là dùng cảm giác tội lỗi để kiểm soát con cái. Đó không phải giao tiếp, mà là áp đặt đạo đức.

Giống như câu nói của người mẹ trong video: Vậy sao con không tìm người khác làm mẹ? Bề ngoài là lời giận dỗi, nhưng thực chất là dùng việc “cắt đứt tình cảm” để trừng phạt con vì đã không thuận ý mình. Kiểu lời nói “kết liễu” này từng là nỗi ám ảnh của rất nhiều đứa trẻ.

Những kiểu giao tiếp này giống như những viên đá ném xuống mặt hồ, tạo nên thói quen giao tiếp trong gia đình. Và trẻ em thường phản ứng theo năm cách. Thứ nhất: Trực tiếp chống đối, dùng công kích đáp lại công kích. Thứ hai: né tránh tiêu cực, dùng sự lạnh nhạt để giữ khoảng cách với cha mẹ. Thứ ba: cách ly cảm xúc, Không còn chia sẻ, không còn tâm sự, không còn tranh luận. Đứa trẻ âm thầm đưa cha mẹ ra khỏi danh sách những người thân thiết nhất.

Thứ tư, dùng cảm xúc để phản công. Bố mẹ chưa từng yêu con; Nhìn bố mẹ người ta đi; Sao bố mẹ không thể làm được như vậy?”. thứ năm, buông xuôi bản thân, cố tình học kém, bỏ học, gây chuyện. Dùng việc phá hỏng chính mình để thể hiện sự tức giận và trừng phạt cha mẹ.

Nuôi dạy con giống như soi gương. Cách cha mẹ nói chuyện cũng chính là cách con học cách giao tiếp. Khi phàn nàn rằng con “nói chuyện khó nghe”, cha mẹ nên nhìn lại xem mình có phải chính là “người thầy dạy cách biểu đạt” đầu tiên của con hay không.

Nói chuyện tử tế không phải là học vài câu nói hay mà là bỏ xuống mong muốn “chiến thắng”, quay trở lại với mục đích ban đầu là yêu thương.

Điểm cuối của đối thoại không phải là phân định ai đúng ai sai, mà là để cả hai cùng cảm nhận: Cuối cùng tôi cũng được lắng nghe, được thấu hiểu. Bởi vì hương vị của một gia đình không nằm trong món ăn, mà nằm trong từng lời nói.