Chất dinh dưỡng vi lượng và sức khỏe
Vi chất là thành phần không thể thiếu trong khẩu phần ăn hàng ngày. Vậy vi chất là những chất gì? Ảnh hưởng thế nào lên sức khỏe ?
Định danh vi chất
Vi chất dinh dưỡng, vi chất, micronutrients, là các yếu tố thiết yếu cần cho cơ thể để hoàn thành các chức năng sinh lý học và duy trì sức khỏe, với số lượng rất nhỏ, dưới 100 miligram mỗi ngày.
Vi chất dinh dưỡng của con người chính là các vitamin và khoáng chất. Hiện nay, có hơn 13 vitamin và 14 khoáng chất sau được liệt kê vào danh sách các yếu tố vi lượng cần thiết cho con người.
Vitamin
Vitamin là các hợp chất hữu cơ được tạo ra bởi thực vật và động vật có thể bị phá vỡ bởi nhiệt, axit hoặc không khí. Các vitamin thường đóng vai là các co-enzyme, trợ giúp các enzyme trong chuyển hóa; hoặc là các chất bio-catalyzer, xúc tác cho các phản ững sinh học, ngõ hầu tạo ra năng lượng, phân chia tế bào, tạo hồng cầu, phân chia tế bào, sinh tổng hợp collagen, nâng cao hệ miến dịch…
* Các vitamin tan trong nước (water-soluble vitamins)
-Vitamin B1 (thiamine): quan trọng trong chuyển hóa năng lượng.
-Vitamin B2 (riboflavin): chuyển hóa năng lượng, chuyển hóa chất béo, chức năng tế bào…
-Vitamin B3 (niacin): giúp chuyển hóa năng lượng từ thức ăn.
-Vitamin B5 (pantothenic acid): cần thiết cho việc tổng hợp axit béo.
-Vitamin B6 (pyridoxine): giúp cơ thể giải phóng glucose từ kho dự trữ, chuyển hóa năng lượng và tân tạo hồng huyết cầu.
-Vitamin B7 (biotin): giữ vai trò trong chuyển hóa axit amin, axit béo và glucose.
-Vitamin B9 (folate): vai trò quan trọng trong phân chia tế bào.
-Vitamin B12 (cobalamin): rất cần thiết cho sự tạo huyết cầu tố và hồng cầu, hoàn thiện chức năng hệ thần kinh trung ương, não bộ.
-Vitamin C (ascorbic acid): cần thiết để sinh tổng hợp collagen ở da, mạch máu; sinh tổng hợp các chất trung gian dẫn truyền thần kinh, nâng cao chức năng của hệ thống miễn dịch, và là một chất chống oxy-hóa quan trọng bảo vệ tế bào khỏi các tổn thương do stress oxy-hóa.
* Các vitamin tan trong dầu (fat-soluble vitamins)
-Vitamin A: Cần thiết để tổng hợp chất rhodopsin ở mắt , chất dần truyền thần kinh thị giác quan trọng, giúp con người có thể nhìn thấy.
-Vitamin D: Kích thích hệ miến dịch, quan trọng để hấp thụ calci và phát triển xương.
-Vitamin E: Vai trò trong hệ sinh dục, miễn dịch, chất chống oxy-hóa quan trọng bảo vệ tế bào khỏi các tổn thương do stress oxy-hóa.
-Vitamin K: Giúp gan tổng hợp chất prothrombin, rất quan trọng trong quá trình đông máu, và giúp phát triển xương.
Khoáng chất (minerals)
Là các chất vô cơ, tồn tại trong đất hoặc nước. Vì là khoáng vô cơ, chúng không bị không thể bị phá vỡ bởi nhiệt, không khí hay các enzyme tiêu hóa.
* Khoáng chất đa lượng (macrominerals)
-Calcium: Khoáng chất quan trọng trong cấu trúc xương, răng. Hỗ trợ việc co bắp cơ vân và cơ trơn thành mạch máu, yếu tố quan trọng trong đông mấu (yếu tố 4)….
-Phospho: Thành phần cấu tạo của xương và màng tế bào.
-Magne: Hỗ trợ hơn 300 phản ứng enzyme, điều hòa co cơ, huyết áp.
-Natri: Chất điện giải, cation chính của các dịch thể trong cơ thể con người. Giúp duy trì cân bằng thể dịch (fluid balance) và ổn định huyết áp.
-Clo: Anion chính cân bằng với natri. Giúp cân bằng thể dịch và dịch tiêu hóa.
-Kali : Chất điện giải chính của tế bào chất, giúp dẫn truyền thần kinh ở màng tế bào và chức năng co cơ.
-Sulfur (lưu huỳnh): Có ở mọi tế bào và ở trong hai axit amin cystein và methionine.
