Bất ngờ loại cây bán đầy chợ lại có tên trong sách đỏ

Lan kim tuyến là dược liệu quý hỗ trợ chuyển hóa lipid, đường huyết và bảo vệ gan được bày bán khá nhiều trên thị trường nhưng lại có tên trong Sách Đỏ Việt Nam.

TS Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, những năm gần đây lan kim tuyến được bán khá phổ biến trên thị trường dưới nhiều hình thức như cây tươi, cây khô, trà hoặc cây giống.

Lan kim tuyến (hay lan gấm) thuộc chi Anoectochilus, họ Lan. Cây nhỏ bé, cao dưới 10cm, sống dưới tán rừng ẩm. Lá cây có màu xanh sẫm đến nâu tím với hệ thống gân ánh vàng hoặc ánh bạc rất đặc trưng.

Theo TS Phương, loài Anoectochilus được ghi nhận trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 ở mức EN – nguy cấp.

Dù thuộc hàng cần bảo tồn nhưng hiện nay loại cây này vẫn được bày bán khá phổ biến. Theo Tiến sĩ Phương có 2 nguồn cung cấp lan kim tuyến ra thị trường: Tự nhiên và nhân giống nuôi trồng.

​

Cây lan kim tuyến với nhiều giá trị dược liệu. Ảnh: N.Huyền

“Lan kim tuyến có giá trị kinh tế cao nên kỹ thuật nuôi cấy mô và trồng trong điều kiện kiểm soát đã phát triển khá mạnh ở một số nước.

Với những loài kim tuyến được nhân giống hợp pháp, việc phát triển thành cây dược liệu có thể chính là một giải pháp để giảm sức ép lên nguồn cây rừng”, Tiến sĩ Phương nhấn mạnh.

Ngược lại, theo Tiến sĩ Phương, nếu giá thị trường tăng mà người dân lại vào rừng nhổ cả cây đem bán thì rất nguy hiểm. Kim tuyến là cây nhỏ, sinh trưởng trong những sinh cảnh khá đặc thù, nhổ một cây là lấy đi gần như toàn bộ cá thể.

Các nghiên cứu hiện đại chỉ ra lan kim tuyến chứa các nhóm chất quý như polysaccharid, flavonoid, glycosid và đặc biệt là kinsenosid.

Đặc biệt ở loài Anoectochilus roxburghii (thuộc họ lan kim tuyến) ghi nhận các hoạt tính chống viêm, chống oxy hóa, hỗ trợ chuyển hóa lipid, đường huyết và bảo vệ gan.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Phương lưu ý hai điểm dễ bị quảng cáo quá mức. Một là không thể đánh đồng kết quả nghiên cứu của một loài cho tất cả các loài gọi chung là “lan kim tuyến” tại Việt Nam.

Hai là các tác dụng hiện chủ yếu dừng lại ở nghiên cứu hóa học, tế bào và động vật, vẫn cần thêm dữ liệu về chuẩn hóa chất lượng cũng như độ an toàn khi dùng dài hạn.

Người dân trước khi mua nên xác định rõ ba vấn đề: Đây chính xác là loài nào, từ rừng hay nuôi trồng và có truy xuất được nguồn gốc hay không.