Cảnh báo sớm từ trái phiếu doanh nghiệp

Trong vòng 3 năm trở lại đây, thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) tại Việt Nam ở trong tình trạng phát triển nóng, với mức tăng trưởng bình quân 45%/năm. Và một điều không bình thường khi có sự tham gia đáng kể của nhà đầu tư (NĐT) cá nhân với khoảng 15% lượng phát hành hiện nay.

Cảnh báo sớm từ trái phiếu doanh nghiệp - Hình 1

Không phải chỗ cho NĐT cá nhân

Không như các loại cổ phiếu được niêm yết, TPDN là một loại tài sản đầu tư tài chính đòi hỏi NĐT phải thật am hiểu sản phẩm và cần rất nhiều thông tin, thường là thông tin không được công bố rộng rãi để đánh giá mức độ rủi ro của TP.

Một tài liệu chào bán TP (prospectus) thường có nội dung từ hàng chục đến hàng trăm trang với nhiều điều khoản, thuật ngữ có khi còn hóc búa đối với người đã có nhiều kinh nghiệm.

Vấn đề bất cân xứng thông tin giữa bên phát hành TPDN và NĐT, đòi hỏi NĐT phải có nguồn lực nhất định để tự thu thập và phân tích thông tin, hoặc thông tin có được từ các tổ chức trung gian xếp hạng tín nhiệm.

Các thông tin cần thiết để đánh giá được khả năng trả nợ của bên phát hành liên quan đến dòng tiền trong tương lai, cấu trúc nợ, lợi nhuận…

Ngoài ra các thông tin về quản trị DN, chiến lược quản trị rủi ro, hay thị trường và các yếu tố vĩ mô có thể tác động tích cực hoặc tiêu cực đến khả năng trả nợ của DN phát hành.

Chính vì vậy, NĐT TPDN chủ yếu là NĐT tổ chức như các công ty bảo hiểm, các quỹ đầu tư, các ngân hàng. NĐT cá nhân hiếm khi đầu tư vào TPDN, nếu có thì thường đầu tư qua các quỹ ETF (Exchanged-traded Fund) mà danh mục của các quỹ này thường gồm TP của các DN được xếp hạng tín nhiệm khá tốt.

Nhưng ở một thị trường có nhiều DN phát hành TP thì việc tự đánh giá mức độ rủi ro của nhiều TP cùng một lúc là hầu như không thể với một NĐT tổ chức. Do đó, các NĐT này phải dựa vào các tổ chức trung gian thứ ba thực hiện việc xếp hạng tín nhiệm độc lập.
Xếp hạng tín nhiệm không thể kéo dài

Trên thị trường xếp hạng tín nhiệm thế giới, thị phần coi như nằm trong tay 3 ông lớn là S&P, Fitch và Moody’s, mặc dù các nước hầu như đều có các công ty xếp hạng tín nhiệm nội địa. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng có sự khác biệt đáng kể trong kết quả xếp hạng giữa các tổ chức nội địa và quốc tế.

Như ở Trung Quốc chẳng hạn, chênh lệch xếp hạng giữa tổ chức nội địa và tổ chức quốc tế lên đến khoảng 6,7 bậc (notch).

Còn sự phát triển của thị trường TPDN ở Việt Nam gần đây là một tín hiệu đáng mừng, cho thấy các kênh trao đổi vốn ngày càng đa dạng hơn, bớt phụ thuộc vào nguồn vốn vay NH hay phát hành cổ phiếu.

Và để hỗ trợ thị trường TPDN phát triển, hoạt động xếp hạng tín nhiệm là hết sức cần thiết. Việc này không chỉ giúp cho các NĐT, các tổ chức tín dụng có thêm thông tin để đưa ra quyết định, mà còn có ích cho các đối tác trong tương lai của DN được xếp hạng.

Tại Việt Nam, Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch phát triển dịch vụ xếp hạng tín nhiệm, dự kiến đến năm 2030 sẽ cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh cho tối đa 5 DN.

Kể từ tháng 6-2020, đã có 2 đơn vị được cấp phép xếp hạng tín nhiệm độc lập và thị trường vẫn đang mong đợi các xếp hạng được công bố cũng như các giấy phép mới được cấp trong quota còn lại. Nhưng các tổ chức xếp hạng tín nhiệm cũng có những mặt trái mà thị trường phải lưu ý, nhất là các thị trường mới bắt đầu như Việt Nam.

