Biến đổi khí hậu đẩy châu Âu vào cuộc khủng hoảng nước trầm trọng

Hạn hán tại châu Âu đã nghiêm trọng đến mức đe dọa tăng trưởng kinh tế của nhiều quốc gia và buộc chính quyền phải áp dụng các biện pháp quyết liệt.

Lòng sông Danube khô cạn do nắng nóng và hạn hán tại Dunaszentbenedek (Hungary) ngày 2/8/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Mỹ ngày 5/8, trong bối cảnh châu Âu trải qua mùa hè có thời tiết cực đoan, lần đầu tiên Romania phải dừng vận hành lò phản ứng hạt nhân duy nhất được làm mát bằng nước sông Danube. Thậm chí, nước này còn triển khai lực lượng hải quân tiến hành các vụ nổ dưới nước nhằm cải thiện dòng chảy.

Những hình ảnh được công bố hôm 3/8 cho thấy hải quân Romania sử dụng thuốc nổ để phá các khối đá dưới lòng sông tại làng Izvoarele, qua đó chuyển hướng nhiều nước hơn đến hệ thống làm mát của Nhà máy Điện hạt nhân Cernavoda.

Mực nước thấp trên sông Danube cũng có thể khiến Nhà máy Điện hạt nhân Paks của Hungary (nơi cung cấp khoảng 40% sản lượng điện của nước này) phải ngừng hoạt động, đồng thời buộc Serbia cắt giảm sản lượng thủy điện.

Mực nước sông Rhine xuống thấp đe dọa kinh tế Đức

Tại Đức, mực nước trên sông Rhine (tuyến đường thủy huyết mạch của trung tâm kinh tế châu Âu) đã giảm xuống mức thấp nhất trong gần 150 năm, gây rủi ro cho nền kinh tế Đức và tiếp tục làm gián đoạn chuỗi cung ứng.

Mực nước tại Kaub (tuyến đường quan trọng đối với các tàu vận chuyển đến miền Nam nước Đức và Thụy Sĩ) chỉ còn 24 cm trong các ngày 3 và 4/8. Đây là mức thấp nhất từ khi bắt đầu ghi nhận số liệu vào năm 1880. Dự báo mực nước còn có thể tiếp tục giảm vào cuối tuần này.

Con số này thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng 78 cm cần thiết để tàu thuyền lưu thông bình thường trên sông Rhine. Dù hoạt động vận tải vẫn có thể diễn ra dưới ngưỡng này, nhưng các sà lan buộc phải giảm tải trọng đáng kể, kéo theo chi phí vận chuyển và phụ phí tăng mạnh.

Bà Liz Saccoccia, phụ trách an ninh nguồn nước tại Viện Tài nguyên Thế giới (WRI), nhận định: “Những con sông lớn như Rhine và Danube là các hành lang thương mại quan trọng, đồng thời là nguồn nước phục vụ công nghiệp và sản xuất điện. Vì vậy, khi mực nước giảm, tác động không chỉ giới hạn ở giao thông đường thủy”.

Nhà máy điện hạt nhân Paks ở gần Dunaszentbenedek (Hungary) ngày 2/8/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Các nhà máy điện hạt nhân tại Hungary, Romania và Pháp cùng các nhà máy thủy điện ở Serbia đã phải giảm sản lượng vì không đủ nước để làm mát hoặc vận hành tua-bin. Điều này làm gia tăng nguy cơ mất điện và buộc các nước phải nhập khẩu điện với chi phí cao. Trên sông Danube, mực nước thấp khiến nông dân không thể vận chuyển nông sản và tàu du lịch không thể cập cảng như ở Budapest. Đây là những ví dụ ban đầu cho thấy tình trạng nguồn nước ngày càng thiếu ổn định có thể lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế, ảnh hưởng đến thương mại, an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng và các doanh nghiệp địa phương.

Tác động đối với vận tải hàng hóa và chuỗi cung ứng

Diễn biến này cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề khan hiếm nước. Tình trạng đặc biệt nghiêm trọng tại Nam Âu, nơi khoảng 30% dân số sinh sống ở các khu vực mà nhu cầu sử dụng thường xuyên vượt quá lượng nước sẵn có.

Về mặt kinh tế, Giáo sư Stefan Kooths thuộc Viện Kinh tế Thế giới Kiel (IfW) cho rằng, mực nước thấp trên sông Rhine có thể khiến tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Đức giảm tới 0,2% trong quý III. Ông Kooths nói: “Do mực nước khó có thể nhanh chóng tăng trở lại trên ngưỡng cần thiết trong đầu tháng 8, năng lực vận tải nhiều khả năng sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng trong suốt tháng tới”.

Thiệt hại có thể vào khoảng từ 1-2 tỷ euro trong quý III.

Biến đổi khí hậu làm gia tăng nguy cơ hạn hán

Ông Felix Schmidt, chuyên gia kinh tế cấp cao tại ngân hàng tư nhân Berenberg (Đức), cho rằng các doanh nghiệp Đức không quá bất ngờ trước tình trạng mực nước sông Rhine xuống thấp, bởi biến đổi khí hậu đã khiến hiện tượng này trở thành thách thức lặp đi lặp lại.

Nhiều doanh nghiệp đã chủ động tích trữ hàng hoặc chuyển một phần hàng hóa sang vận tải đường sắt và đường bộ. Tuy nhiên, giá cước vận tải hiện tăng vọt, làm gia tăng áp lực lạm phát.

Trong bối cảnh kinh tế Đức chỉ tăng trưởng rất chậm, nếu GDP tăng 0,1% thay vì 0,2% thì có thể coi là mất đi một nửa tốc độ tăng trưởng. Kinh tế Đức tăng trưởng 0,2% trong quý II so với quý trước, sau khi tăng 0,4% trong quý I.

Theo chuyên gia, các dòng sông cạn nước chỉ là một biểu hiện trong những khó khăn kinh tế mà Đức đang phải đối mặt do cuộc khủng hoảng khí hậu ngày càng nghiêm trọng.

Đợt nắng nóng tại Đức vài tuần trước ảnh hưởng đến phần lớn Bắc Âu đã làm giảm năng suất lao động. Nhiều công trình hạ tầng bị hư hại vì nhiệt độ cao. Nguồn cung năng lượng cũng bị ảnh hưởng khi các nhà máy điện hạt nhân ở Hungary, Pháp và Thụy Sĩ phải dừng hoạt động. Ngoài ra còn có các thảm họa như cháy rừng đang lan rộng ở Nam Âu. Do đó, có thể nói biến đổi khí hậu đang tác động đến nền kinh tế theo rất nhiều cách.