Chất dinh dưỡng vi lượng và sức khỏe

Vi chất là thành phần không thể thiếu trong khẩu phần ăn hàng ngày. Vậy vi chất là những chất gì? Ảnh hưởng thế nào lên sức khỏe ?

Định danh vi chất

Vi chất dinh dưỡng, vi chất, micronutrients, là các yếu tố thiết yếu cần cho cơ thể để hoàn thành các chức năng sinh lý học và duy trì sức khỏe, với số lượng rất nhỏ, dưới 100 miligram mỗi ngày.

Vi chất dinh dưỡng của con người chính là các vitamin và khoáng chất. Hiện nay, có hơn 13 vitamin và 14 khoáng chất sau được liệt kê vào danh sách các yếu tố vi lượng cần thiết cho con người.

Chất dinh dưỡng vi lượng và sức khỏe - Hình 1

Vitamin

Vitamin là các hợp chất hữu cơ được tạo ra bởi thực vật và động vật có thể bị phá vỡ bởi nhiệt, axit hoặc không khí. Các vitamin thường đóng vai là các co-enzyme, trợ giúp các enzyme trong chuyển hóa; hoặc là các chất bio-catalyzer, xúc tác cho các phản ững sinh học, ngõ hầu tạo ra năng lượng, phân chia tế bào, tạo hồng cầu, phân chia tế bào, sinh tổng hợp collagen, nâng cao hệ miến dịch…

Chất dinh dưỡng vi lượng và sức khỏe - Hình 2

* Các vitamin tan trong nước (water-soluble vitamins)

-Vitamin B1 (thiamine): quan trọng trong chuyển hóa năng lượng.

-Vitamin B2 (riboflavin): chuyển hóa năng lượng, chuyển hóa chất béo, chức năng tế bào…

-Vitamin B3 (niacin): giúp chuyển hóa năng lượng từ thức ăn.

-Vitamin B5 (pantothenic acid): cần thiết cho việc tổng hợp axit béo.

-Vitamin B6 (pyridoxine): giúp cơ thể giải phóng glucose từ kho dự trữ, chuyển hóa năng lượng và tân tạo hồng huyết cầu.

-Vitamin B7 (biotin): giữ vai trò trong chuyển hóa axit amin, axit béo và glucose.

-Vitamin B9 (folate): vai trò quan trọng trong phân chia tế bào.

-Vitamin B12 (cobalamin): rất cần thiết cho sự tạo huyết cầu tố và hồng cầu, hoàn thiện chức năng hệ thần kinh trung ương, não bộ.

-Vitamin C (ascorbic acid): cần thiết để sinh tổng hợp collagen ở da, mạch máu; sinh tổng hợp các chất trung gian dẫn truyền thần kinh, nâng cao chức năng của hệ thống miễn dịch, và là một chất chống oxy-hóa quan trọng bảo vệ tế bào khỏi các tổn thương do stress oxy-hóa.

Chất dinh dưỡng vi lượng và sức khỏe - Hình 3

* Các vitamin tan trong dầu (fat-soluble vitamins)

-Vitamin A: Cần thiết để tổng hợp chất rhodopsin ở mắt , chất dần truyền thần kinh thị giác quan trọng, giúp con người có thể nhìn thấy.

-Vitamin D: Kích thích hệ miến dịch, quan trọng để hấp thụ calci và phát triển xương.

-Vitamin E: Vai trò trong hệ sinh dục, miễn dịch, chất chống oxy-hóa quan trọng bảo vệ tế bào khỏi các tổn thương do stress oxy-hóa.

-Vitamin K: Giúp gan tổng hợp chất prothrombin, rất quan trọng trong quá trình đông máu, và giúp phát triển xương.

Khoáng chất (minerals)

Là các chất vô cơ, tồn tại trong đất hoặc nước. Vì là khoáng vô cơ, chúng không bị không thể bị phá vỡ bởi nhiệt, không khí hay các enzyme tiêu hóa.

* Khoáng chất đa lượng (macrominerals)

-Calcium: Khoáng chất quan trọng trong cấu trúc xương, răng. Hỗ trợ việc co bắp cơ vân và cơ trơn thành mạch máu, yếu tố quan trọng trong đông mấu (yếu tố 4)….