Và những vấn đề cần lưu ý

Ngay cả khi việc xếp hạng tín nhiệm DN phát hành TP được phổ biến, đây cũng không phải là kênh đầu tư phù hợp cho các NĐT cá nhân, nhất là những người vẫn chưa phân biệt được giữa một tài khoản tiết kiệm và TPDN.

Sau vụ tai tiếng của Enron và Worldcom năm 2002, thị trường tài chính thế giới lại bị một cú sốc lớn ở cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2009, mà một phần nguyên nhân đến từ các tổ chức xếp hạng tín nhiệm. Chỉ trong vài tháng của năm 2008, 14.000 tỷ USD TP có thứ hạng cao chuyển sang thành TP rác (junk bonds), kéo theo hàng loạt vụ phá sản và khủng hoảng tài chính.

Vấn đề cốt lõi tạo ra những mặt trái của tổ chức xếp hạng tín nhiệm là mô hình bên phát hành trả phí xếp hạng (issuer pays model). Theo đó, DN phát hành công cụ nợ sẽ trả phí để tổ chức xếp hạng tín nhiệm cho mình.

Lúc này, sẽ rất dễ xảy ra khả năng DN phát hành lựa chọn xếp hạng nào thuận lợi nhất cho mình (ratings shopping) và các tổ chức xếp hạng lại cạnh tranh với nhau, đưa ra mức xếp hạng tốt hơn để thu hút khách hàng (ratings catering).

Ngoài ra, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm thường là một DN cung cấp đồng thời các dịch vụ tư vấn, do đó dễ phát sinh mâu thuẫn lợi ích trong việc tách bạch hoạt động xếp hạng và hoạt động tư vấn.

Như mới hồi tháng 5 vừa qua, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) đã phạt Morningstar Credit Ratings LLC có trụ sở tại New York 3,5 triệu USD, vì đã vi phạm nguyên tắc này.

Trong đa số các trường hợp, do cạnh tranh hay độc quyền nhóm, kết quả xếp hạng tín nhiệm thường được thổi phồng lên và không phản ánh được mức độ rủi ro thực sự của DN phát hành. Điều này sẽ trở nên nguy hiểm khi thị trường bị cú sốc lớn, hiệu ứng domino sẽ phơi bày sức khỏe tài chính của các DN vay nợ.

Mô hình bên phát hành công cụ nợ trả phí dù vẫn đang bị chỉ trích, như yêu cầu của Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren đối với SEC hồi cuối tháng 9-2019, nhưng hiện giờ vẫn chưa có một giải pháp thỏa đáng. Bởi nếu không phải là đơn vị phát hành trả phí thì ai sẽ trả phí cho các tổ chức xếp hạng tín nhiệm? Hay việc xếp hạng tín nhiệm này cần được coi như một dịch vụ công của cơ quan quản lý nhà nước có liên quan như Ủy ban chứng khoán?

Một vấn đề khác cũng khiến thị trường quan ngại là tính minh bạch của các mô hình xếp hạng tín nhiệm, bởi vì mỗi tổ chức xếp hạng tín nhiệm đều có phương pháp và mô hình riêng của mình, cũng như các khả năng “điều chỉnh” mô hình để có thể thay đổi kết quả.

Thị trường xếp hạng tín nhiệm ở Việt Nam chỉ mới chớm bắt đầu, khung pháp lý điều chỉnh cũng vừa được cập nhật để bám sát thị trường như Nghị định 81/2020/NĐ-CP mới đây. Tuy nhiên, để tránh đi vào vết xe đổ như đã xảy ở các thị trường khác, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm cần xây dựng vào tạo dựng một uy tín vững chắc, tầm nhìn lâu dài có thể lên đến trăm năm.

Cơ quan quản lý nhà nước cũng cần yêu cầu các tổ chức xếp hạng tín nhiệm minh bạch mô hình xếp hạng của mình. Đối với các tổ chức phát hành, định kỳ công bố xếp hạng cần được cập nhật thường xuyên, đặc biệt khi có những thông tin quan trọng đến tình hình tài chính và quản trị của DN.
————–
(*) Giảng viên Đại học Kinh tế TPHCM và IPAG Business School Paris, thành viên Tổ chức AVSE Global

