Bình Sơn bên dòng Trà Bồng: Khát vọng dựng xây một đô thị mới ven sông

Từ bao đời nay, sông Trà Bồng vẫn lặng lẽ chảy qua miền đất Bình Sơn (Quảng Ngãi) như một mạch nguồn văn hóa, lịch sử và sinh kế.

Dòng sông xanh thẳm quanh năm ấy không chỉ bồi đắp phù sa cho những làng quê ven bờ mà còn lưu giữ ký ức về một vùng đất từng sầm uất giao thương bậc nhất miền Trung.

Hôm nay, bên dòng Trà Bồng ấy, một hành trình mới đang được mở ra khi Quảng Ngãi xác định xây dựng đô thị mới Bình Sơn trở thành trung tâm động lực phát triển phía bắc tỉnh, với không gian đô thị hiện đại gắn với bản sắc sông nước.

Đó không chỉ là câu chuyện của những tuyến đường mới, những khu dân cư mới hay những công trình hạ tầng đang hình thành, mà còn là khát vọng của nhiều thế hệ người dân Bình Sơn về một quê hương phát triển, giàu đẹp, văn minh, nghĩa tình nhưng vẫn giữ được hồn cốt của vùng đất ven sông giàu truyền thống.

Dòng sông chở nặng ký ức một vùng giang thương

Ít có dòng sông nào ở Quảng Ngãi vừa mang vẻ đẹp hiền hòa vừa chứa đựng nhiều lớp trầm tích lịch sử như sông Trà Bồng. Từ thượng nguồn đổ về cửa biển Sa Cần, dòng sông uốn lượn qua những làng quê trù phú, những bến nước cổ và các khu dân cư đã hình thành từ hàng trăm năm trước. Nước sông quanh năm xanh biếc, lững lờ trôi giữa đôi bờ cây cối xanh tươi, tạo nên một cảnh quan đặc trưng hiếm có ở miền Trung.

Từ nhiều thế kỷ trước, cửa biển Sa Cần đã là điểm dừng chân của những đoàn thuyền buôn nước ngoài. Theo các tư liệu lịch sử, thương nhân của Trung Hoa thời Đường, Tống, Minh, Thanh từng theo cửa biển đi sâu vào sông Trà Bồng để trao đổi hàng hóa với cư dân bản địa. Những sản vật nổi tiếng của vùng đất Quảng Ngãi như đường, quế, gốm, cau, trầu… cùng nhiều lâm sản từ miền núi Trà Bồng được đưa xuống theo dòng sông, tạo nên một không gian giao thương nhộn nhịp.

Dấu tích của một thời hưng thịnh ấy vẫn còn hiện diện trong đời sống hôm nay. Đó là những địa danh gắn với các truyền thuyết như núi Bà, giếng Tiên ở cửa Sa Cần; những khu chợ cổ như chợ Hôm, chợ Châu Ổ, chợ Thạch An – nơi từng là đầu mối giao thương của cả vùng.

Đặc biệt, sự hiện diện của cộng đồng người Hoa tại Châu Ổ, Thạch An là minh chứng sinh động cho sức hút của vùng đất ven sông Trà Bồng. Nhiều người đến đây để buôn bán rồi gắn bó, lập nghiệp, trở thành một phần của cộng đồng cư dân Bình Sơn.

Những lớp trầm tích văn hóa ấy tạo nên giá trị riêng có cho vùng đất này. Chính từ nền tảng lịch sử đó, Bình Sơn đang hướng tới một mô hình đô thị mới, nơi phát triển kinh tế đi cùng với bảo tồn di sản và phát huy bản sắc địa phương.

Một góc đô thị hình thành ở nông thôn xã Bình gần cuối sông Trà Bồng (thuộc xã Bình Dương cũ)

ẢNH: P.A

Kiến tạo không gian đô thị mới bên dòng Trà Bồng

Nếu như trong quá khứ, Trà Bồng là dòng sông của giao thương thì hôm nay, dòng sông ấy đang trở thành trục cảnh quan và động lực phát triển của đô thị mới Bình Sơn tương lai. Ông Võ Quốc Nam, Phó chủ tịch xã Bình Sơn cho biết, ngày 2.6 vừa qua, UBND tỉnh Quảng Ngãi công bố các địa phương được quy hoạch đô thị giai đoạn 2026 – 2028. Trong đó, quy hoạch chung đô thị mới Bình Sơn được phê duyệt với tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 5.100 tỉ đồng. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng, mở ra không gian phát triển mới cho địa phương. Theo định hướng quy hoạch, đô thị mới Bình Sơn sẽ thay thế quy hoạch cũ của TT.Châu Ổ bằng một đô thị có quy mô lớn hơn, tầm nhìn dài hạn hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.