-Phospho: Thành phần cấu tạo của xương và màng tế bào.

-Magne: Hỗ trợ hơn 300 phản ứng enzyme, điều hòa co cơ, huyết áp.

-Natri: Chất điện giải, cation chính của các dịch thể trong cơ thể con người. Giúp duy trì cân bằng thể dịch (fluid balance) và ổn định huyết áp.

-Clo: Anion chính cân bằng với natri. Giúp cân bằng thể dịch và dịch tiêu hóa.

-Kali : Chất điện giải chính của tế bào chất, giúp dẫn truyền thần kinh ở màng tế bào và chức năng co cơ.

-Sulfur (lưu huỳnh): Có ở mọi tế bào và ở trong hai axit amin cystein và methionine.

* Khoáng chất vết (trace minerals)

-Sắt: Giúp hemoglobin (huyết cầu tố) và myoglobin (nhục tố) trao đổi oxy, chất xúc tác cần thiết cho một số enzymes, hóc môn.

-Mangan : Giúp chuyển hóa carbohydrate, amino acid and cholesterol.

-Đồng : Cần cho sự thành lập mô liên kết, cho hoạt động của hệ thần kinh và não bộ.

-Kẽm: Cần cho phát triển cơ thể, chức năng miến dịch và sự lành của các vết thương.

-Iod: Chất khoáng chính để sinh tổng hợp các hóc-môn tuyến giáp.

-Fluo Cần thiết cho phát triển xương và răng.

-Selen Quan trọng cho tuyến giáp, hệ sinh dục, miến dịch và là chất chống oxy-hóa.

Thiếu vi chất: không được!

Dù hàm lượng rất nhỏ, vi chất cũng là thành phần không thể thiếu trong khẩu phần ăn, và các nhà khoa học dinh dưỡng đã xếp vi chất vào một trong bốn thành phần của ô vuông thức ăn bên cạnh ba đại chất (macronutrients) là bột đường, chất béo và chất đạm.

Chất dinh dưỡng vi lượng và sức khỏe - Hình 4

Trong thực tế, để dễ nhớ, dễ áp dụng, các nhà dinh dưỡng đã ví von: “Phần ăn tốt cũng như cái áo hoàn chỉnh cần đủ các thành phần với tỷ lệ cân đối: vạt trước, vạt sau, hai tay, một cổ…thiếu không được, nhưng thừa cũng không xong”. Và các yếu tố vi lượng cũng vậy, hàm lượng rất ít nhưng mức độ cần thiết cũng rất cao.

Thừa vi chất: cũng gây hại!

Trong y khoa, danh sách các bệnh do thiếu vi chất trên con người khá dài: Thiếu vitamin A gây Khô mắt, Quáng gà và Mù; Thiếu vitamin B1 gây bệnh Tê phù Beri-beri, Thiếu vitamin B12 gây bệnh Thiếu máu Biermer, Thiếu vitamin C gây bệnh xuất huyết Scorbut; Thiếu vitamin D gây bệnh Còi xương; Thiếu Calci gây chứng Tetania; Thiếu sắt (Fe) gây Thiếu máu nhược sắc; Thiếu Kali gây Liệt ruột cơ năng….

Nhưng thừa vi chất cũng gây ra không ít bệnh, phiền toái: Bệnh thừa vitamin ( hypervitaminosis) như: Thừa vitamin A, vitamin D gây Tăng áp nội sọ; Thừa Iod gây JodBasedow; Thừa Sắt sẽ bị bệnh Hemosiderosis; Thừa Đồng sẽ bị bệnh Wilson gây thoái hóa gan và não bộ…

Thay lời kết

Vi chất dinh dưỡng tuy hàm lượng cần thiết cho cơ thể rất thấp, nhưng chúng lại rất quan trọng vì thường hoặc đóng vai là chất “trợ enzyme” (co-enzyme) cho hàng loạt enzyme chuyển hóa, hoặc đóng vai chất xúc tác sinh học (bio-catalyzer) cho vô số các phản ứng sinh học trong cơ thể con người.