Bạn thấy bài viết này có hữu ích không?
Có
Không

Tin liên quan

Tin đang nóng

Đúng 6h sáng ngày mai, thứ Bảy 21/11/2026, khổ tận cam lai, hưởng trọn lộc Trời, 3 con giáp phúc khí vô biên, vận may phủ đầy, tiền tài nối kéo nhau chạy vào túiĐúng 6h sáng ngày mai, thứ Bảy 21/11/2026, khổ tận cam lai, hưởng trọn lộc Trời, 3 con giáp phúc khí vô biên, vận may phủ đầy, tiền tài nối kéo nhau chạy vào túi
20:29:21 19/11/2026
Đã tìm được diễn viên đóng vai anh hùng Võ Thị SáuĐã tìm được diễn viên đóng vai anh hùng Võ Thị Sáu
22:43:48 19/11/2026
iPhone 20 Pro sẽ có nâng cấp camera lớn nhất?iPhone 20 Pro sẽ có nâng cấp camera lớn nhất?
23:31:05 19/11/2026
Loại cá giàu omega 3, rẻ hơn cá thu, tốt cho tim mạch, điều hoà mỡ máu, nấu cách này ăn cùng bún cực ngonLoại cá giàu omega 3, rẻ hơn cá thu, tốt cho tim mạch, điều hoà mỡ máu, nấu cách này ăn cùng bún cực ngon
05:55:56 20/11/2026
Mừng 3 con giáp như thỏi nam châm hút tiền, giàu có vững bền, tài khoản 'ting ting' liên tục, công danh thành tựu trong 2 tuần cuối tháng 11 dương lịchMừng 3 con giáp như thỏi nam châm hút tiền, giàu có vững bền, tài khoản 'ting ting' liên tục, công danh thành tựu trong 2 tuần cuối tháng 11 dương lịch
20:04:43 19/11/2026
Apple sắp đưa khung titan trở lại trên iPhone 20 Pro sau hai nămApple sắp đưa khung titan trở lại trên iPhone 20 Pro sau hai năm
23:47:36 19/11/2026
Thứ Bảy, Chủ Nhật (21-22/11): 3 tuổi làm 1 hưởng 10, quý nhân che chởThứ Bảy, Chủ Nhật (21-22/11): 3 tuổi làm 1 hưởng 10, quý nhân che chở
20:36:49 19/11/2026
Mỹ nhân VTV từng vét sạch tiền bạc vì một vai diễn, nhận về cái kết ngoài mong đợiMỹ nhân VTV từng vét sạch tiền bạc vì một vai diễn, nhận về cái kết ngoài mong đợi
21:47:07 19/11/2026

Tin mới nhất

Bắt khẩn cấp Giám đốc và Phó Giám đốc Trung tâm đăng kiểm xe cơ giới 29-07D

Bắt khẩn cấp Giám đốc và Phó Giám đốc Trung tâm đăng kiểm xe cơ giới 29-07D

17:03:21 25/02/2023
Ngày 25/2, Công an TP Hà Nội cho biết, Cơ quan CSĐT Công an huyện Đông Anh đã tiến hành bắt khẩn cấp 5 đối tượng và ra lệnh khám xét khẩn cấp Trung tâm đăng kiểm xe cơ giới 29-07D, có địa chỉ tại xã Mai Lâm, Đông Anh, Hà Nội...
Sau khi thay Chủ tịch HĐQT, NCB tiếp tục bổ nhiệm mới một loạt nhân sự cấp cao

Sau khi thay Chủ tịch HĐQT, NCB tiếp tục bổ nhiệm mới một loạt nhân sự cấp cao

18:51:58 04/08/2021
NCB có Quyền Tổng giám đốc mới và 2 Phó Tổng giám đốc, cả 3 đều là nữ.
Tăng trưởng tín dụng tới 21/12 đạt 10,14%

Tăng trưởng tín dụng tới 21/12 đạt 10,14%

10:40:01 24/12/2020
Sáng 24/12, thông tin tại họp báo triển khai nhiệm vụ ngành ngân hàng năm 2021, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết tính đến ngày 21/12/2020, tín dụng tăng 10,14% so với cuối năm 2019 và tăng 11,62% so với cùng kỳ năm trước.
Giá cà phê hôm nay 24/12: Arabica quay đầu tăng, Robusta lừng khừng khi nhà đầu cơ nghỉ lễ Giáng sinh

Giá cà phê hôm nay 24/12: Arabica quay đầu tăng, Robusta lừng khừng khi nhà đầu cơ nghỉ lễ Giáng sinh

