Bằng đại học ngày càng đắt đỏ?

Học phí đại học tăng dần theo từng năm khiến thí sinh băn khoăn khi chọn trường, chọn ngành, ThS Phạm Thái Sơn nêu quan điểm về cách “định giá” tấm bằng đại học.

Thí sinh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025. Ảnh: Đinh Hà.

Năm 2026, nhiều trường đại học trên cả nước đồng loạt điều chỉnh tăng học phí so với năm trước. Dù mức tăng này nằm trong lộ trình đã công bố, việc chi phí đào tạo liên tục leo thang vẫn khiến không ít thí sinh và phụ huynh băn khoăn khi đứng trước quyết định chọn trường, chọn ngành.

Học phí tăng hàng chục triệu đồng

Một trong những trường có mức học phí đáng chú ý là Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch. Theo thông báo mới nhất, học phí năm học 2026-2027 đối với khóa tuyển sinh năm 2026 dao động 47-81 triệu đồng mỗi năm. Trong đó, ngành Y khoa và Răng – Hàm – Mặt có mức cao nhất, lên tới 81 triệu đồng, theo sau là Dược học và Y học cổ truyền ở mức 68 triệu đồng, còn các ngành khác giữ mức 47 triệu đồng/năm.

Sinh viên Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch. Ảnh: FBNT.

So với năm 2025, mức học phí tại trường này tăng đáng kể, đặc biệt ở hai ngành Y khoa và Răng – Hàm – Mặt với mức tăng lên tới 25,8 triệu đồng.

Đại diện nhà trường lý giải đào tạo khối ngành sức khỏe có tính đặc thù cao, đòi hỏi chi phí lớn cho trang thiết bị, phòng thí nghiệm và thực hành lâm sàng. Ngoài ra, việc xây dựng học phí theo định mức kinh tế – kỹ thuật cũng khiến mức thu tăng so với trước. Lộ trình tăng học phí của trường dự kiến không vượt quá 10% mỗi năm.

Không chỉ khối ngành y dược, nhiều trường kỹ thuật và khoa học tự nhiên cũng điều chỉnh học phí theo hướng tăng. Tại Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM), học phí khóa tuyển sinh 2026 dao động 31,5-88 triệu đồng mỗi năm. So với năm trước, chương trình chuẩn tăng khoảng 1,5 triệu đồng, trong khi các chương trình tiên tiến hoặc giảng dạy bằng tiếng Anh tăng đến 8 triệu đồng.

Tương tự, Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM) cũng điều chỉnh học phí năm học 2026-2027 lên mức 32-70 triệu đồng, tăng so với mức 28,4-67 triệu đồng của năm 2025.

Một số ngành ghi nhận mức tăng đáng kể như Khoa học máy tính (chương trình tiên tiến) từ 67 lên 70 triệu đồng, Vật lý học (chương trình tăng cường tiếng Anh) từ 46 lên 50,8 triệu đồng, hay Toán học từ 35,5 lên 40,5 triệu đồng.

Trong khi đó, Đại học Kinh tế – Luật (Đại học Quốc gia TP.HCM) điều chỉnh học phí chương trình tiếng Việt từ 31,5 triệu đồng lên 35,8 triệu đồng/năm, còn chương trình tiếng Anh tăng từ 65 lên 73,5 triệu đồng.

Ở phía Bắc, Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) cũng dự kiến tăng học phí từ mức 1,71-3,8 triệu đồng/tháng lên 1,91-4 triệu đồng/tháng, đồng thời cam kết lộ trình tăng không quá 10% mỗi năm.

Định giá tấm bằng ra sao?

Trao đổi với Tri Thức – Znews về xu hướng tăng học phí, ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông của Đại học Công thương TP.HCM, cho rằng đây là điều tất yếu trong bối cảnh các cơ sở giáo dục phải nâng cao chất lượng đào tạo và đầu tư mạnh vào cơ sở vật chất.

ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông của Đại học Công thương TP.HCM. Ảnh: Phương Lâm.

Theo ông, trong mô hình tự chủ hiện nay, phần lớn các trường phải tự cân đối tài chính, trong đó học phí là nguồn thu chính. Chi phí dành cho đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị thí nghiệm có thể chiếm tới 40-50% tổng nguồn thu học phí. Đặc biệt, giá thiết bị, vật tư phục vụ giảng dạy trong những năm gần đây đã tăng 20-30%, kéo theo áp lực điều chỉnh học phí.

Tuy nhiên, theo vị chuyên gia này, việc nhìn nhận học phí chỉ như một khoản chi là chưa đầy đủ. Thay vào đó, phụ huynh và thí sinh cần tiếp cận giáo dục đại học như một khoản đầu tư dài hạn, trong đó giá trị của tấm bằng không chỉ nằm ở chi phí bỏ ra mà còn ở khả năng mang lại cơ hội nghề nghiệp và thu nhập trong tương lai.

Do đó, yếu tố quan trọng nhất khi “định giá” một tấm bằng chính là cơ hội việc làm sau tốt nghiệp. Đây là thước đo trực tiếp phản ánh hiệu quả của chương trình đào tạo. Một ngành học có nhu cầu nhân lực cao, mức thu nhập tốt và khả năng phát triển dài hạn sẽ giúp người học “hoàn vốn” nhanh hơn, thậm chí chỉ trong 2-3 năm sau khi ra trường.

Bên cạnh đó, chất lượng giảng dạy, môi trường học tập, mức độ gắn kết với doanh nghiệp và cơ hội thực hành cũng là những tiêu chí cần được cân nhắc. Những trường có hệ sinh thái hợp tác doanh nghiệp tốt thường tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận thực tế sớm, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh khi gia nhập thị trường lao động.

Trước những ý kiến cho rằng đang tồn tại một “cuộc đua tài chính” giữa các trường đại học, ThS Phạm Thái Sơn cho rằng cách nhìn này chưa thực sự chính xác.

Theo ông, một số cơ sở đào tạo, trong đó có Đại học Công Thương TP.HCM, đã đầu tư hàng nghìn tỷ đồng cho cơ sở vật chất để phục vụ giảng dạy và nghiên cứu. Mục tiêu của các khoản đầu tư này không nhằm cạnh tranh về quy mô tài chính, mà hướng đến việc xây dựng môi trường học tập tiệm cận thực tế doanh nghiệp, qua đó giúp sinh viên có điều kiện trải nghiệm và thực hành tốt hơn.

Từ những phân tích trên, ThS Phạm Thái Sơn cho rằng thí sinh không nên quá lo lắng trước xu hướng học phí gia tăng. Điều quan trọng hơn là lựa chọn đúng ngành học, phù hợp với năng lực, sở thích và nhu cầu của thị trường lao động.

Trong bối cảnh thị trường việc làm biến động nhanh dưới tác động của công nghệ và trí tuệ nhân tạo, giá trị của tấm bằng đại học không chỉ nằm ở chi phí đào tạo, mà còn ở khả năng thích ứng của người học. Việc chủ động trang bị kỹ năng mới, duy trì tinh thần học tập suốt đời sẽ là yếu tố quyết định giúp các bạn nắm bắt cơ hội và phát triển bền vững trong tương lai.