Vì các chất vi lượng rất cần thiết, do đó, nhiều nhà sản xuất thực phẩm được phép “bổ sung” (enrichment) hay “làm giàu” (fortification) thêm các yếu tố vi lượng cho sản phẩm đạt đến ngưỡng dinh dưỡng cần thiết. Ví dụ: Nhiều loại sữa “công thức” được gia thêm vitamin và khoáng chất; Nước cam vắt thêm calci; Nước ngọt pha thêm vitamin; Muối ăn pha thêm iod.v.v…

Có thể ví von rằng, các vi chất (micronutrient) là “tia lửa” để đốt cháy các chất dinh dưỡng đa lượng (macronutrients) là bột đường, chất béo, chất đạm, những “nhiên liệu” cần thiết để cung cấp năng lượng, sức sống cho cơ thể. Và phải có sự tương đồng, cân đối giữa vi lượng với đa lượng, như giữa cái “bu gi” với bộ máy chiếc xe hơi.

TS.BS Trần Bá Thoại

Uỷ viên BCH Hội Nội tiết Việt Nam

Theo Dân trí

Bạn thấy bài viết này có hữu ích không?
Có
Không

Tin liên quan

Tiêu điểm

Cuộc gọi hồi sinh người đàn ông 53 tuổi bất tỉnhCuộc gọi hồi sinh người đàn ông 53 tuổi bất tỉnh
10:56:40 18/11/2026
Cấp cứu bé gái sơ sinh có dạ dày, ruột di chuyển lên lồng ngực chèn phổiCấp cứu bé gái sơ sinh có dạ dày, ruột di chuyển lên lồng ngực chèn phổi
11:00:42 18/11/2026
Giờ học đặc biệt của bác sĩ với tên gọi 'đi buồng'Giờ học đặc biệt của bác sĩ với tên gọi 'đi buồng'
11:04:55 18/11/2026
Ăn trứng thường xuyên ảnh hưởng đến huyết áp ra sao?Ăn trứng thường xuyên ảnh hưởng đến huyết áp ra sao?
11:09:03 18/11/2026
Lạnh buốt tay chân quanh năm, cơ thể đang 'đói' chất gì?Lạnh buốt tay chân quanh năm, cơ thể đang 'đói' chất gì?
11:16:39 18/11/2026
Tháo chạy gần 2km, người phụ nữ vẫn không thoát khỏi đàn ong dữTháo chạy gần 2km, người phụ nữ vẫn không thoát khỏi đàn ong dữ
11:19:13 18/11/2026
Tử vong do đột quỵ tăng gấp đôi, chuyên gia cảnh báo 4 chữ cần nhớTử vong do đột quỵ tăng gấp đôi, chuyên gia cảnh báo 4 chữ cần nhớ
11:28:37 18/11/2026
Ăn nhiều vẫn sụt cân có thể là dấu hiệu bệnh khiến 2.800 người Việt tử vong/nămĂn nhiều vẫn sụt cân có thể là dấu hiệu bệnh khiến 2.800 người Việt tử vong/năm
11:44:46 18/11/2026

Tin đang nóng

HOT: Khả Như được Huỳnh Phương cầu hôn!HOT: Khả Như được Huỳnh Phương cầu hôn!
19:32:02 19/11/2026
Đã tìm được diễn viên đóng vai anh hùng Võ Thị SáuĐã tìm được diễn viên đóng vai anh hùng Võ Thị Sáu
22:43:48 19/11/2026
Chồng cũ người Trung của Chae Rim lên show kể chuyện hậu ly hôn: 6 năm chỉ gặp con 2 lần, liên lạc bằng email nửa năm mới đọcChồng cũ người Trung của Chae Rim lên show kể chuyện hậu ly hôn: 6 năm chỉ gặp con 2 lần, liên lạc bằng email nửa năm mới đọc
17:51:04 19/11/2026
Đúng 6h sáng ngày mai, thứ Bảy 21/11/2026, khổ tận cam lai, hưởng trọn lộc Trời, 3 con giáp phúc khí vô biên, vận may phủ đầy, tiền tài nối kéo nhau chạy vào túiĐúng 6h sáng ngày mai, thứ Bảy 21/11/2026, khổ tận cam lai, hưởng trọn lộc Trời, 3 con giáp phúc khí vô biên, vận may phủ đầy, tiền tài nối kéo nhau chạy vào túi
20:29:21 19/11/2026
Apple sắp đưa khung titan trở lại trên iPhone 20 Pro sau hai nămApple sắp đưa khung titan trở lại trên iPhone 20 Pro sau hai năm
23:47:36 19/11/2026
iPhone 20 Pro sẽ có nâng cấp camera lớn nhất?iPhone 20 Pro sẽ có nâng cấp camera lớn nhất?
23:31:05 19/11/2026
Mỹ nhân VTV từng vét sạch tiền bạc vì một vai diễn, nhận về cái kết ngoài mong đợiMỹ nhân VTV từng vét sạch tiền bạc vì một vai diễn, nhận về cái kết ngoài mong đợi
21:47:07 19/11/2026
Uber rò rỉ dữ liệu gần 150.000 người qua nhà cung cấp AIUber rò rỉ dữ liệu gần 150.000 người qua nhà cung cấp AI
23:31:52 19/11/2026