10:33:03 24/12/2020
Giá cà phê hôm nay 24/12 trong khoảng 32.400 - 32.800 đồng/kg. Trên thế giới, giá cà phê Arabica quay đầu tăng nhẹ.
Giá tiêu hôm nay 24/12: Chưa nhìn thấy đáy đợt suy giảm, giá tiêu Ấn Độ đảo chiều tăng

Giá tiêu hôm nay 24/12: Chưa nhìn thấy đáy đợt suy giảm, giá tiêu Ấn Độ đảo chiều tăng

10:24:19 24/12/2020
Giá tiêu hôm nay 24/12 trong khoảng 52.000 - 54.000 đồng/kg, tiếp tục giảm. Trên thế giới, giá tiêu Ấn độ tăng giảm đan xen.
Chứng khoán 2020: Phiên giao dịch chưa từng có, vượt ngưỡng 1 tỷ USD

Chứng khoán 2020: Phiên giao dịch chưa từng có, vượt ngưỡng 1 tỷ USD

10:18:32 24/12/2020
Thị trường chứng khoán Việt Nam 2020 trải qua nhiều biến động mạnh, trong đó có không ít phiên giao dịch ấn tượng.
Giá Bitcoin hôm nay 24/12: Bitcoin rực cháy giữa biển lửa thị trường

Giá Bitcoin hôm nay 24/12: Bitcoin rực cháy giữa biển lửa thị trường

10:09:33 24/12/2020
Bitcoin giảm 2,64%, xuống 23.083 USD, trong bối cảnh loạt tiền ảo hàng đầu lao dốc, thị trường phủ kín sắc đỏ.
Tỷ giá USD hôm nay 24/12: Tiếp tục suy giảm

Tỷ giá USD hôm nay 24/12: Tiếp tục suy giảm

10:05:22 24/12/2020
Tỷ giá USD ngày 24/12 diễn biến theo xu hướng tiếp tục giảm mạnh trong bối cảnh kinh tế Mỹ vẫn chưa có gói kích cầu như mong đợi.
Cổ phiếu HDC tăng nóng, Vietinbank Securities muốn thoái toàn bộ vốn

Cổ phiếu HDC tăng nóng, Vietinbank Securities muốn thoái toàn bộ vốn

09:43:12 24/12/2020
Vietinbank Securities và loạt người thân lãnh đạo đăng ký thoái vốn tại CTCP Phát triển nhà Bà Rịa Vũng Tàu (Hodeco, HDC) giữa lúc cổ phiếu lập đỉnh.
Giá vàng hôm nay 24/12: Vàng đang trend tăng trong bối cảnh USD suy yếu

Giá vàng hôm nay 24/12: Vàng đang trend tăng trong bối cảnh USD suy yếu

09:39:26 24/12/2020
Cập nhật giá vàng sáng 24/12 tăng nhẹ do đồng USD suy yếu.Trong nước, giá vàng SJC biến động tăng, giảm trái chiều từ 30.000 - 50.000 đồng/lượng.
VietinBank sẽ trả cổ tức 5% trong năm 2020 thay vì kế hoạch sang 2021

VietinBank sẽ trả cổ tức 5% trong năm 2020 thay vì kế hoạch sang 2021

09:35:34 24/12/2020
VietinBank quyết định trả cổ tức năm 2019 bằng tiền mặt cho cổ đông sớm hơn dự định gần 1 tháng.
Chứng khoán ngày 24/12: Những cổ phiếu nào được khuyến nghị?

Chứng khoán ngày 24/12: Những cổ phiếu nào được khuyến nghị?

09:27:48 24/12/2020
Một số mã cổ phiếu nhà đầu tư cần chú ý trước phiên giao dịch 24/12.

Có thể bạn quan tâm

Khi gạch, ngói thành điểm nhấn kiến trúc

Khi gạch, ngói thành điểm nhấn kiến trúc

Sáng tạo

06:05:46 20/11/2026
Những viên gạch, ngói đất nung truyền thống đang được kiến trúc sư (KTS) khai thác sáng tạo, góp phần tạo bản sắc, thích ứng khí hậu và hướng tới kiến trúc...
Tổng thống Putin cảnh báo đáp trả vụ Ukraine tập kích cầu Crimea

Tổng thống Putin cảnh báo đáp trả vụ Ukraine tập kích cầu Crimea

Thế giới

06:05:13 20/11/2026
Tổng thống Nga Vladimir Putin cảnh báo Moscow sẽ đáp trả mạnh vụ Ukraine tấn công cầu Crimea những ngày gần đây.
5 phim truyền hình Hàn Quốc nên xem nếu bạn yêu thích 'Make Me Tingle'