* Khoáng chất vết (trace minerals)
-Sắt: Giúp hemoglobin (huyết cầu tố) và myoglobin (nhục tố) trao đổi oxy, chất xúc tác cần thiết cho một số enzymes, hóc môn.
-Mangan : Giúp chuyển hóa carbohydrate, amino acid and cholesterol.
-Đồng : Cần cho sự thành lập mô liên kết, cho hoạt động của hệ thần kinh và não bộ.
-Kẽm: Cần cho phát triển cơ thể, chức năng miến dịch và sự lành của các vết thương.
-Iod: Chất khoáng chính để sinh tổng hợp các hóc-môn tuyến giáp.
-Fluo Cần thiết cho phát triển xương và răng.
-Selen Quan trọng cho tuyến giáp, hệ sinh dục, miến dịch và là chất chống oxy-hóa.
Thiếu vi chất: không được!
Dù hàm lượng rất nhỏ, vi chất cũng là thành phần không thể thiếu trong khẩu phần ăn, và các nhà khoa học dinh dưỡng đã xếp vi chất vào một trong bốn thành phần của ô vuông thức ăn bên cạnh ba đại chất (macronutrients) là bột đường, chất béo và chất đạm.
Trong thực tế, để dễ nhớ, dễ áp dụng, các nhà dinh dưỡng đã ví von: “Phần ăn tốt cũng như cái áo hoàn chỉnh cần đủ các thành phần với tỷ lệ cân đối: vạt trước, vạt sau, hai tay, một cổ…thiếu không được, nhưng thừa cũng không xong”. Và các yếu tố vi lượng cũng vậy, hàm lượng rất ít nhưng mức độ cần thiết cũng rất cao.
Thừa vi chất: cũng gây hại!
Trong y khoa, danh sách các bệnh do thiếu vi chất trên con người khá dài: Thiếu vitamin A gây Khô mắt, Quáng gà và Mù; Thiếu vitamin B1 gây bệnh Tê phù Beri-beri, Thiếu vitamin B12 gây bệnh Thiếu máu Biermer, Thiếu vitamin C gây bệnh xuất huyết Scorbut; Thiếu vitamin D gây bệnh Còi xương; Thiếu Calci gây chứng Tetania; Thiếu sắt (Fe) gây Thiếu máu nhược sắc; Thiếu Kali gây Liệt ruột cơ năng….
Nhưng thừa vi chất cũng gây ra không ít bệnh, phiền toái: Bệnh thừa vitamin ( hypervitaminosis) như: Thừa vitamin A, vitamin D gây Tăng áp nội sọ; Thừa Iod gây JodBasedow; Thừa Sắt sẽ bị bệnh Hemosiderosis; Thừa Đồng sẽ bị bệnh Wilson gây thoái hóa gan và não bộ…
Thay lời kết
Vi chất dinh dưỡng tuy hàm lượng cần thiết cho cơ thể rất thấp, nhưng chúng lại rất quan trọng vì thường hoặc đóng vai là chất “trợ enzyme” (co-enzyme) cho hàng loạt enzyme chuyển hóa, hoặc đóng vai chất xúc tác sinh học (bio-catalyzer) cho vô số các phản ứng sinh học trong cơ thể con người.
Vì các chất vi lượng rất cần thiết, do đó, nhiều nhà sản xuất thực phẩm được phép “bổ sung” (enrichment) hay “làm giàu” (fortification) thêm các yếu tố vi lượng cho sản phẩm đạt đến ngưỡng dinh dưỡng cần thiết. Ví dụ: Nhiều loại sữa “công thức” được gia thêm vitamin và khoáng chất; Nước cam vắt thêm calci; Nước ngọt pha thêm vitamin; Muối ăn pha thêm iod.v.v…
Có thể ví von rằng, các vi chất (micronutrient) là “tia lửa” để đốt cháy các chất dinh dưỡng đa lượng (macronutrients) là bột đường, chất béo, chất đạm, những “nhiên liệu” cần thiết để cung cấp năng lượng, sức sống cho cơ thể. Và phải có sự tương đồng, cân đối giữa vi lượng với đa lượng, như giữa cái “bu gi” với bộ máy chiếc xe hơi.
TS.BS Trần Bá Thoại
Uỷ viên BCH Hội Nội tiết Việt Nam
Theo Dân trí
Vitamin và khoáng chất: Từ lầm tưởng đến tác dụng diệu kỳ tới sức khỏe
Cơ thể con người được ví như một cỗ máy, luôn cần năng lượng để vận hành. Vitamin và khoáng chất là những chất xúc tác không thể thiếu cho quá trình tạo ra nguồn năng lượng ấy. Tuy cần thiết là vậy, vẫn còn khá nhiều lầm tưởng liên quan đến các vitamin và khoáng chất. Trong khảo sát về nhu cầu...
Tiêu điểm
Tin đang nóng
Tin mới nhất