Tin mới nhất

9 tháng sau phẫu thuật, xương vẫn không liền vì lý do bất ngờ

9 tháng sau phẫu thuật, xương vẫn không liền vì lý do bất ngờ

11:21:16 19/11/2026
Nữ bệnh nhân phẫu thuật nối xương đã 9 tháng nhưng vẫn đau, đứng không vững. Bác sĩ bất ngờ khi biết nguyên nhân khiến bệnh nhân bị loãng xương nặng, tiêu xương.
Cá tẩm urê rất độc, tiến sĩ hóa học chỉ 1 dấu hiệu khi nấu để nhận diện

Cá tẩm urê rất độc, tiến sĩ hóa học chỉ 1 dấu hiệu khi nấu để nhận diện

10:09:36 19/11/2026
Cá bị tẩm urê có thể xuất hiện mùi khai khi chế biến. Tuy nhiên, theo chuyên gia hóa học, nếu lượng hóa chất sử dụng ít, người tiêu dùng rất khó nhận biết bằng những phương pháp thông thường.
Bé trai sơ sinh nguy kịch vì dị tật thoát vị hoành phải hiếm gặp

Bé trai sơ sinh nguy kịch vì dị tật thoát vị hoành phải hiếm gặp

10:04:39 19/11/2026
Bé trai sơ sinh bị suy hô hấp nguy kịch ngay sau sinh do thoát vị hoành phải hiếm gặp. Sau 6 ngày hồi sức, các bác sĩ phẫu thuật nội soi, đưa các tạng thoát vị trở lại ổ bụng và tạo hình cơ hoành.
Bác sĩ cảnh báo sai lầm nguy hiểm khi bị hóc xương

Bác sĩ cảnh báo sai lầm nguy hiểm khi bị hóc xương

09:49:34 19/11/2026
Bị hóc mảnh xương vịt lớn, người phụ nữ 60 tuổi ở Hà Nội tự dùng tay móc họng tại nhà, khiến dị vật cắm sâu vào niêm mạc thực quản.
COPD âm thầm tàn phá phổi, nhiều người phát hiện bệnh khi đã khó thở

COPD âm thầm tàn phá phổi, nhiều người phát hiện bệnh khi đã khó thở

09:49:25 19/11/2026
Ho kéo dài, khạc đờm, hụt hơi khi leo cầu thang có thể là dấu hiệu của COPD. Phát hiện sớm, điều trị đúng cách giúp người bệnh làm chậm tiến triển và duy trì chất lượng cuộc sống.
Đà Nẵng: Sốt xuất huyết diễn biến phức tạp, một bệnh nhi tử vong

Đà Nẵng: Sốt xuất huyết diễn biến phức tạp, một bệnh nhi tử vong

07:24:33 19/11/2026
Từ đầu năm đến nay, thành phố Đà Nẵng ghi nhận 10.724 ca mắc sốt xuất huyết, tăng 3,4 lần so với cùng kỳ năm 2025. Địa phương cũng ghi nhận một bệnh nhi 12 tuổi tử vong do căn bệnh này.
Ám ảnh nhóm chat công việc, bệnh nhân nằm mơ cũng nghe "ting ting"

Ám ảnh nhóm chat công việc, bệnh nhân nằm mơ cũng nghe "ting ting"

18:26:57 18/11/2026
Dù đã tan làm, nhiều người vẫn không thể thoát khỏi những nhóm chat công việc. Áp lực phải thường xuyên phản hồi tin nhắn khiến một số người mất ngủ, lo âu...
Giảm bao nhiêu cân thì gan nhiễm mỡ cải thiện?