Điều đáng chú ý là trục phát triển đô thị được định hướng gắn chặt với dòng Trà Bồng. Không gian ven sông sẽ trở thành điểm nhấn về cảnh quan, văn hóa và dịch vụ đô thị. Những khu dân cư hiện hữu được chỉnh trang đồng bộ; các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội từng bước được đầu tư theo hướng hiện đại; các tuyến giao thông kết nối từ trung tâm đô thị ra cửa biển Sa Cần và các khu công nghiệp, khu kinh tế tiếp tục được mở rộng.

Đây không chỉ là câu chuyện phát triển không gian vật chất mà còn là tư duy phát triển mới. Thay vì quay lưng với dòng sông, Bình Sơn lựa chọn lấy sông Trà Bồng làm trung tâm kết nối. Dòng sông không còn là ranh giới tự nhiên mà trở thành tài sản quý giá để kiến tạo cảnh quan đô thị, phát triển du lịch, dịch vụ và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Phía sau những đồ án quy hoạch là sự nỗ lực của chính quyền các cấp trong việc chuẩn bị nền tảng cho một đô thị tương lai. Từ công tác quy hoạch, giải phóng mặt bằng, thu hút đầu tư đến hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật, tất cả đều hướng tới mục tiêu xây dựng Bình Sơn trở thành đô thị động lực của khu vực phía bắc Quảng Ngãi.

Một góc xã Bình Sơn ven sông Trà Bồng

Trong bối cảnh Khu kinh tế Dung Quất tiếp tục phát triển mạnh mẽ, nhu cầu về một đô thị hiện đại, văn minh để phục vụ người dân, chuyên gia và lực lượng lao động ngày càng trở nên cấp thiết. Bình Sơn vì thế không chỉ phát triển cho riêng mình mà còn đóng vai trò hậu phương đô thị cho trung tâm công nghiệp lớn bậc nhất tỉnh.

Để khát vọng đô thị loại 3 thành hiện thực

Con đường trở thành đô thị loại 3 của Bình Sơn vẫn còn nhiều việc phải làm. Theo kết quả đánh giá hiện nay, địa phương đã đạt 17/37 tiêu chuẩn, tương ứng 60,09 điểm, hoàn thành khoảng hai phần ba yêu cầu theo quy định. Nhiều tiêu chuẩn đạt điểm tối đa như tỷ lệ nghèo đa chiều, tỉ trọng công nghiệp – xây dựng và dịch vụ, hệ thống giao thông, nước sạch, xử lý nước thải, đất công cộng, trường học, thiết chế văn hóa và cây xanh. Đó là những kết quả đáng ghi nhận, phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ của địa phương trong nhiều năm qua.

Tuy nhiên, Bình Sơn vẫn còn những tiêu chí cần tiếp tục hoàn thiện như quy mô dân số đô thị, vị trí và chức năng đô thị, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp, tốc độ tăng dân số cơ học, số lượng trường công lập đạt chuẩn và một số chỉ tiêu liên quan đến hạ tầng… Những con số ấy cho thấy quá trình đô thị hóa không thể diễn ra trong ngày một ngày hai. Để đạt được mục tiêu đô thị loại 3, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

Quan trọng hơn, đô thị Bình Sơn tương lai không chỉ được đo bằng số lượng công trình hay quy mô đầu tư. Điều làm nên sức sống của đô thị chính là chất lượng cuộc sống của người dân, là khả năng gìn giữ ký ức văn hóa trong quá trình phát triển.

Bởi vậy, cùng với việc đầu tư hạ tầng, địa phương cần chú trọng bảo tồn các giá trị lịch sử ven sông Trà Bồng, giữ gìn các làng nghề truyền thống như gốm Mỹ Thiện tồn tại 300 năm qua, những khu chợ cổ, các địa danh văn hóa gắn với quá trình hình thành vùng đất. Đó chính là những yếu tố tạo nên bản sắc riêng, giúp Bình Sơn khác biệt giữa hàng trăm đô thị đang phát triển trên cả nước. Một ngày không xa, khi những tuyến đường ven sông hoàn thiện, những công viên xanh mở ra bên dòng Trà Bồng, những khu dân cư hiện đại hình thành dọc hai bờ sông, người dân Bình Sơn sẽ được chứng kiến quê hương mình bước sang một diện mạo mới.

Dòng Trà Bồng vẫn sẽ chảy như bao đời nay, mang theo phù sa, mang theo ký ức của vùng đất giang thương xưa và đôi bờ bên dòng sông ấy, một đô thị mới đang dần hiện hữu. Đó là kết quả của những khát vọng phát triển và của tình yêu quê hương được gửi gắm trong từng công trình, từng tuyến đường, từng quyết sách. Cũng từ dòng sông từng mở lối giao thương hàng trăm năm trước, Bình Sơn hôm nay đang mở ra một hành trình mới – hành trình xây dựng một đô thị ven sông hiện đại, đáng sống, giàu bản sắc và đầy triển vọng cho các thế hệ mai sau.