9 tháng sau phẫu thuật, xương vẫn không liền vì lý do bất ngờ

Cá tẩm urê rất độc, tiến sĩ hóa học chỉ 1 dấu hiệu khi nấu để nhận diện

Bé trai sơ sinh nguy kịch vì dị tật thoát vị hoành phải hiếm gặp

Bác sĩ cảnh báo sai lầm nguy hiểm khi bị hóc xương

COPD âm thầm tàn phá phổi, nhiều người phát hiện bệnh khi đã khó thở

Đà Nẵng: Sốt xuất huyết diễn biến phức tạp, một bệnh nhi tử vong

Ám ảnh nhóm chat công việc, bệnh nhân nằm mơ cũng nghe "ting ting"

Giảm bao nhiêu cân thì gan nhiễm mỡ cải thiện?

Tưởng đau răng thông thường, người đàn ông mắc ung thư hàm xâm lấn nền sọ

Chàng trai 24 tuổi mắc sốt xuất huyết, biến chứng viêm cơ tim tối cấp

Giáo sư chỉ rõ 5 nguyên nhân khiến căn bệnh ung thư liên tục tăng

Nghiên cứu nửa triệu người chỉ ra uống 2-3 tách cà phê mỗi ngày sẽ ra sao?
Có thể bạn quan tâm

Cả dàn sao Vbiz chứng kiến chủ hàng mì cay chốt deal 5 tỷ, Hòa Minzy - Erik "choáng váng"
Nhạc việt
00:02:30 20/11/2026
Diễn viên Steven Nguyễn, Việt Hoa tham gia phim 'Tuyên ngôn Độc lập'
Hậu trường phim
23:57:59 19/11/2026
Ca sĩ bị phạt tù 2 năm vì xúc phạm trên mạng là ai?
Sao châu á
23:54:47 19/11/2026
Ford phát triển xe bán tải giá rẻ, cạnh tranh xe Trung Quốc
Ôtô
23:52:50 19/11/2026
Nữ diễn viên từng tự ti ngoại hình thành 'nàng thơ' màn ảnh Việt
Sao việt
23:52:26 19/11/2026
Xiaomi phát triển điện thoại nhỏ gọn với viền màn hình siêu mỏng
Đồ 2-tek
23:41:06 19/11/2026
Từng làm thợ xây rồi đi viết báo, người đàn ông âm thầm bán nước suốt 30 năm, nay sở hữu hơn 60 tỷ USD
Netizen
23:30:23 19/11/2026
Vụ kiện Selena Gomez 'lừa đảo 1,2 triệu USD' bất ngờ khép lại
Sao âu mỹ
23:11:26 19/11/2026
Phim Hàn nổi tiếng suốt 17 năm ở Việt Nam: Nữ chính đóng xong đủ tiền sống 12 năm, nam chính đổi đời quá sốc
Phim châu á
22:02:25 19/11/2026
Lần đầu có tour dù lượn ngắm Phong Nha - Kẻ Bàng từ trên cao
Du lịch
21:21:56 19/11/2026
Uống rượu bia như thế nào để không say xỉn?
Không ngửi thấy mùi gì – dấu hiệu bất ngờ cho thấy sắp chết?