Giảm bao nhiêu cân thì gan nhiễm mỡ cải thiện?

16:05:47 18/11/2026
Giảm cân là một trong những biện pháp quan trọng giúp cải thiện bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Tuy nhiên, người bệnh cần giảm bao nhiêu cân để đạt hiệu quả?
Tưởng đau răng thông thường, người đàn ông mắc ung thư hàm xâm lấn nền sọ

Tưởng đau răng thông thường, người đàn ông mắc ung thư hàm xâm lấn nền sọ

08:00:41 17/11/2026
Đau kéo dài vùng hàm trên phải, người bệnh được điều trị như bệnh lý răng miệng thông thường nhưng không thuyên giảm.
Chàng trai 24 tuổi mắc sốt xuất huyết, biến chứng viêm cơ tim tối cấp

Chàng trai 24 tuổi mắc sốt xuất huyết, biến chứng viêm cơ tim tối cấp

07:57:05 17/11/2026
Bệnh nhân 24 tuổi rơi vào tình trạng tụt huyết áp sâu, viêm cơ tim tối cấp, suy giảm nghiêm trọng chức năng gan và thận. Kết quả xét nghiệm cho thấy người bệnh dương tính với virus Dengue.
Giáo sư chỉ rõ 5 nguyên nhân khiến căn bệnh ung thư liên tục tăng

Giáo sư chỉ rõ 5 nguyên nhân khiến căn bệnh ung thư liên tục tăng

07:47:18 17/11/2026
Chỉ trong 4 năm, số ca tử vong do ung thư tại Việt Nam tăng từ hơn 19.000 lên 46.800 người. Trong đó, ung thư phổi là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu.
Nghiên cứu nửa triệu người chỉ ra uống 2-3 tách cà phê mỗi ngày sẽ ra sao?

Nghiên cứu nửa triệu người chỉ ra uống 2-3 tách cà phê mỗi ngày sẽ ra sao?

07:44:48 17/11/2026
Một nghiên cứu kéo dài 13 năm trên gần 500.000 người trưởng thành tại Anh cho thấy uống cà phê có liên quan đến nguy cơ rung nhĩ thấp hơn, đặc biệt ở nhóm tiêu thụ 2-3 tách mỗi ngày.

Có thể bạn quan tâm

Cả dàn sao Vbiz chứng kiến chủ hàng mì cay chốt deal 5 tỷ, Hòa Minzy - Erik "choáng váng"

Cả dàn sao Vbiz chứng kiến chủ hàng mì cay chốt deal 5 tỷ, Hòa Minzy - Erik "choáng váng"

Nhạc việt

00:02:30 20/11/2026
Quốc Trường đồng ý với đề xuất 5 tỷ đồng và đề nghị Erik gửi kế hoạch và lộ trình kế hoạch tổ chức concert để có cơ sở trao đổi cụ thể về khoản đầu tư.
Diễn viên Steven Nguyễn, Việt Hoa tham gia phim 'Tuyên ngôn Độc lập'

Diễn viên Steven Nguyễn, Việt Hoa tham gia phim 'Tuyên ngôn Độc lập'

Hậu trường phim

23:57:59 19/11/2026
Steven Nguyễn cùng vợ chồng diễn viên Việt Hoa - Trọng Trí góp mặt trong phim Tuyên ngôn Độc lập dự kiến bấm máy đúng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.
Ca sĩ bị phạt tù 2 năm vì xúc phạm trên mạng là ai?

Ca sĩ bị phạt tù 2 năm vì xúc phạm trên mạng là ai?

