Các khoản nợ hàng trăm tỷ USD: Bài toán rất khó giải của Venezuela

Cuộc khủng hoảng nợ công kéo dài nhiều năm của Venezuela một lần nữa thu hút sự chú ý của giới tài chính toàn cầu sau những biến động chính trị lớn tại quốc gia Nam Mỹ này.

Quang cảnh thủ đô Caracas, Venezuela ngày 8/12/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Theo hãng tin Reuters, sau nhiều năm suy thoái kinh tế nghiêm trọng và các lệnh trừng phạt của Mỹ khiến Venezuela gần như bị cắt khỏi thị trường vốn quốc tế, nước này đã rơi vào tình trạng vỡ nợ từ cuối năm 2017 khi không thanh toán được các khoản trái phiếu do chính phủ và Tập đoàn dầu khí quốc doanh PDVSA phát hành. Kể từ đó, lãi phạt chồng chất cùng các phán quyết bồi thường quốc tế liên quan đến những vụ quốc hữu hóa tài sản đã khiến tổng nghĩa vụ nợ phình to vượt xa giá trị danh nghĩa ban đầu.

Quy mô nợ

Giới phân tích ước tính Venezuela hiện còn khoảng 60 tỷ USD trái phiếu đã vỡ nợ. Tuy nhiên, nếu tính cả nợ của PDVSA, các khoản vay song phương và tiền bồi thường theo phán quyết quốc tế, tổng nợ đối ngoại có thể lên tới 150-170 tỷ USD, tùy cách tính lãi tích lũy và án phí.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính GDP danh nghĩa của Venezuela năm 2025 chỉ vào khoảng 82,8 tỷ USD, đồng nghĩa tỷ lệ nợ trên GDP dao động từ 180% đến 200%, mức được coi là không bền vững theo các chuẩn mực tài chính quốc tế.

Một trong những tài sản then chốt đang bị các chủ nợ nhắm tới là Citgo, công ty lọc dầu đặt tại Mỹ, thuộc sở hữu gián tiếp của PDVSA. Trái phiếu PDVSA đáo hạn năm 2020 từng được thế chấp bằng cổ phần chi phối tại Citgo, biến tài sản này thành “miếng bánh” lớn nhất trong các vụ kiện đòi nợ tại Mỹ.

Do các lệnh trừng phạt kéo dài, việc xác định chính xác ai đang sở hữu nợ Venezuela là điều không dễ. Tuy nhiên, phần lớn chủ nợ thương mại được cho là các nhà đầu tư trái phiếu quốc tế, trong đó có nhiều quỹ chuyên săn nợ xấu.

Ngoài ra còn có các tập đoàn từng bị Venezuela quốc hữu hóa tài sản trong quá khứ và đã thắng kiện tại các tòa án quốc tế. Một số phán quyết trị giá hàng tỷ USD, trong đó có các vụ liên quan đến ConocoPhillips và Crystallex, đã được tòa án Mỹ công nhận, cho phép các bên này truy đòi tài sản Venezuela ở nước ngoài.

Theo hồ sơ tại tòa án Delaware, khoảng 19 tỷ USD yêu cầu bồi thường đã được đăng ký liên quan đến việc bán đấu giá PDV Holding – công ty mẹ của Citgo. Con số này vượt xa giá trị ước tính của toàn bộ tài sản Citgo, cho thấy mức độ cạnh tranh khốc liệt giữa các chủ nợ.

Bên cạnh đó, Venezuela còn nợ các chủ nợ song phương, chủ yếu là Trung Quốc và Nga, những quốc gia đã cấp vốn vay lớn cho chính quyền của Tổng thống Nicolas Maduro và người tiền nhiệm Hugo Chavez.

Tái cơ cấu nợ: con đường còn rất xa

Các chuyên gia nhận định quá trình tái cơ cấu nợ, nếu diễn ra, sẽ cực kỳ phức tạp và kéo dài do số lượng chủ nợ đông đảo, các vụ kiện chồng chéo và bối cảnh chính trị bất ổn.

Một kịch bản thường được nhắc đến là chương trình hỗ trợ của IMF, vốn sẽ đặt ra các mục tiêu tài khóa và giả định về tính bền vững của nợ. Tuy nhiên, Venezuela đã không tiến hành tham vấn thường niên với IMF gần 20 năm qua và hiện vẫn bị khóa cửa tiếp cận nguồn tài trợ của tổ chức này.

Các lệnh trừng phạt của Mỹ cũng là rào cản lớn. Từ năm 2017, Venezuela gần như không thể phát hành hay tái cơ cấu nợ nếu không có giấy phép đặc biệt từ Bộ Tài chính Mỹ. Việc các biện pháp trừng phạt này có được nới lỏng hay không vẫn là dấu hỏi lớn.

Trên thị trường thứ cấp, trái phiếu Venezuela đã tăng giá mạnh trong năm 2025, với mức tăng khoảng 95% tính theo chỉ số. Dữ liệu từ MarketAxess cho thấy nhiều mã hiện giao dịch quanh mức 27-32 cent cho mỗi USD mệnh giá.

Theo phân tích của Citigroup, để khôi phục tính bền vững và đáp ứng các điều kiện tiềm năng của IMF, Venezuela có thể phải cắt giảm ít nhất 50% giá trị gốc nợ. Citi ước tính gói tái cơ cấu có thể mang lại giá trị hiện tại ròng ở mức giữa 40 cent/USD, và cao hơn nếu đi kèm các công cụ liên kết với giá dầu.

Trong khi đó, Aberdeen Investments từng thận trọng hơn khi giả định mức thu hồi ban đầu chỉ khoảng 25 cent/USD, dù cho rằng triển vọng chính trị và trừng phạt được cải thiện có thể nâng con số này lên vùng 30-35 cent.

Bức tranh kinh tế ảm đạm

Những kỳ vọng thu hồi nợ vẫn phải đặt trong bối cảnh kinh tế khó khăn. Kể từ sau năm 2013, sản lượng dầu của Venezuela lao dốc, lạm phát bùng nổ và tỷ lệ nghèo đói tăng mạnh. Dù nền kinh tế có dấu hiệu ổn định hơn trong những năm gần đây, giá dầu toàn cầu vẫn thấp và việc dầu thô Venezuela phải bán với mức chiết khấu lớn khiến nguồn thu ngân sách hạn chế.

Theo giới quan sát, nếu không có một cuộc tái cơ cấu sâu rộng và sự phục hồi đáng kể của ngành dầu khí, khả năng Venezuela trả được khối nợ khổng lồ nói trên vẫn là bài toán rất khó giải.