5 phim truyền hình Hàn Quốc nên xem nếu bạn yêu thích 'Make Me Tingle'

Phim châu á

06:03:59 20/11/2026
Dưới đây là 5 bộ phim truyền hình Hàn Quốc nên xem nếu bạn yêu thích chuyện tình yêu ngọt ngào như Make Me Tingle.
Cứu sống nam công nhân bị thanh thép đâm xuyên ngực ở Đồng Nai

Cứu sống nam công nhân bị thanh thép đâm xuyên ngực ở Đồng Nai

Sức khỏe

06:02:35 20/11/2026
Trong lúc làm việc tại công trường ở phường Long Thành, TP Đồng Nai, anh Y.P. không may trượt chân ngã xuống hố móng, bị thanh thép chờ đâm xuyên ngực, gây tổn thương phổi.
Muốn dưa cải ngon, vàng giòn nhanh ăn được trong mùa đông, bạn nhất định phải làm ngay điều này

Muốn dưa cải ngon, vàng giòn nhanh ăn được trong mùa đông, bạn nhất định phải làm ngay điều này

Ẩm thực

06:00:48 20/11/2026
Mùa đông, dưa cải có thể đem chế biến thành nhiều món ngon và tốn cơm. Tham khảo các mẹo muối dưa cải ngon dưới đây để cả nhà bạn có món ăn hấp dẫn nhé!
Viện kiểm sát: Ông Lê Thanh Thản phải bồi thường theo giá căn hộ có sổ đỏ

Viện kiểm sát: Ông Lê Thanh Thản phải bồi thường theo giá căn hộ có sổ đỏ

Pháp luật

05:52:09 20/11/2026
Viện kiểm sát cho rằng việc 519 căn hộ tại CT6 Kiến Hưng không được cấp sổ đỏ là hậu quả từ hành vi sai phạm của ông Lê Thanh Thản nên chủ đầu tư phải bồi thường theo giá căn hộ có sổ đỏ hợp pháp.
Chồng thiệt mạng, vợ và con gái bị thương sau cú tông xe

Chồng thiệt mạng, vợ và con gái bị thương sau cú tông xe

Tin nổi bật

05:49:33 20/11/2026
Hai chiếc xe máy va chạm với nhau trong đêm khiến người đàn ông 42 tuổi tử vong tại chỗ, vợ và con gái ông này bị thương, phải nhập viện cấp cứu.
GTA 6 gây bất ngờ với hệ thống yêu đương cực kỳ chân thực, game thủ bỏ bê bạn gái sẽ phải nhận hậu quả

GTA 6 gây bất ngờ với hệ thống yêu đương cực kỳ chân thực, game thủ bỏ bê bạn gái sẽ phải nhận hậu quả

Mọt game

05:47:09 20/11/2026
Không chỉ tập trung vào những pha hành động và các phi vụ, GTA 6 còn khiến game thủ bất ngờ khi đưa cả chuyện yêu đương vào gameplay.
Những đứa trẻ lớn lên trong nỗi sợ tiếng bước chân của bố

Những đứa trẻ lớn lên trong nỗi sợ tiếng bước chân của bố

Góc tâm tình

05:37:03 20/11/2026
Tiếng chìa khóa vừa xoay lạch cạch ngoài cửa, đèn bàn vội tắt, tivi bấm vội nút nguồn, những tiếng cười đùa lập tức im bặt.
Con trai Elon Musk lại gây chú ý tại Trung Quốc

Con trai Elon Musk lại gây chú ý tại Trung Quốc

Netizen

05:35:43 20/11/2026
Tỷ phú Elon Musk cho biết cậu con trai 6 tuổi rất thích Trung Quốc vì nước này sản xuất gần như mọi thứ, từ hàng hóa đến những món đồ chơi cậu bé yêu thích.
Ba Vì - Đánh thức giá trị xanh: Bài 3 - Giữ màu xanh đại ngàn trong phát triển du lịch

Ba Vì - Đánh thức giá trị xanh: Bài 3 - Giữ màu xanh đại ngàn trong phát triển du lịch

Du lịch

05:23:25 20/11/2026
Vườn Quốc gia Ba Vì có sức hút riêng từ cảnh quan thiên nhiên và những trải nghiệm theo mùa, từ sắc vàng hoa dã quỳ, những biển mây trên đỉnh núi đến các điểm tham quan tâm linh giữa không gian rừng xanh.