Cô gái 34 tuổi bị thủng dạ dày vì cố sức giảm cân theo cách thiếu lành mạnh
Thiếu magiê, nên bổ sung từ đâu?
Ăn một bữa thịnh soạn dịp Tết có thể làm tăng cân không?
Dễ dàng chọn ra phần ăn sức khỏe
THCS Việt Nam Angiêri: Nhiều học sinh nghi bị ngộ độc khi ăn tại KFC!?
Những cách giảm cân an toàn trước Tết để có thân hình eo thon
Cơ thể thay đổi nhiệt độ thế nào trong suốt cuộc đời bạn
Những loại quả quen thuộc này rất tốt cho người mắc bệnh tiểu đường
Thực phẩm an toàn giúp bổ sung vi chất dinh dưỡng
Những khác biệt giữa sữa hạt và sữa bò mà nhiều người chưa biết
Trà sả giúp chữa chứng thiếu máu
Người Việt Nam vẫn thấp hơn chuẩn thế giới từ 10-13 cm
Tập đoàn TH công bố đề án dinh dưỡng người Việt
Chú rể Đức cao 1m92 đọc lời thề nguyện bằng tiếng Việt trong đám cưới
Cận cảnh cầu Crimea sập nhịp sau đòn tấn công của Ukraine
Chú rể U50 người Scotland vượt 10.000km về Vĩnh Long đón dâu sau 9 năm yêu
Cuộc gọi hồi sinh người đàn ông 53 tuổi bất tỉnh
Cấp cứu bé gái sơ sinh có dạ dày, ruột di chuyển lên lồng ngực chèn phổi
Giờ học đặc biệt của bác sĩ với tên gọi 'đi buồng'
Ăn trứng thường xuyên ảnh hưởng đến huyết áp ra sao?
Lạnh buốt tay chân quanh năm, cơ thể đang 'đói' chất gì?
Tháo chạy gần 2km, người phụ nữ vẫn không thoát khỏi đàn ong dữ
Tử vong do đột quỵ tăng gấp đôi, chuyên gia cảnh báo 4 chữ cần nhớ
Ăn nhiều vẫn sụt cân có thể là dấu hiệu bệnh khiến 2.800 người Việt tử vong/năm
HOT: Khả Như được Huỳnh Phương cầu hôn!
Đã tìm được diễn viên đóng vai anh hùng Võ Thị Sáu
Chồng cũ người Trung của Chae Rim lên show kể chuyện hậu ly hôn: 6 năm chỉ gặp con 2 lần, liên lạc bằng email nửa năm mới đọc
Đúng 6h sáng ngày mai, thứ Bảy 21/11/2026, khổ tận cam lai, hưởng trọn lộc Trời, 3 con giáp phúc khí vô biên, vận may phủ đầy, tiền tài nối kéo nhau chạy vào túi
Apple sắp đưa khung titan trở lại trên iPhone 20 Pro sau hai năm
iPhone 20 Pro sẽ có nâng cấp camera lớn nhất?
Mỹ nhân VTV từng vét sạch tiền bạc vì một vai diễn, nhận về cái kết ngoài mong đợi
Uber rò rỉ dữ liệu gần 150.000 người qua nhà cung cấp AI
Chính thức: Tước vương miện Hoa hậu Nguyễn Quỳnh Anh
Xuất hiện hội Chó Xấu Việt Nam: Nhìn loạt boss mặt quạu, cười một trận là hết buồn, hút hơn 319.000 thành viên
Hot nhất Weibo hôm nay: Huỳnh Hiểu Minh - Angelababy bất ngờ "đụng mặt" ở concert BIGBANG, thái độ khiến 15 triệu người chú ý
"Ông hoàng showbiz" sinh năm 1987 sống trong biệt thự 8 tầng, lấy vợ nhưng ở riêng, đêm mới về ngủ
45 mỹ nhân được gọi tên làm Bond Girl, khiến James Bond phải dè chừng: Zendaya quá nổi bật, số 2 đẹp hơn cả nhân tạo
Mai Davika: 'Tôi mê chồng mãnh liệt hơn cả thời mới yêu'
Mổ lợn bán, người đàn ông phát hiện "trứng vàng"
Năm Đinh Mùi 2027, 3 con giáp có thể thoát cảnh làm nhiều hưởng ít, công sức bắt đầu được đền đáp
Top 3 con giáp đỏ nhất trong tháng 12 dương:1 tuổi Trúng Số Đổi Đời