Ai Cập: Tái thiết không gian đô thị từ dòng sông biểu tượng

Cairo, đô thị hơn 20 triệu dân của Ai Cập, từng đối mặt với nhiều thách thức phổ biến của các thành phố đang phát triển như gia tăng dân số, ùn tắc giao thông, thiếu không gian công cộng và áp lực khai thác quỹ đất ven sông.

Sông Nile không chỉ là nguồn nước quan trọng nhất của Ai Cập, mà còn có ý nghĩa đặc biệt trong tâm thức người dân đất nước của Kim tự tháp.

Trong quá trình cải tạo đô thị những năm gần đây, chính quyền Ai Cập đã lựa chọn một hướng tiếp cận đáng chú ý: đưa sông Nile trở lại trung tâm đời sống đô thị và mở rộng không gian ven sông cho cộng đồng.

Sông Nile từ lâu được xem là biểu tượng của Ai Cập và là trục phát triển tự nhiên của Cairo. Tuy nhiên, trong nhiều thập niên, không ít đoạn bờ sông tại thủ đô bị chia cắt bởi các công trình thương mại, nhà hàng, câu lạc bộ hoặc các khu vực hạn chế người dân tiếp cận. Điều này khiến nhiều người dân dù sống gần dòng sông nhưng không phải lúc nào cũng được hưởng đầy đủ những giá trị mà không gian ven sông mang lại.

Theo phóng viên TTXVN tại Cairo, xuất phát từ thực tế đó, Chính phủ Ai Cập đã triển khai dự án Ahl Misr Walkway (Lối đi bộ Người dân Ai Cập) dọc sông Nile. Đây được xem là một trong những dự án cải tạo đô thị tiêu biểu của Cairo trong những năm gần đây. Giai đoạn đầu của dự án được khánh thành năm 2022 với chiều dài khoảng 1,8 km, kéo dài từ Cầu Imbaba đến Cầu 15/5. Theo quy hoạch tổng thể, hành lang ven sông sẽ được phát triển với chiều dài hơn 8 km tại khu vực trung tâm thủ đô.

Khác với mô hình phát triển thiên về khai thác thương mại mặt tiền sông, dự án hướng tới việc tạo ra một không gian công cộng mở cho cộng đồng. Dọc tuyến đi bộ được bố trí các quảng trường nhỏ, khu cây xanh, sân khấu ngoài trời, điểm nghỉ chân, bến thuyền và các khu dịch vụ được quy hoạch đồng bộ. Người dân có thể tiếp cận trực tiếp mặt nước, đi bộ, tập thể dục hoặc tham gia các hoạt động văn hóa, giải trí.

Ông Ahmed Tarabeik, nhà văn, nhà nghiên cứu văn hóa – xã hội Ai Cập, cho rằng thành tựu lớn nhất của dự án không nằm ở những công trình được xây dựng, mà ở việc khôi phục vị thế của sông Nile trong đời sống xã hội và đưa dòng sông trở lại gần hơn với người dân.

Theo ông Tarabeik, sông Nile có ý nghĩa đặc biệt trong tâm thức người Ai Cập bởi đây là nguồn nước quan trọng nhất của đất nước, thường được gọi là “mạch sống”. Từ thời Ai Cập cổ đại, người dân đã tôn kính dòng sông này, thậm chí còn có lễ hội mang tên “Lòng trung thành với sông Nile” nhằm tôn vinh vai trò của dòng sông đối với sự tồn tại và phát triển của đất nước.

Những tòa nhà đổ bóng xuống sông Nile lúc hoàng hôn.

Tuy nhiên, theo thời gian, sông Nile dần phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm và bị lãng quên trong đời sống đô thị. Ông Tarabeik cho rằng dự án Ahl Misr Walkway đã góp phần khôi phục sự quan tâm và trân trọng của người dân đối với dòng sông biểu tượng này. “Trong giai đoạn sông Nile chịu tác động của ô nhiễm và xuống cấp, nhiều người dân dần rời xa dòng sông. Nhưng ngày nay, khu vực ven sông đã trở thành điểm gặp gỡ của sinh viên, thanh niên, các gia đình và du khách. Dự án đã góp phần tái thiết mối quan hệ giữa người dân Ai Cập với sông Nile”, ông nói.

Theo chuyên gia này, các khu vực ven sông luôn là một trong những không gian có giá trị nhất đối với đô thị. Điều này càng có ý nghĩa đối với Cairo – một thành phố không có bờ biển, được bao quanh bởi sa mạc và các khu dân cư đông đúc, đồng thời thiếu những không gian xanh tự nhiên quy mô lớn.

“Việc bảo đảm quyền tiếp cận các khu vực ven sông luôn là ưu tiên của các nhà quy hoạch đô thị. Ngoài giá trị cảnh quan, những không gian này còn mang lại môi trường trong lành, sự yên tĩnh và những khoảng thư giãn mà người dân rất cần sau áp lực của cuộc sống hiện đại”, ông Tarabeik nhận định.

Chuyên gia Ai Cập cho biết trong quá trình phát triển, chính quyền nước này luôn chú trọng tìm kiếm sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và lợi ích cộng đồng. Các hoạt động thương mại dọc tuyến Ahl Misr Walkway tạo thêm việc làm và nguồn thu cho ngân sách, nhưng không được phép chiếm dụng toàn bộ mặt tiền sông.

Thay vào đó, nhiều không gian công cộng mở được dành cho người dân, bảo đảm mọi người đều có thể tiếp cận bờ sông và tận hưởng cảnh quan sông Nile trong môi trường sạch đẹp, văn minh.

Việc mở rộng không gian công cộng ven sông không chỉ góp phần cải thiện môi trường sống mà còn tạo thêm các khu vực sinh hoạt cộng đồng và giảm áp lực đối với những không gian công cộng vốn đã quá tải trong nội đô Cairo. Đây cũng là cách để kết nối người dân với dòng sông đã gắn bó với lịch sử và bản sắc của Ai Cập trong hàng nghìn năm.

Bên cạnh yếu tố cảnh quan, dự án còn được đặt trong tổng thể chương trình cải tạo diện mạo thủ đô của Ai Cập. Trong nhiều năm qua, Cairo đồng thời triển khai nhiều dự án giao thông, phát triển đô thị mới và nâng cấp hạ tầng nhằm giảm áp lực lên khu vực trung tâm. Các tuyến đường ven sông, hệ thống cầu vượt và các trục kết nối mới được xây dựng nhằm tăng khả năng lưu thông, đồng thời khai thác hiệu quả hơn giá trị của hành lang sông Nile.

Kinh nghiệm từ Cairo cho thấy giá trị lớn nhất của các dự án ven sông không chỉ nằm ở bất động sản hay dịch vụ thương mại, mà ở khả năng tạo ra những không gian công cộng chất lượng cao cho người dân. Khi dòng sông được trả lại vai trò trong đời sống đô thị, nó không chỉ là yếu tố cảnh quan mà còn trở thành động lực cho phát triển bền vững và nâng cao chất lượng sống. Đây cũng là xu hướng được nhiều thành phố lớn trên thế giới theo đuổi trong quá trình tái thiết và phát triển các khu vực ven sông trong thế kỷ XXI.