Sao châu á

23:54:47 19/11/2026
Tòa án hình sự Thonburi tuyên ca sĩ Aum Erawat phạm tội phỉ báng nam diễn viên Art Pasut, phạt 2 năm tù treo, nộp phạt 100.000 baht và bồi thường 300.000 baht.
Ford phát triển xe bán tải giá rẻ, cạnh tranh xe Trung Quốc

Ford phát triển xe bán tải giá rẻ, cạnh tranh xe Trung Quốc

Ôtô

23:52:50 19/11/2026
Ford chuẩn bị bổ sung một mẫu xe bán tải giá rẻ, dự kiến ra mắt năm 2027, mẫu xe mới này được định vị dưới Ranger, hướng đến các thị trường quốc tế nhằm cạnh tranh với những dòng bán tải
Nữ diễn viên từng tự ti ngoại hình thành 'nàng thơ' màn ảnh Việt

Nữ diễn viên từng tự ti ngoại hình thành 'nàng thơ' màn ảnh Việt

Sao việt

23:52:26 19/11/2026
Đằng sau vẻ đẹp gây thương nhớ trên màn ảnh rộng, Ngọc Xuân thừa nhận từng rất tự ti về ngoại hình, soi gương chỉ toàn nhìn thấy khuyết điểm.
Xiaomi phát triển điện thoại nhỏ gọn với viền màn hình siêu mỏng

Xiaomi phát triển điện thoại nhỏ gọn với viền màn hình siêu mỏng

Đồ 2-tek

23:41:06 19/11/2026
Theo XimiTime, Xiaomi đang phát triển một mẫu smartphone mới với kích thước màn hình vừa phải, đánh dấu sự trở lại của thiết kế phẳng truyền thống kết hợp với công nghệ viền siêu mỏng hiện đại.
Từng làm thợ xây rồi đi viết báo, người đàn ông âm thầm bán nước suốt 30 năm, nay sở hữu hơn 60 tỷ USD

Từng làm thợ xây rồi đi viết báo, người đàn ông âm thầm bán nước suốt 30 năm, nay sở hữu hơn 60 tỷ USD

Netizen

23:30:23 19/11/2026
Suốt nhiều năm, người đàn ông này liên tục thay đổi công việc, từ lao động chân tay đến làm báo rồi thử sức với những nghề chẳng mấy liên quan.
Vụ kiện Selena Gomez 'lừa đảo 1,2 triệu USD' bất ngờ khép lại

Vụ kiện Selena Gomez 'lừa đảo 1,2 triệu USD' bất ngờ khép lại

Sao âu mỹ

23:11:26 19/11/2026
Luật sư của Selena Gomez gọi các cáo buộc nhằm vào nữ nghệ sĩ là vô căn cứ và cho biết đang cân nhắc những biện pháp xử lý.
Phim Hàn nổi tiếng suốt 17 năm ở Việt Nam: Nữ chính đóng xong đủ tiền sống 12 năm, nam chính đổi đời quá sốc

Phim Hàn nổi tiếng suốt 17 năm ở Việt Nam: Nữ chính đóng xong đủ tiền sống 12 năm, nam chính đổi đời quá sốc

Phim châu á

22:02:25 19/11/2026
Năm 2009, Boys Over Flowers (Vườn Sao Băng) chính thức lên sóng và nhanh chóng tạo nên cơn sốt tại nhiều quốc gia châu Á.
Lần đầu có tour dù lượn ngắm Phong Nha - Kẻ Bàng từ trên cao

Lần đầu có tour dù lượn ngắm Phong Nha - Kẻ Bàng từ trên cao

Du lịch

21:21:56 19/11/2026
Từ ngày 24/11, du khách có thể trải nghiệm dù lượn có động cơ và không động cơ tại Phong Nha - Kẻ Bàng, với mức giá gần 3 triệu đồng/người.
Vì sao nhiều người thích trồng cây lưỡi hổ trong nhà? Hóa ra ẩn chứa ý nghĩa phong thủy đặc biệt

Vì sao nhiều người thích trồng cây lưỡi hổ trong nhà? Hóa ra ẩn chứa ý nghĩa phong thủy đặc biệt

Trắc nghiệm

21:06:31 19/11/2026
Không chỉ là cây cảnh dễ trồng, cây lưỡi hổ còn được nhiều người yêu thích bởi những ý nghĩa phong thủy tốt đẹp.